Arturs doet, Arthur’ s dood.

Koning Arthurs’ dood. Auteur onbekend, 1300-1350.

Geschreven en vertaald door Nico Koomen.

Klik hier voor de index.

 

87 Prologhe.

 

Men seget dat bedinge sere vroemt,

Ende datter grote bate af coemt:

Wi mogen merken in tween dingen

Hoe wi selen doen onse bedingen

5 Ten hovewaerd van hemelrike,

Ende met begerten ende hoe nerstelike.

Dat een es ons selfs keitivechede,

Dat ander es Goeds genadechede.

Wat mach den minsce bat bringen

10 Naest te sine ter bedingen

Dan die pine entie keytivechede

Vanden vernoye daer hi es gemoit mede?

Ende wat magene blideliker ende mere

Trecken te biddene onsen here

15 Dan die genadecheit daer hi na haect

Van sinen sceppere, dine heft gemaect,

Der hi soe dicke werd geware

In sinen onwille harentare?

Dus dwinget die noet an dese side

20Den mincse dat hi ne si te gere tide

Traech te biddene den here van hemelrike.

Ende datmen op dander side laulike

Noch wanhopende sine bedinge niet doe.

Daer vermaentmen Gods genaden toe.

25Mettesen tween vloglen die ic seide,

Dat es mettes minscen arbeide

Ende met ons heren genadechede,

Ward opgeheven des minscen bede;

Bedi als sminscen gedachte daerto trect,

30Ende hem daerbi ter devotien wect,

Narstelike het vliget ter vart

Met ere devotien opward.

Alsmen dan wille doen bedinge

Daer bedarf toe heilige pensinge,

35Soe datse altoes nine mach wesen

Volmaect in al, en si bi desen

Dattere vorpensinge si mede,

Oft datmense hebbe vor die bede.

Bedie diegene die soe lettel weten

40Dat si te merkene vergeten,

Hier omme werden te vele steden

Lichte bedrogen bi onwetenheden,

Met dat si eyschen menechwarf

Anders dan te eyschene bedarf,

45Oft dat si eischen min betamelike

Dan si souden, oft min werdelike,

Ende werden al lau dan van herten

Met te eyschene hare begerten.

Ende es dat wi willen vrodelike

 

 

 

50 Bidden Gode, ende nerstelike,

Wi moten met eenpaerliker pensingen

Onsen sin oeffenen ende dwingen.

Willewi merken onse keytivechede

Wi mogen vroet werden daermede

55Wat ons dan te biddene bedarf.

Willewi merken anderwerf

Optie genade Gods, ons heren,

Wi mogen merken ende leren

Met wat begerten wi selen dan

60Gode bidden ende roepen an.

Laet ons onse gepens daertoe geven

Hoe ongedurech dat es dit leven,

Hoe die wech vander werelt es

Onsuver ende oec soe vul dor des,

65Ende hoe groet es die onsekerhede

Vander wile van onser doet mede.

Pensewi, alswi dlijf anenamen,

Dat wire wenende in quamen,

Ende wi dit leven te menegen tiden

70Met rouwen leden ende liden;

Dat wire ute moten sceden

Met rouwen ende met droefheden.

Laet ons pensen om die sothede

Ende om die feeste ende mergelichede

75Die ons die werelt brinct te voren,

Watter al besecheiden toe behoren,

Ende watter bitterheiden an cleven,

Diemen dogen moet in dit leven.

Weten pensen in onsen sinne

80Al dat ons deser werelt minne

Te voren bringet, ende al mede

Wat ons belovet haer scoenhede:

Hoe bedrigende het es alden dach,

Hoe lettel menre ane houden mach,

85Hoe ongestade ende hoe overlidende

Si es altoes, ende niet ontbidende.

Het sijn vele vernoye gemeinlike

Onder die liede van ertrike:

Som vernoye den lieden toehoren,

90Daer si mede werden geboren,

Ende daernaer van hen sceden,

Oft bi ons heren genadecheden,

Oft bi vroetscepen van enegen man,

Die hem daeraf onderwinden can.

95Andere vernoye comen ons oec toe

Somtijt, ende wine weten hoe;

Ende laten ons somtijt daernaer,

Ende varen, wine weten waer,

Andere vernoye ons oec bestaen

100Ter tijt dat wi dat leven anvaen,

188 Ende en sceden van ons vor di tijt niet

Dat ons te stervene God gebiet.

Oec comen andere vernoye an

Na sine gebornesse oec den man,

105Dine niet laten none begeven,

Maer met hem altoes vord cleven.

Wie soude dan mogen vertellen alle

Die vernoye ende die mesfalle,

Die in dit leven van ertrike

110Sijn onder die liede gemeinlike?

Ende al willewi laten altemale

Vanden vernoie te houdene tale,

Die alle die liede gemene

Onder hen hebben, groet ende clene,

115Wat mogewi micken die vresen dan

Die som den lieden sonderlinge gaen an,

Ende vanden sonderlingen vernoyen

Die de liede sonderlinge moyen,

Ende diese sonderlinge oec pinen,

120Alse elken cont es van den sinen.

Wilde elc merken in sinen sinne

Hoe vele hi heeft van beginne

Quaets gedaen ende sonde,

Ende hoe vele hi te meneger stonde

125Vernoye moeste oec gedogen;

Ende hijt wilde setten vor ogen,

Die tide die hi leden hevet,

Ende die dage die hi hevet gelevet,

Ende nerstelike merken wille

130Hoe vele hi lude ofte stille

Idelre pinen hevet gedaen,

Ende over niet uten wege gaen

Om die minne van desen live al:

Ende hoe dicke hi heeft cranc geval,

135Ende bedrogen es, ende vonden

In pinen die hi dede tien stonden,

Ende in al dat hi heeft gelevet

Cume ene raste bejaget hevet:

Dan mach hi kinnen bi desen

 

 

 

 

 

 

 

140Ende jugeren wat dit lijf mach wesen.

Alsi op ene side mict ende besiet

Die pine vander werelt ent verdriet,

Ende haer grote keytivechede,

Ende hi over ander side penst die soethede

145Vanden soeten lande van hemelrike,

Ende hi dan mict ende penst naerstelike

Wat hi vonden heeft ende wat verloren

Daer hi leget oft hi soude versmoren,

Ende vanden wane daer hi af gevallen es,

150Alse hem die minsce onderwint des,

Dat hi dit wille belien ende merken al,

Ic wane hiere bi wel verstaen sal

Hoe vele hi in deser ellendecheden

Wenen moet ende hebben droefheden;

155Want soe een bat kint sine mesdaet,

Soe hem meer te suchtene staet.

Als ons gedinkenesse comt an

Van onsen vernoye hets goet dan

Dat wi gedinken ter selver stede

160Om ons heren genadechede.

Willewi pensen hoe hi vor desen

Ons genadech heeft gewesen,

Wi selen met te merre sekerhede

Hopen op sine genadechede,

165Ende te sekerliker genaden soeken.

Nu laet ons pensen ende roeken

Wat goede hi ons dagelijcs gevet,

Ende hoe hi ons dicke verloest hevet

Uten vresen goedertierlike,

170Alse wi geladen waren swaerlike.

Ende hine dede niet te min genaden

Al lagewi in sonden, in mesdaden.

Hi vermaende sijns sels bi karitaten

Dengenen die sijns vergaten;

175Hi wederriep die sondaren

Alsi van hem gekert waren,

Ende hi ontfinc goedertierlike

Die te hem quamen, arme ende rike:

Die berouwen hare sonden

180Hi vergafse hen te meneger stonden;

Die weldoende wachti ende vermaende,

Die wel stonden hilt hi staende,

Die goede die waren gleden

Rechti op weder tharen steden.

185Quade genoechten dedi saen

Dicke in bitterheiden vergaen;

Ende die gepijnt waren bitterlike

Troesti dicke salechlike;

Ende die gene die met haren

190Tribulatien gesuverd waren

Gaf hi volmaecte ruste daernare.

Hi beterde van sonden den sondare,

Ende die gerechte liede mede

Behoetdi in hare gerechtecheide.

195Soe wie dat vor sine bedingen

Met aldusgedaenre pensingen

Sinen sin wel te oeffene pliet,

Hine comet onversien niet

Ter bedingen, no lauwelike,

200Maer hi comt wel ende vorsienlike;

Want van wel te verpensene voren

Soe comt wetentheit ende werd geboren,

Die verdrivet die onwetenthede,

Ende men bejachter compunctie mede.

205Die compunctie, als mense hevet,

Si verjaget traecheit, ende si gevet

Devotie in des minschen sin;

Ende alsmen devotie dan hevet in,

Si volmaect des minschen bede.

210Dit es in den minsche wetenthede,

Alse die minsce werd verlicht daertoe

Dat hi hem selven kint spade ende vroe.

Nu verstaet wat compunctie es:

Compunctie es, des sijt gewes,

215Alse die minsce merket op sine daden

Ende die sonden daer hi met es geladen,

Dat hi daer omme binnen int herte

Grote rouwe heeft ende smerte.

Devotie es in alre manire

220Ene oetmodege ene godertire

Begerte in Gode, als te voren,

Die van compunctien werd geboren;

Want die man vervart van groetheden

Sire sonden ende van sire quaetheden

225Ende wantrouhede in machten,

Die in hem mogen sijn ende trachten.

Ende bekert hi hem tonsen here

Hi hevet Gods hulpe te mere,

Dat hi els niet dan Gode siet

230Daer hi hem mach toe betrouwen iet.

Dus es devotie, dat seldi verstaen,

Bekeringe te Godewaerd, sonder waen,

Met begerten die met oetmodecheden

Sijn gemanc, ende met godertierheden.

235Dus es die minsche oetmodech daerbi

Dat hi sine crancheit kint; ende hi

Es godertierre alsi merc[t] ende siet

Goeds godertierheit, die niet en vliet.

Die devotie, alse gi verstaen moget,

240Hevet in hare drierhande doget,

Soe datmen die drie dogeden wale

Mach heten dogeden principale,

Dats gelove, hope ende karitate:

Daer af comt menegerhande bate,

245Want die minsce bi minsceliker leren

En soude hem niet te Godewaerd keren

Bi devotien, en ware dat hi

Des wel gelovede dattene daer bi

God onse here behouden mochte,

250Ende hine hoepte met in sijn gedochte

189 Dat God van sinen mesdaden

Soude willen hebben genaden;

Ende en minde hi niet mere

Int uteinde Gode onsen here

255Dan hi minnet sine sonden,

Hine vloe te genen stonden

Die sonden, ende hine helde an

Gode onsen here boven al dan.

Dus mach elc wel vroet sijn des,

260Dat elc minsce die devoet es,

Dat hi gelovet, hopet ende minnet:

Verstaet dit wel ende kinnet.

Hi gelovet an die almachtechede:

Hi hopet an die genadechede,

265Ende hi minne die wachte tallen stonden,

Dat hi niet en valle in sonden.

Bedinge en mach niet anders bi desen

Dan devotie van herten wesen,

Dats te Godewaerd keren sijn herte

270Met godertierre oetmodeger begerte,

Ende hi daertoe hebbe tsire bate

Gelove, hope ende karitate.

Die hem selven kinnet van desen

Voerseiden dingen vorsien wesen

275Mach stoutelike ter beden gaen,

In hope dattene God sal ontfaen.

Ay vader ende sone ende heilegeest,

Uwer genaden dankic nu meest

Van dat ic doe ende dat ic can,

280Ende alles dies ic ie gewan.

Gebenedijt si die vader ende sone,

Entie heilegeest, die gewone

Altoes es te sine in hen tween.

Alse gewaerlike als dese drie sijn een,

285Ende icse over enen God bekinne,

Moetti mi bringen in sulken sinne

Dat ic nember moete versterven,

In moete u hulde verwerven.

Ende ic mote dor uwe genaden

290Alle dese wereltlike daden,

Beide die ic doe ende die ic scrive,

Gebeteren in desen armen live.

Doef si die duvel ende blint,

Dat hijs nembermer gevreisce twint

295Wat ic doe oft sal bestaen.

Ic wille te mire jeesten gaen.

87 Proloog.

 

Men zegt dat bidden zeer vroomt,

En dat er grote baat van komt:

We mogen dat opmerken in twee dingen

Hoe we zullen doen ons bidden

5 Te hof waart van het hemelrijk,

En met begeerte en hoe naarstig.

Die ene is ons zelf ellendig,

De andere is Gods genadigheid.

Want het mag de mens baat brengen

10 Het dichtst te zijn tot zijn bidden

Dan de pijn en de ellendigheid

Van de moeite daar hij mee vermoeid is mede?

En wat mag er blijer en meer

Trekken om te bidden tot onze heer

15 Dan de genadigheid daar hij naar haakt

Van zijn schepper, die hem heeft gemaakt,

Dat hij zo vaak wordt gewaar

Tegen zijn wil hier en daar?

Dus dwingt de nood aan deze zijde

20 De mens dat hij te geen tijden

Tracht te bidden de heer van hemelrijk.

En dat men aan de andere zijde nauwelijks

Nog wanhopend zijn bidden niet doet.

Dat vermaant men Gods genade aan toe.

25 Met deze twee vleugels die ik zei,

Dat is met de mensen arbeid

En met onze heer genadigheid,

Wordt opgeheven de mensen bede;

Omdat alsde  mens zijn gedachten daartoe trekt,

30 En het bij hem daarbij ter devotie opwekt,

Snel vliegt het ter vaart

Met die devotie opwaarts.

Als men dan wil doen bidden

Daar nodig toe is heilige gedachten,

35 Zodat het altijd niet mag wezen

Volmaakt in alles, en ze bij deze

Dat er voorgedachtes zijn mede,

Of dat men ze heeft voor de bede.

Bij diegene die zo weinig weten

40 Zodat ze het opmerken vergeten,

Hierom worden ze op veel plaatsen

Licht bedrogen bij onwetendheden,

Met dat ze eisen menige maal

Anders dan tot eisen behoeft,

45 Of dat ze eisen minder betamelijk

Dan ze zouden, of minder waardig,

En worden geheel lauw dan van hart

Met te eisen hun begeerten.

En is het dat we willen wijs

50 Bidden tot God en naarstig,

We moeten met eenparige overpeinzingen

Onze geest oefenen en dwingen.

Willen we merken onze ellendigheid

We mogen bekend worden daarmee

55 Wat ons dan te bidden nodig is.

Willen we merken een andere keer

Op de genade Gods, onze heer,

We mogen merken en leren

Met welke begeerte we zullen dan

60 God bidden en roepen aan.

Laat ons onze gedachten daartoe geven

Hoe ongedurig dat is dit leven,

Hoe de weg van de wereld is

Onzuiver en ook zo vuil door dit,

65 En hoe groot is de onzekerheid

Van de tijd van onze dood mede.

Denken we, toen we het lijf aannamen,

Dat we er wenend inkwamen,

En we dit leven te menige tijden

70 Met rouw leden en lijden;

Dat we er uit moeten scheiden

Met rouw en met droefheden.

Laat ons denken om die zotheden

En om de feesten en mogelijkheden

75 Die ons de wereld brengt te voren,

Welke bezigheden er al toe behoren,

En welke bitterheiden er aan kleven,

Die men gedogen moet in dit leven.

Weten denken in onze geest

80 Alles dat ons deze wereldse minne

Te voren brengt, en al mede

Wat ons belooft haar schoonheden:

Hoe bedriegend het is de hele dag,

Hoe weinig men er aan overhouden mag,

85 Hoe ongestadig en hoe overgaande

Ze is altijd, en niet op wacht.

Er zijn vele vermoeienissen algemeen

Onder de lieden van aardrijk:

Soms vermoeit het de lieden die er toehoren,

90 Daar ze mee worden geboren,

En daarnaar van hen scheiden,

Of bij onze heer genadigheden,

Of bij kennis van enige man,

Die zich daarvan onderwinden kan.

95 Andere vermoeienis komt ons ook toe

Soms, en we niet weten hoe;

En verlaten ons soms daarnaar,

En gaan, we weten niet waar,

Andere vermoeienis ons ook bestaan

100 Met de tijd dat we dat leven aanvangen,

188 En scheiden van ons voor die tijd niet

Dat ons te sterven God gebiedt.

Ook komen andere vermoeienis aan

Na zijn geboorte ook de man,

105 Die hem niet verlaten of begeven,

Maar met hem altijd voort kleven.

Wie zou dan mogen vertellen alle

Die vermoeienis en die misval,

Die in dit leven van aardrijk

110 Zijn onder de lieden algemeen?

En al willen we het laten allemaal

Van de vermoeienis te houden taal,

Die alle lieden algemeen

Onder hen hebben, groot en klein,

115 Wat mogen we mikken die vrezen dan

Die soms de lieden bijzonder gaat aan,

En van de bijzondere vermoeienis

Die de lieden bijzonder vermoeien,

En die ze bijzonder ook denken,

120 Als elk bekend is van het zijne.

Wilde ieder merken in zijn geest

Hoeveel hij heeft van het begin

Kwaad gedaan en zonde,

En hoeveel hij te vele stonde

125 Vermoeienis moest ook gedogen;

En hij het wilde zetten voor de ogen,

De tijd die hij geleden heeft,

En de dagen die hij heeft geleefd,

En naarstig opmerken wil

130 Hoeveel hij luid of stil

Ingebeeldege gedachten heeft gedaan,

En voor niet uit de weg te gaan

Vanwege de minne van dit leven al:

En hoe vaak hij heeft zwak geluk,

135 En bedrogen is en gevonden

In gedachten die hij deed te die stonden,

En in alles dat hij heeft geleefd

Nauwelijks een rust bejaagd heeft:

Dan mag hij herkennen bij dezen

140 En oordelen wat dit lijf mag wezen.

Als hij aan de ene kant mikt en ziet

De pijn van de wereld en het verdriet,

En haar grote ellendigheden,

En hij aan de andere kant bedenk de kieflijkheden

145 Van het lieve land van hemelrijk,

En hij dan mikt en denkt naarstig

Wat hij gevonden heeft en wat verloren

Daar hij ligt of hij zou versmoren,

En van de mening daar hij van afgevallen is,

150 Als de mens zich ondervindt dit,

Zodat hij dit wil belijden en opmerken al,

Ik meen hierbij hij wel verstaan zal

Hoeveel hij in deze ellendigheden

Wenen moet en hebben droefheden;

155 Want zo een beter kent zijn misdaad,

Zo hem meer te zuchten staat.

Als onze herinnering komt hem aan

Van onze vermoeienis het is goed dan

Dat we bedenken terzelfder plaats

160 Om onze heer genadigheden.

Willen we bedenken hoe hij voor dezen

Ons genadig heeft gewezen,

We zullen met meer zekerheden

Hopen op zijn genadigheden,

165 En zekerder genade zoeken.

Nu laat ons denken en richten

Welk goed hij ons dagelijks geeft,

En hoe hij ons vaak verlost heeft

Uit de vrees goedertieren,

170 Als we geladen waren zwaar.

En hij deed niet minder genaden

Al lagen we in zonden, in misdaden.

Hij vermaande zichzelf bij liefde

Diegenen die zichzelf vergaten;

175 Hij riep weer de zondaren

Als ze van hem gekeerd waren,

En hij ontving goedertieren

Die tot hem kwamen, armen en rijken:

Die berouw hadden van hun zonden

180 Hij vergaf ze hen te menige stonden;

De weldoende wachtte hij op en vermaande,

Die goed stonden hield hij staande,

De goede die waren gegleden

Richtte hij op weer tot hun plaatsen.

185 Kwade geneugten deed hij gelijk

Vaak in bitterheden vergaan;

En die gepijnigd waren bitterachtig

Troostte hij vaak zaligachtig;

En diegene die met hun

190 Troebels gezuiverd waren

Gaf hij volmaakte rust daarnaar.

Hij verbeterde van zonden de zondaar,

En de gerechtslieden mede

Behoedde hij in hun gerechtigheden.

195 Zo wie dat voor zijn bidden

Met al dusdanige gedachten

Zijn geest goed te oefenen pleegt,

Hij komt onvoorzien niet

Tot bidden, nog zo lauw,

200 Maar hij komt goed en voorzien;

Want van goed te bedenken van voren

Zo komt wetenschap en wordt geboren,

Die verdrijft de onwetendheid,

En men bejaagt er berouw mede.

205 Dat berouw, als men het heeft,

Ze verjaagt de traagheid, en ze geeft

Devotie in de mensen geest;

En als men devotie dan heeft in,

Ze vervolmaakt de mensen bede.

210 Dit is in de mensen weten,

Als de mens wordt verlicht daartoe

Zodat hij zichzelf kent laat of vroeg.

Nu versta wat wroeging is:

Compunctie is, dus is het  gewis,

215 Als de mens merkt op zijn daden

En de zonden daar hij mee is geladen,

Dat hij daarom binnen in het hart

Grote rouw heeft en smart.

Devotie is er in alle manieren

220 En ootmoedig en goedertieren

Begeerte in God, zoals te voren,

Die van wroeging wordt geboren;

Want de man verschrikt van grootheden

Zijn zonden en van zijn kwaadheden

225 En wantrouwt in machten,

Die in hem mogen zijn en trachten.

En bekeert hij hem tot onze heer

Hij heeft Gods hulp te meer,

Zodat hij niet anders dan God ziet

230 Daar hij hem op mag vertrouwen iets.

Dus is devotie, dat zal ge verstaan,

Bekering tot God waart, zonder waan,

Met begeerten die met ootmoedigheden

Zijn gemengd en met goedertierenheid.

235 Dus is de mens ootmoedig daarbij

Zodat hij zijn zwaktes kent; en hij

Is goedertieren als hij merkt en ziet

Gods goedertierenheid, die niet vliedt.

De devotie, zoal ge verstaan mag,

240 Heeft in haar drie vormige deugd,

Zodat men die drie deugden wel

Mag heten deugden voornaamste,

Dat is geloof, hoop en liefde:

Daarvan komen vele soorten baten,

245 Want de mens bij menselijke leren

Zou zich niet tot God waart keren

Bij devotie, tenzij het dat hij

Dus wel geloofde dat hem daarbij

God onze heer behouden mocht,

250 En hij het hoopte mee in zijn gedachte

189 Dat God van zijn misdaden

Zou willen hebben genaden;

En minde hij niet meer

Uiteindelijk aan God onze heer

255 Dan hij mint zijn zonden,

Bij hem vloog in geen stonden

De zonden, en hij hield hem aan

God onze heer boven alles dan.

Dus mag elk wel bekend zijn dus,

260 Dat elke mens die devoot is,

Zodat hij geloofd, hoopt en mint:

Versta dit goed en ken het.

Hij gelooft aan de almachtigheid:

Hij hoopt aan de genadigheid,

265 En hij bemint die waakt te alle stonden,

Zodat hij niet valt in zonden.

Bidden mag niets anders bij deze

Dan devotie van het hart wezen,

Dat ze tot God waart keert zijn hart

270 Met goedertierenheid en ootmoedige begeerte,

En hij daartoe heeft tot zijn baat

Geloof, hoop en liefde.

Die zichzelf kent van deze

Voor vermelde dingen voorzien te wezen

275 Mag dapper ter bede gaan,

In de hoop dat God hem zal ontvangen.

Ay vader en zoon en heilige geest,

Uw genaden dank ik nu meest

Van dat ik doe en dat ik kan,

280 En van alles die ik van u won.

Gebenedijd zij de vader en de zoon,

En de heilige geest, die gewoon

Altijd is te zijn in hen twee.

Alzo waarlijk als deze drie zijn een,

285 En ik ze voor een God beken,

Moeten ze me brengen in zo’n geest

Dat ik nimmer moet sterven,

En moet uw hulde verwerven.

En ik moet door uw genaden

290 Al deze wereldlijke daden,

Beide, die ik doe en die ik schrijf,

Verbeteren in dit arme lijf.

Doof is de duivel en blind,

Zodat hij nimmermeer verneemt iets

295 Wat ik doe of zal aangaan.

Ik wil tot mijn verhalen gaan.

 

 

I.

 

[Hoe Lanceloet den tornoy wan te Winceestre.]

 

Nadien dat hadde gesproken wale

Meester Wouter Mappe vanden grale

Gnoech ende sufficiantelike

300Sinen here den coninc Heinrike,

Ende vanden questen dire in lagen,

Diemen dore tgrael moeste bejagen,

Dit en dochte hem niet gnoech,

Hine wilde weten dat ongevoech

305Al ute van haren groten daden,

Hoe si haren inde daden.

Hier omme was dese achterste pertie

Vanden boeke gemaect, alsics lie;

Ende hi hietse des conincs Arturs doet,

310Om datter in staet al bloet

Gescreven hoet daertoe quam,

Dat coninc Artur sinen inde nam.

Nu begint aldus meester Gautier

In desen boec te sprekene hier,

315Ende seget: doe die coninc Artur sach

Dat daventuren van Logers op dien dach

Soe te hoefde waren comen dan,

Datter lettel souden gescien vort an,

Dedi enen tornoy crieren na desen,

320Die inden mersch te Winceesters soude wesen.

Dit was omdat hi nine woude

Dat sine ridders die wapinen laten souden.

Lanceloet, alse gi mocht horen

Lesen inden boec hier voren,

325In die queste vanden grale, daer hi sonder waen

Enen goeden man te biechten was gegaen,

Hi hadde hem daer der coninginnen

Ave gegaen ende harre minnen

Biden rade vanden goeden man.

330Hoe suver dat hi hem hilt, nochtan

Tirst dat hi te hove was comen,

Ende hi die coninginne heeft vernomen,

Binnen der irster maent mindi alse sere

Die coninginne als hi dede noit ere;

335Ende hi vel weder in die sonde also saen

Als hi anderwerven hadde gedaen.

Al haddi heme bedectelike

Gehouden vor dien tijt, ende vrodelike,

Dat nieman werd geware der minnen

340Die hi hadde metter coninginnen,

Acgravein, die Waleweins broder was,

Die noit Lancelote, alsict las,

Gemint ne hadde claerlike,

Hi wachte Lancelote so erstelike,

345Ende werd geware dat hi die coninginne

Minde doe met dulre minne.

Ende alst Acgravein doe ondervant

Harre tweer minne, hi werd thant

Blide daer af ende sere te gemake;

350Want dat Lanceloet om dese sake

Scande hebben soude ende dere,

Dit was hem liver dans conincs onnere.

Ende in die selve weke quam die dach

Daer die tornoy van Winceesters gelach;

355Ende een groet deel maecten haer vard,

Van sconincs ridderen, ten tornoiewaerd;

Maer Lanceloet daer soe wesen woude

Dattene nieman kinnen soude.

Hi dede sinen geselscepe verstaen

360Dat hi siec ware, sonder waen,

Ende dat hi in gere maniren

Den tornoy doe mochte antiren;

Maer sijn wille was, ende hi woude,

Dattere Bohort varen soude

365Ende Hestor ende oec Lyoneel,

Ende van haren geselscepe een deel.

Si seiden sine voerre niet ter stont

Nadien dat hi ware ongesont.

Lanceloet antwerde hen ter vart:

370"Ic wilt, ende bevele u dat gire vaerd:

Porret mergen tiellike. Ic sal

Eer gi wedercomt genesen sijn al

Bi sheren hulpe van hemelrike."

Doen antwerden si gemeinlike:

375"Nadat gijt wilt, wi selenre varen."

Des ander dages al sonder sparen

Porde Behort vander stede

Van Karmeloet, ende sijn geselscap mede.

Ende alse Acgravain des geware ward

380Dat si porreden ten tornoyeward,

Ende Lanceloet niet en voer mede,

Hi werd pensende daer ter stede

Dat hi ware bleven om die minne

Die hi hadde an die coninginne,

385Dat hi, alse die coninc wech ware,

Sine minne driven soude met hare.

Hi es toten coninc sinen oem gegaen,

Ende dede heme daer aldus verstaen

"Ne vernoyets u niet, her coninc,

390Ic soude u gerne secgen ene dinc

190 In rade. Ende dat ic u wille spreken

Dat es om uwen lachter te wreken."

"Minen lachter?" sprac die coninc;

"Hebbic nu lachter in enege dinc?"

395Acgravein seide ten coninc ter stont:

"Here, mi donct, dat si u nu cont,

Van Lancelote ende vander coninginnen,

Dat si hen dullike onderminnen.

Ende bedie dat si niet mogen stille

400Wel vergaderen te haren wille

Alse die coninginne u es beneven,

Soe es Lanceloet nu bi hare bleven,

Soe dat hi niet ne wille, twaren,

Ten tornoye van Winceester varen;

405Ende hi heeft sijn geselscap gesint daer.

Ende als hi sal weten oppenbaer

Dat gi wech sijt tavont oft morgen

Soe sal hi te bat sonder sorgen,

Ende bi moten metter coninginnen

410Spreken van sire firre minnen."

Die coninc en geloefde niet van desen

Dattet waer mochte wesen;

Ne mare hi waende, sonder waen,

Dat hi hem logene dede verstaen,

415Ende seide tot Acgraveine vort:

"Live neve, en segt nembermer dese wort,

Die ic niet gelove dat waer sijn;

Bedie ic ben seker int herte mijn

Dat Lanceloet dit in sinen gedochte

420In gere maniren pensen mochte.

Ende pijnsdijt oyt, ic wet wel,

Dat dede hem doen gene dinc el

Dan cracht van minnen, daer te gere uren

Sin no redene mogen jegen geduren."

425Acgravain sprac toten coninc: "Hoe,

En wildire niet anders doen toe?"

"Wat wildi wat ic doe?" sprac die coninc.

"Here, ic wille dat gi om dese dinc

Doet wachten nauwe ende spien

430Oft mense te gadere daer can gesien,

Dat gi kinnen moget dat ware."

Die coninc antwerde daernare:

"Doet also als gi wilt van desen:

Van mi ne suldijs niet belet wesen."

435Acgravain seide doe: "Coninc, here,

In cysche u hier af nemmere."

Die coninc pensde vele in dier nacht

Van dat hem te voren hadde bracht

Acgravain van Lancelote; ne ware

440Hine naemt int herte niet so nare,

Want hine mochte niet van desen

Geloven dat waer mochte wesen.

Nuchtens gereidem die coninc ter vard

Om te vaerne ten tornoyeward.

445Hi vermaende ridders vele

Om met hem te vaerne ten spele.

Die coninginne seide dat si soude

Gerne met varen op dat hi woude,

Want si horde secgen dat te desen

450Goet ridderscap soude wesen;

Ende die coninc antwerde hare

Dat hi niet wille dat sire vare

Te deser tijt. Altehant sweech si.

Ende die coninc dede dit bedi

455Om te provene, sonder waen,

Dat hem Acgravain dede verstaen.

Alse die coninc was in die vard,

Ende hi voer ten tornoyeward,

Hi ende die met hem waren in di rote

460Spraken vele van Lancelote,

Ende seiden van hem onderlinge,

Hine soude niet sijn ter vergaderinge.

Alse Lanceloet sconincs vaerd heeft verstaen

Es hi van sinen bedde opgestaen

465Ende heeft hem gereit, ende seide,

Daer hi quam ter coninginnen, sonder beide:

"Vrouwe, waerd u wille, twaren,

Ic soude gerne ten tornoye varen."

Si seide: "Waeromme hebdi gelet

470Soe lange, dat gi niet vort met

Alse die andere voren?" Doe seide hi:

"Vrowe, ic hebbe gelet bedi

Dat ic allene varen woude,

Ende dat ic daer soe comen soude

475Dat mi nieman kinnen mochte daer."

"Vrient, ic wilt wel, vorwaer.

Port alse gi wilt ter vard."

Hi kerde doe ter herbergenwaerd

Ende bleef daer doe alden dach.

480Savons als elc op sijn bedde lach,

Ende si alle waren in slape

Wecketde Lanceloet sinen knape

Ende seide tot hem: "Du moets opstaen

Ende met mi riden, sonder waen;

485Ic wille ten tornoyewaerd tiden

Van Winceestre, ende met nachte riden."

Die knape gereidem metter vart,

Ende nam sijns heren beeste part,

Ende porde met sinen here tier ure;

490Ende reden dien nacht aldure,

Ende quamen opten anderen dach

Tien castele, daer die coninc Artur lach.

Lanceloet decte hem alsoe houde,

Dattene nieman kinnen soude

495Vanden ridders, dier hi daer vele

Sach porren uten castele.

Ende die coninc Artur, die nochtoe

Ten vensteren lach, werd geware doe

Lanceloets paert. Als hijt heeft versien

500Kindijt alsoe houde bi dien

Om dat hijt hem hadde gegeven naer;

Maer Lancelote ne kindi niet daer,

Bedie dat hi so bedect reet.

Mare daer hi over een water leet

505Ende sijn hoeft rechte daer kinde di coninc

Lancelote te hant bi ere dinc,

Ende hi wisdene Griflet vort

Daert nieman el siet no hort:

"En sidi niet Lancelote aldare,

510Die gisteren seide dat hi siec ware?"

"Here," seget Griflet, "dat hi

Riet alsoe, dat es bedi

Dat hi ten tornoye wesen woude

Dat nieman weten ne soude:

515Hi bleef thus bi desen ocsoene."

Lanceloet, die van haren doene

Nine wiste, dat sine hadden versien,

Es inden casteel comen binnen dien,

Ende sijn knape met hem, sonder waen;

520Ende hi es in ene camere gegaen,

Ende verboet dat nieman oppenbare

Seide dat hi daer in ware.

Die coninc en stic ter vensteren ontbeet,

Ende alsi siet dat Lanceloet nine leet

525Werd hi te hant des geware,

Dat Lanceloet es bleven dare.

Doe seide die coninc: "Griflet,

Ons en doech niet langer gelet:

Lanceloet ne donct mi niet weder comen,

530Hi hevet herberge genomen."

Griflet sprac: "Here, het mach wel wesen:

Ic wane wel seker sijn van desen,

Dat hi bi nachte ridet al

Om dattene nieman kinnen sal."

535"Sidermeer dat hi hem decke wille,"

Sprac die coninc, "so swiges stille,

Ende ne gewaget niemanne van dien

Dat gi Lancelote hebt gesien;

Ende ic ne saels maken gene tale.

540Dus maget verholen bliven wale.

191Bedie want allene wi twee

Hebben gesien ende nieman mee.

Sider hi ons hem niet wilt togen

Latet ons decken daer wi mogen."

545Die coninc es vanden vensteren saen

Met sinen geselscepe gegaen.

Lanceloet bleef inden casteel dan

Met enen vavesoer, enen riken man,

Die hadde twee scone jongelinge,

550Die ridders waren worden nuwinge

Vans conincs hant selve, twaren,

Die starc ende dapper ridders waren.

Lanceloet hevet in die zale mettien

Dier neuwer ridders scilde gesien,

555Ende sach dat si waren roet bede,

Ende sonder enegher kinnesse mede;

(Het was tien tiden costume daer,

Dat newe ridders in haer irste jaer

Gene scilde vorden, twaren,

560Dan die van ere varuen waren.).

Lanceloet sprac toten here van daer binnen:

"Here, ic bidde u bi minnen

Ende bi hovescheiden, dat gi

Desen enen scilt wilt lenen mi

565Om te dragene inden tornoye;

Ende dat u niet en vernoye

Dat gi mi leent oec di wapine

Te dragene daer over die mine."

Doen antwerde hem di goede man:

570"En hebdi genen scilt dan?"

"Nenic, dien ic dragen wille," seidi;

"Men souder mi bekinnen bi;

Ende eer ic bekint wilde wesen.....

Ic soude u hier binnen laten desen

575Scilt, ende die wapine mede,

Tot dat ic kere hier ter stede."

Doe antwerde hem aldus die werd:

"Ic wille dat gi nemt dat gi begerd;

Deen van minen sonen es so ongesont,

580Dat hi nine mach nu ter stont

Ten tornoye varen daer gi vard;

Ende min outste sone port nu daerward."

Ende die riddere quam daerin also houde,

Die ten tornoye varen soude;

585Ende als hi Lancelote vorsach,

Wet wel, dat hi sijns wel plach.

Hi vrachde Lancelote wie hi ware.

Ende Lanceloet seide hem daer nare,

Dat hi een vremt riddere ware,

590Uten lande van Logers comen dare;

Maer hine seide hem niet hoe hi hiet,

Ende vorder ontecti hem niet,

Sonder dat hi al eenlinge

Wilde nu ter vergaderinge

595Te Winceestre varen te hant,

Ende dat hi daeromme ruemde sijn lant.

"Here," sprac die riddere, "twaren,

Ic wille daer met u varen."

"Nu laet ons varen te gadere danne,"

600Sprac Lanceloet toten jongen manne;

"Maer ic ne wille nu ten tiden

Altoes met den dage niet riden,

Want mi soude quetsen der hitten cracht.

Maer wildi beiden toter nacht,

605Ic sal u geselscap houden gerne;

Maer anders staets mi tontberne,

Want in gere maniren dan ten tiden

Sone soudic niet willen ride."

Die jonge riddere antwerde te desen:

610"Here, gi donct mi soe goet man wesen,

Dat ic doen sal al uwen wille,

Ende sal hier bliven al stille.

Alst u tijt donct selewi varen

Ende porren al sonder sparen."

615Ende Lanceloet dankede hem sere

Dat hi hem dede daer die ere.

Dien nacht es Lanceloet daer bleven.

Men heeft hem daer binnen gegeven

Ende gedaen alle die maniren

620Daermen goeden man met mach aysiren.

Die daer binnen waren si ondersochten

Vele van sinen doene; maer sine mochten

Niet daer af geweten die waerheide,

Sonder dat Lanceloets knape seide

625Tot des heren dochter, die was

Ene scone joncfrouwe, alsict las,

Ende die hem vragede herde sere

Wat manne dat ware sijn here;

Ende hi die de joncfrouwe scone sach,

630Ende met vragene so anelach,

En dorst niet al ontsecgen hare

Van dat si hem vragede tware;

Want het docht hem dorperheit wesen.

Hi seide der joncfrouwen binnen desen:

635"Sekerlike, joncfrouwe, wats gesciet,

In macht u ontecken niet,

Bedie ic mochte met dire saken

Minen here al gram maken;

Maer sonder twivel, al dat ic u

640Sonder mesdoen mach secgen nu

Dat salic u secgen, sekerlike.

Joncfrouwe, ic weet wel, waerachtelike,

Hi es die beste riddere die levet,

Die meest met wapinen gedaen hevet."

645"Ic weets nu gnoech," seide die joncfrouwe.

"Gi hebt mi wel bericht, bi mire trouwe."

Si ginc tote Lacelote nadien,

Ende knielde neder over haer knien;

Ende seide doe: "Edel here, ic bidde u

650Dat gi mi gevet ene gichte nu,

Bider trouwen die gi sculdech sijt

Der dinc van deser werelt wijt

Die gi meest in uwen sinne

Minnet met gerechter minne."

655Alse Lanceloet op hare knien

Die joncfrouwe sach, hi seide mettien:

"Ay, staet op, scone joncfrouwe.

En es gene dinc, bi mire trouwe,

Die gi moget hebben te done nu,

660In wilse gerne doen dore u."

Si stont op ende seide: "Wetti

Wat gi nu hebt gelovet mi?

Dat gi sult te desen

Tornoye die nu sal wesen

665Mijn rechte mouwe dragen, ende gi

Met wapinen doen sult dor di minne van mi."

Hi gewillecoret harde saen.

Ende alse saen als hijt hadde gedaen

Werd hi bedroeft om dat belof,

670Bedie hi was wel seker daerof,

Tirst dat dit te voren quame

Der coninginnen, ende sijt vername,

Dat sijs hem ondanc soude weten,

Ende sijs node soude vergeten.

675Nochtan pensdi te dire ure

Hi soude hem setten in daventure

Om te houdene sijn belof.

Die joncfrouwe, die blide was daerof,

Si brachte Lancelote al geel

680Die mouwe an een poengeel,

Ende bat Lancelote mede alsoe

Dat hi dor hare minne doe

Met wapenen soe ten tornoye,

Dat sijs si gepait ende hebbe joie,

685Ende haer dinken moge dat si wel hevet

Die mouwe bestaet, di si hem gevet;

"Ende wet wel, dat gi dirste ridder sijt

Die ic oyt tote deser tijt

Van eneger saken versochte;

690Ende in hadde niet in gedochte

192 Noch niet te versoekene an u

Dan bider doget die ic hope an u."

Dus bleef Lanceloet daer binnen dan.

Savons alse die nacht ginc an

695Nam hi an sinen waerd orlof

Ende an die joncfrouwe, ende ruemde thof,

Ende dede den knape, di met hem quam,

Den scilt voren dien hi daer nam,

Ende dede sinen scilt daer laten,

700Ende voer henen sire straten,

Ende sijns waerds sone, den nacht lanc.

Des mergens eer die sonne ontspranc

Quamen si gereden, dat was waer,

Winceesters ere milen naer.

705Lanceloet sprac te sinen geselle te hant:

"Wetti nu igeren hier int lant

Bi Winceestere enege stede

Daer wi hemelike mochten sijn bede?

Dat sagic gerne nu, bi Gode,

710Want in Winceestere varic node."

Die jonge riddere hem antwerde gaf:

"Here, u es wel gesciet hier af;

Want buten groten wege hierbi

Woent een edel wijf ende vri,

715Die min moye es, die blide sal wesen

Onsere, ende ons te gemake doen van al."

Si liten den groten wech ter vard

Ende voren te hant daerward.

Alsi daer binnen waren comen,

720Ende die vrouwe heeft vernomen

Haren neve, si was blide sere

Van hem ende vanden anderen here.

Si vragede haren neve saen

Wat hi sider hadde gedaen

725Dat sine niet ne hadde gesien?

Ende si vragede hem nadien

Om sinen broder te dier stonde,

Ende oft hi iet te dier stonde

Ten tornoye soude sijn daerbi?

730Hi seide: "Vrouwe, neen hi;

Hi es een deel tongemake nu."

"Ende dese riddere, die hier es met u,

Wie es hi?" vrachde hem di vrouwe.

Hi seide: "Vrowe, bi mire trouwe,

735In kinne niet anders desen

Riddere dan hi goet man scient wesen;

Ende om die doget die icker sie ane

Mickic margen met hem te gane

Ten tornoye ende sijn geselle tsine.

740Wi selen beide dragen ene wapine."

Die vrowe es tote Lancelote comen

Ende heeften bider hant genomen

Ende harde vrindelijc ontfaen,

Ende dedene in ene camere gaen

745Daer si der rusten plegen souden,

Hi ende sijn geselle, oft si wouden.

Lanceloet was den nacht van aldien

Dattie vrowe mochte wel versien.

Des margens alse die dach ontspranc

750Lanceloet stont op ende maecte sinen ganc

Tere capellen daer bi,

Daer een hermite woende, daer hi

Messe horde. Als dit es gedaen

Es hi weder ter herbergen gegaen.

755Lanceloet hadde gesent sinen sciltknecht

Te Winceestere, om te sine berecht

Wie dien van binnen hulpen soude,

Ende wie hem an die van buten houden.

Die sciltknecht bracht hem mare

760Datter groet ridderscap ware;

"Maer die meerre macht es binnen.

Dat comt bedie, dat suldi kinnen,

Dattie vander tavelronden

Binnen sijn nu ten stonden."

765"Wetstu iet an welke side sijn

Bohort ende Lyoneel, di neven min?"

"Si sijn binnen, here, oft gijt gebiet.

Daden si anders sine togeden niet

Dat si dan waren vander tavelronden."

770"Wie sijn die buten sijn nu ten stonden?"

"Here, daer es die coninc van Scollant,

Die van Gales entie van Yrlant,

Ende ander hogere liede gnoech;

Maer sine hebben niet wel haer gevoech,

775Gelijc dat doen die van binnen,

Van goeden lieden, dat suldi kinnen."

Lanceloet sat op sijn paert, ende hi

Hiet sinen knape: "Com niet met mi;

Quaemstu met mi daer binnen

 780Men soude mi bi di daer bekinnen."

Die knape seide: "Ic sal gereet

Hier bliven, nadien dat gijt heet."

Lanceloet porde metter vard,

Ende die riddere, ten tornoieward,

785Ende twee knapen di metten riddere waren.

Ende si sijn soe verre gevaren

Dat si te Winceestre sijn comen,

Ende hebben den mersch vernomen

Al met josterres bedect,

790Die doe ute waren getreet

Ende vergadert in beiden siden.

Mijn her Walewein en droech tien tiden

Gene wapine: soe en dede

Garihet sijn broeder oec mede:

795Dat hadde hen verboden die coninc,

Die wel wiste in waerre dinc

Dat Lanceloet daer soude torniren;

Ende hine wilde in gere maniren

Dat deen den anderen gave quetsinge

800Oft si josteerden onderlinge;

Hi dochte dat in eneger wisen

Tuscen hen ompais mochte risen.

Die coninc Artur es met ridderscepe

Ende met groten geselscepe

805Opwaerd gegaen den tornoy sien int plein:

Daer was met hem min her Walewein,

Ende sijn broder her Gariet.

Lanceloets geselle hevet geset

Lancelote in talen ende hem gevraget

810Welken hem te hulpene behaget?

Lanceloet seide: "Welc donct u

Van beiden siden donsienste hebben nu?"

"Dat donct mi di van buten, here;

Die van binnen sijn goede ridders sere."

815Lanceloet hevet geantwerd te desen

"Laet ons dan mettien van buten wesen;

En ware gene ere te hulpene dien

Die wi int scoenste wesen sien."

"Soe laet ons hen hulpen dan.

820Dat gi wilt ic vaet nu an."

Lanceloet es te hans ingevaren

Daer die porsse meest was, twaren,

Ende dede dors lopen metter spoet,

Ende stac enen riddere int gemoet,

825Dat hi droech ter eerden bede

Den riddere ende sijn ors mede.

Ende Lanceloet es over gevaren

Om joeste te doene, sonder sparen,

Want sine glavie was geel nochtoe.

830Ende hi stac enen anderen riddere soe

Dat hem scilt no halsberch ter stont

Nine halp, hine heften gewont

In die luchter side ene wonde groet;

Maer hine was niet gewont ter doet.

835Hi heftene soe vanden orsse gevelt,

Dat hi daer nederlach opt velt

Sere ontaen ende tongereke.

Lanceloets glavie brac vanden steke.

Die de joeste sagen seiden saen

840Dattie neuwe riddere hadde gedaen

193 Ene goede joeste te dire ure,

Ende het moest doen goede aventure

Soudire meer doen des gelike.

Lanceloets geselle liet lopen hastelike

845Op Hestore van Maras sonder vorst,

Ende brac sine glavie op sine borst.

Hestor stakene weder met ere

Glavien, die starc was sere.

Ende stac ter eerden al tenen hope

850Hem ende sijn paert metten lope.

Ende men waende daer wel dat Lanceloet

Ware een vanden broderen van Scaerloet.

Alse Lanceloet vor hem ter eerden vernam

Sinen geselle werd hi soe gram,

855Hi liet sijn ors lopen metter spoet:

Hi hadde ene glavie starc ende goet:

Har negeen kinde anderen twaren,

Bi dat haer wapine verwisselt waren,

Om dat si bedect wilden torniren.

860Lanceloet stakene in dier maniren

Dat hine droech vanden perde sine

Vorden Galoes Galegantine.

Walewein, die Hestore kinde gnoech,

Alse die daer sine wapine droech,

865Alsi werd geware deser dinc

Seidi tote Arture den coninc:

"Dese riddere, bi mire trouwe,

Die op sinen helm draget di mouwe,

Hine es die gene niet, secgic u,

870Die ic waende dat gesien hadde nu;

Het es een ander endelike.

Men sach noit des gelike

Proueetse an die kinder van Scarloet,

No mede niweren na soe groet."

875Artur vragede hem na desen

Wie die riddere dan mochte wesen?

"In weet," sprac Walewein; "ne ware

Hi es een goet man oppenbare."

Lanceloet hadde doe soe vele gedaen,

880Dat hi sinen geselle hadde saen

Verloesset vander groter porsse,

Ende weder geholpen tsinen orsse.

Bohort quam mids dore met groter varde,

Vellende beide ridders ende parde,

885Aftreckende di helme met gewilde

Van den hoefde, van halse die scilde;

Ende quam soe verre vord, dat hi gemoette

Lancelote, dien hi nine groette,

Alse dine nine kinde ter stont,

890Ende heeftene swaerlike gewont,

Ende stakene in die luchter side

Met ere glavien starc ende stide,

Soe dat hi hem scuerde bede

Sinen halsberch ende sinen scilt mede,

895Ende velletde beide metter vard

Tenen hope, Lancelote ende sijn part.

Ne mare Lanceloet eer iet lanc

Al bescaemt op sijn paert spranc,

Alse die noit riddere ne vant

900Die hem dede soe swaren pant.

Hi gegreep ene glavie met gewelt,

Die een sciltkecht vor hem helt,

Ende rechte hem te Bohordewaerd.

Die plaetse werd hem geruemt ter vaerd

905Alse deen ende dander werd geware

Dat si waren doe soe wijchgare,

Ende om josteren onder hen tween allene;

Want dise sagen alle gemene

Hildense over twee die beste, twaren,

910Die in alden tornoy waren.

Lanceloet quam met ere groter vard

Daer gereden te Bohordeward,

Ende stakene daer vanden paerde

Soe dat hine droech ter aerde,

915Ende hem tgereide bleef tuscen di dien.

Alse Walewein dit hadde gesien

Sprac hi toten coninc te hande:

"Bohort ne hevet gene scande

Al es hi gevallen ter mouden,

920Want hine wiste hem waer an houden.

Ende die riddere es goet man, sonder waen,

Die di twee joesten heeft gedaen

Jegen hem ende jegen Hestor mede.

Ende ware Lanceloet hier ter stede,

925Ende niet siec ware bleven te Karmeloet,

Ic soude secgen het ware Lanceloet."

Alse die coninc verstont dese tale

Pensdi in sijn herte wale

Dat Lanceloet wel mochte wesen

930Ende loech, ende seide te desen:

"Neve, wie dat dese riddere si,

Hi hevet wel begonnen, dat donke mi,

Ende ic wane, bi mire wet,

Dat hijt noch sal doen vele bet."

935Ende als Lanceloet werd geware das,

Dat sine glavie tebroken was

Hi trac sijn swaerd ten selven tiden,

Ende ginc deilen in beiden siden

 Grote slage in allen dele,

940Ende dede prouetse harde vele,

Soe dats alden lieden hadde wonder

Vander doget die in hem was besonder.

Ende Bohort ende Hestor, die waren

Weder opgeseten sonder sparen,

945Si dadent so wel, dat si van desen

Te rechte geprist souden wesen.

Si toenden ridderscaeps so vele,

Toesiende allen dien vanden spele,

Dat ander ridders daermede

950Exempel namen ende coenhede;

Ende si daden vele wederstote,

Wilde oft ne wilde, Lancelote.

Si hildene so cort te vele tiden,

Dat hi dor haer hande moeste liden.

955Si beletten te doene Lancelote

Vele scone vromecheit ende grote,

Bedie hi was sere gewont

Ende hadde sere gebloet tier stont,

Dat hi niet hadde doe al sine macht,

960Ende si twee waren van groter cracht;

Nochtan dedi vromecheit soe vele

Mids dore die twee inden spele,

Dattie van binnen sonder sparen

Bi sijnre fortsen in gedaen waren.

965Ende Lanceloet hadde te dien tiden

Alden prijs in beiden siden;

Ende die van buten wonnen vele

Optie van binnen in dien spele.

Alse die tornoy sceden soude int plein

970Seide tot Arture den coninc Walewein:

"In weet wie die riddere es, en trowen,

Die opten helm draget die mowe;

Maer, op datmen trechte vonnesse gevet,

Ic secge dat hi verwonnen hevet

975Den tornoy, ende men hem in alre wijs

Sculdech es te gevene den prijs.

Inne werde te gemake meer

In sal daer af weten eer

Wie hi es; hi hevet hier gedaen

980Soe vele ridderscaeps, sonder waen."

Daerna sprac sijn broder Gariet:

"In weet wie hi es, bi mire wet;

Maer hi donct mi inden sinne mijn

Die beste riddere vander werelt sijn

985Sonder Lanceloet van Lac allene."

Dus spraken si van Lancelote int gemene.

Walewein doet sijn paert bringen tien tiden

Ende wilt naden riddere riden

Om hem sien, ende wille met sinen spraken

990Aquitanse ane hem maken:

194 Alt selve seide Gariet also saen;

Ende sijn vanden torre neder gegaen.

Alse Lanceloet des geware ward

Dattie van binnen in die dachvard

995Al hadden verloren, hi seide

Tot sinen geselle al sonder beide:

"Here, laet ons sceden van hier binnen;

Int bliven en es ons geen winnen."

Doe voren si wech harre straten

1000 Ende hebben in die plaetse gelaten

Enen sciltknecht verslegen met allen,

Die een ridder doet sloech bi ongevalle.

Lanceloets geselle heeft hem gevraget

Waerwaerd hem te varne behaget?

1005Lanceloet den riddere antwerde gevet,

Dat hi wille yweren te varne hevet

Daer hi dagen mach acht dage oft mere;

"Bedie ic ben gewont sere,

Ende dat riden soude mi vernoyen."

1010"Laet ons varen te mire mouwen,"

Sprac die riddere, "daer wi lagen tnacht.

Si sal u ayseren met al haerre macht;

Ende en es niet verre tote daer."

Lanceloet hevet geseit daernaer:

1015"Hets min wille." Doe porden si

Daerward, Lanceloet ende hi;

Ende Lanceloet es buten allen wegen

Al willende daerwaerd geslegen.

Hi pensde dattene kinnen soude

1020Enech riddere dire omme volgen woude.

Ende alsi ter herbergen quamen,

Die daer binnen waren si namen

Lancelote ende holpen hem vanden parde

Ende deden gerne dat hi begarde.

1025Hi was bebloet ende gewont daer hi lach.

Ende alse die riddere die wonde sach

Hi werd sere tongemake te hant

Ende heeft om enen ouden riddere gesant,

Die daer bi woende ende wel conde

1030Genesen alsogedane wonde.

Tirst dattie riddere hadde gesien

Die wonde hi seide mettien

Dat hine wel waende genesen;

Maer niet soe varinge sout wesen

1035Alse hi wilde, want die wonde

Was groet ende diep te dire stonde.

Dus lach hi daer ses weken, sonder waen.

Dat hi riden mochte no gaen,

Noch wapine dragen mede.

1040Nu selewi swigen hier ter stede

Van hem ende van sire aventure,

Ende spreken vanden coninc Arture,

Die vol was van groter hoveschede;

Ende van Waleweine sinen neve mede.

1045Nu hebdi vanden tornoye gehort,

Ic ga op mine materie vort.

I.

 

Hoe Lancelot het toernooi won te Winchester.

 

Nadien dat had gesproken wel

Meester Wouter Mappe van de Graal

Genoeg en voldoende

300 Zijn heer de koning Hendrik,

En van de verhalen die er in lagen,

Die men door de Graal moest bejagen,

Dit dacht hem niet genoeg,

Hij wilde weten dat onbetamelijke

305 Geheel van hun grote daden,

Hoe ze hun einde deden.

Hierom was deze achtste partij

Van het boek gemaakt, zoals ik ze belijk;

En hij noemde het konings Arthurs dood,

310 Omdat er in staat al bloot

Geschreven hoe het daartoe kwam,

Dat koning Arthur zijn einde nam.

Nu begint aldus meester Gautier

In dit boek te spreken hier,

315 En zegt: toen koning Arthur zag

Dat het avontuur van Londen op die dag

Zo te hoofde was gekomen dan,

Zodat er weinig gebeuren zou voortaan,

Liet hij een toernooi uitroepen na deze,

320 Die in de vlakte te Winchester zou wezen.

Dit was omdat hij niet wilde

Dat zijn ridders de wapens laten zouden.

Lancelot, zoals ge mocht horen

Lezen in het boek hier voren,

325 In het verhaal van de Graal, daar hij zonder waan

Bij een goede man te biecht was gegaan,

Hij was daar de koningin

Af gegaan en haar minnen

Bij de raad van de goede man.

330 Hoe zuiver dat hij zich hield, nochtans

Ten eerste dat hij tot het hof was gekomen,

En hij de koningin heeft vernomen,

Binnen de eerste maand beminde hij alzo zeer

De koningin zoals hij deed nooit eer;

335 En hij viel weer in de zonde alzo gelijk

Zoals hij andere maal had gedaan.

Al had hij zich bedekt

Gehouden voor die tijd, en verstandig,

Zodat niemand werd gewaar de minnen

340 Die hij had met de koningin,

Acgravein, die Waleweins broeder was,

Die nooit Lancelot, zoals ik het las,

Bemind had niet duidelijk,

Hij lette op Lancelot zo ernstig,

345 En werd gewaar dat hij de koningin

Beminde toen met dolle minne.

En toen Acgravein toen ondervond

Haar weer te minnen, hij werd gelijk

Blijde daar van en zeer te gemak;

350 Want dat Lancelot om deze zaak

Schande zou hebben en deer,

Dit was hem liever dan konings oneer.

En in dezelfde week kwam de dag

Daar het toernooi van Winchester lag;

355 En een groot deel maakten hun vaart,

Van konings ridders, te toernooi waart;

Maar Lancelot daar zo wezen wilde

Zodat hem niemand herkennen zou.

Hij liet zijn gezelschap verstaan

360 Dat hij ziek was, zonder waan,

En dat hij in geen manieren

Dat toernooi toen mocht hanteren;

Maar zijn wil was, en hij wou,

Dat Bohort erheen gaan zou

365 En Hestor en ook Lyoneel,

En van hun gezelschap een deel.

Ze zeiden ze gingen niet terstond

Nadat hij was ongezond.

Lancelot antwoordde hen ter vaart:

370 "Ik wil het, en beveel u dat ge erheen vaart:

Ga morgen vroeg. Ik zal

Eer ge weer komt genezen zijn al

Bij heren hulp van hemelrijk."

Toen antwoorden ze algemeen:

375 "Nadat gij het wil, we zullen varen."

De volgende dag al zonder sparen

Ging Bohort van de plaats

Van Carmeloet en zijn gezelschap mede.

En toen Acgravein dus gewaar werd

380 Dat ze gingen ten toernooi waart,

En Lancelot niet voer mede,

Hij werd peinzend daar ter plaatse

Dat hij was gebleven om de minne

Die hij had aan de koningin,

385 Zodat hij, als de koning weg was,

Zijn min zou bedrijven met haar.

Hij is tot de koning zijn oom gegaan,

En liet hem daar aldus verstaan

"Nee verdriet u niet, heer koning,

390 Ik zou u graag zeggen een ding

190 In raad. En dat ik u wil spreken

Dat is om uw uitlachen te wreken."

"Mijn uitlachen?" sprak de koning;

"Heb ik nu luitachen in enig ding?"

395 Acgravein zei tot de koning terstond:

"Heer, ik denk, dat is u nu kond,

Van Lancelot en van de koningin,

Dat ze zich zo dol beminnen.

En omdat ze het niet mogen stil

400 Goed verzamelen tot hun wil

Als de koningin bij u is benevens,

Zo is Lancelot nu bij haar gebleven,

Zodat hij niet wil, te waren,

Ten toernooi van Winchester te varen;

405 En hij heeft zijn gezelschap gezonden daar.

En als hij zal weten openbaar

Dat ge weg bent zij het avond of morgen

Zo zal hij beter zonder zorgen,

En bij het ontmoeten bij de koningin

410 Spreken van zijn vurige min."

De koning geloofde niets van deze

Dat het waar mocht wezen;

Nee, maar hij meende, zonder waan,

Dat hij hem leugens liet verstaan,

415 En zei tot Acgravein voort:

"Lieve neef, zeg nimmermeer dit woord,

Die ik niet geloof dat ze waar zijn;

Omdat ik zeker ben in het hart van mij

Dat Lancelot dit in zijn gedachte

420 In geen manieren denken mocht.

En dacht hij het ooit, ik weet wel,

Dat deed hem doen geen ding anders

Dan de kracht van min, daar te die uren

Zijn geen reden mogen tegen verduren."

425 Acgravein sprak tot de koning: "Hoe,

En wil ge er niets anders doen toe?"

"Wat wil je wat ik doe?" sprak de koning.

"Heer, ik wil dat ge om dit ding

Laat waken nauw en spieden

430 Of men ze tezamen daar kan zien,

Zodat ge kennen mag dat ware."

De koning antwoordde daarnaar:

"Doe zoals ge wil van dezen:

Van mij zal ge niet belet wezen."

435 Acgravein zei toen: "Koning, heer,

Ik zeg u hiervan nimmermeer."

De koning peinsde veel in die nacht

Van dat hem tevoren had gebracht

Acgravein van Lancelot; te ware

440 Hij neemt het in het hart niet zo naar,

Want hij mocht niet van deze

Geloven dat het waar mocht wezen.

’s Morgens bereidde de koning ter vaart

Om te varen te toernooi waart.

445 Hij vermaande ridders veel

Om met hem te varen tot het spel.

De koningin zei dat ze zou

Graag mee varen als hij dat wilde,

Want ze hoorde zeggen dat te deze

450 Goede ridderschap zou wezen;

En de koning antwoordde haar

Dat hij niet wil dat ze erheen gaat

Te deze tijd. Gelijk zweeg zij.

En de koning deed dit daarom

455 Om te beproeven, zonder waan,

Dat hem Acgravein liet verstaan.

Toen de koning was in de vaart,

En hij voer te toernooi waart,

Hij en die met hem waren in de groep

460 Spraken veel van Lancelot,

En zeiden van hem onderling,

Hij zou er niet zijn te vergadering.

Toen Lancelot konings vaart heeft verstaan

Is hij van zijn bed opgestaan

465 En heeft zich bereid, en zei,

Daar hij kwam ter koningin, zonder wachten:

"Vrouwe, was het uw wil, te waren,

Ik zou graag te toernooi varen."

Ze zei: "Waarom heb je belet

470 Zolang, zodat ge niet voort mee

Zoals de andere voeren?" Toen zei hij:

"Vrouwe, ik ben belet daarom

Omdat ik alleen gaan wou,

En dat ik daar zo komen zou

475 Zodat me niemand herkennen mocht daar."

"Vriend, ik wil het wel, voorwaar.

Ga als ge wilt ter vaart."

Hij keerde toen ter herberg waart

En bleef daar toen de hele dag.

480 ‘s Avonds toen elk op zijn bed lag,

En ze alle waren in slaap

Wekte Lancelot zijn knaap

En zei tot hem: "Je moet opstaan

En met me rijden, zonder waan;

485 Ik wil ter toernooi waart tijden

Van Winchester, en met nacht rijden."

De knaap bereidde zich met een vaart,

En nam zijn heers beste paard,

En ging met zijn heer te die uur;

490 En reden die nacht aldoor,

En kwamen de volgende dag

Tot het kasteel, daar koning Arthur lag.

Lancelot bedekte zich alzo te houden,

Zodat hem niemand herkennen zou

495 Van de ridders, die hij daar veel

Zag gaan uit het kasteel.

En koning Arthur, die tot noch toe

Te venster lag, werd gewaar toen

Lancelots paard. Toen hij dit zag

500 Herkende hij het alzo te houden bij die

Omdat hij het hem had gegeven daar;

Maar Lancelot herkende hij niet daar,

Omdat hij zo bedekt reed.

Maar daar hij over een water ging

505 En zijn hoofd recht daar herkende de koning

Lancelot gelijk bij dat ding

En hij wees hem Griflet voort

Daar het niemand anders ziet of hoort:

"En zie je niet Lancelot aldaar,

510 Die gisteren zei dat hij ziek was?"

"Heer," zegt Griflet, "dat hij

Aanraadde alzo, dat is omdat

Dat hij te toernooi wezen wou

Zodat niemand het weten zou:

515 Hij bleef thuis bij deze gelegenheid."

Lancelot, die van hun doen

Niets wist, dat ze hem hadden gezien,

Is in het kasteel gekomen binnen die,

En zijn knaap met hem, zonder waan;

520 En hij is in een kamer gegaan,

En verbood dat niemand openbaar

Zei dat hij daarin was.

De koning een stuk ter venster wachtte,

En toen hij zag dat Lancelot niet reed

525 Werd hij gelijk dus gewaar,

Dat Lancelot is gebleven daar.

Toen zei de koning: "Griflet,

Ons deugt niet langer te letten:

Lancelot lijkt me niet weer te komen,

530 Hij heeft herberg genomen."

Griflet sprak: "Heer, het mag wel wezen:

Ik waan wel zeker te zijn van deze,

Dat hij bij nacht rijdt al

Omdat niemand hem herkennen zal."

535 "Sinds meer dat hij zich bedekken wil,"

Sprak de koning, "zo zwijg stil,

En gewaag niemand van die

Dat ge Lancelot hebt gezien;

En ik zal maken geen taal.

540 Dus mag het verholen blijven wel.

191 Omdat want alleen wij twee

Hebben hem gezien en niemand meer.

Sinds hij ons hem niet wil tonen

Laat ons bedekken daar we mogen."

545 De koning is van het venster gelijk

Met zijn gezelschap gegaan.

Lancelot bleef in het kasteel dan

Met een leenman, een rijke man,

Die had twee schone jongelingen,

550 Die ridders waren geworden net

Van konings hand zelf, te waren,

Die sterke en dapper ridders waren.

Lancelot heeft in die zaal meteen

Die nieuwer ridderschilden gezien,

555 En zag dat ze waren rood beide,

En zonder enige herkenning mede;

(Het was te die tijden gebruik daar,

Dat nieuwe ridders in hun eerste jaar

Geen schild voerden, te waren,

560 Dan die van een kleur waren.).

Lancelot sprak tot de heer van daar binnen:

"Heer, ik bid u bij minnen

En bij hoffelijkheid, dat gij

Dit ene schild wil lenen mij

565 Om te dragen in het toernooi;

En dat u niet verdriet

Dat ge me leent ook die wapens

Te dragen daar over de mijne."

Toen antwoordde hem de goede man:

570 "En heb je geen schild dan?"

"Neen ik, die ik dragen wil," zei hij;

"Men zou er me herkennen bij;

En eer ik bekend wil wezen.....

Ik zou die u hier binnen laten dezen

575 Schild en die wapens mede,

Totdat ik keer hier ter plaatse."

Toen antwoordde hem aldus de waard:

"Ik wil dat ge neemt dat ge begeert;

De ene van mijn zonen is zo ongezond,

580 Zodat hij niet mag nu terstond

Te toernooi varen daar ge vaart;

En mijn oudste zoon gaat nu derwaarts."

En de ridder kwam daarin alzo te houden,

Die te toernooi varen zou;

585 En toen hij Lancelot zag,

Weet wel, dat hij zich goed gedroeg.

Hij vroeg Lancelot wie hij was.

En Lancelot zei hem daarnaar,

Dat hij een vreemde ridder was,

590 Uit het land van Londen gekomen daar;

Maar hij zei hem niet hoe hij heet,

En verder zei hij hem niet,

Uitgezonderd dat hij als eenling

Wilde nu ter verzameling

595 Te Winchester varen gelijk,

En dat hij daarom ruimde zijn land.

"Heer," sprak die ridder, "te waren,

Ik wil daar met u varen."

"Nu laat ons varen tezamen dan,"

600 Sprak Lancelot tot de jonge man;

"Maar ik wil nu ten tijden

Altijd met de dag niet rijden,

Want me zou kwetsen de hitte kracht.

Maar wilde ge wachten tot de nacht,

605 Ik zal u gezelschap houden graag;

Maar anders sta me te ontberen,

Want in geen manieren dan te die tijde

Zo zou ik niet willen rijden."

De jonge ridder antwoordde tot deze:

610 "Heer, ge lijkt me zo’n goede man te wezen,

Dat ik doen zal al uw wil,

En zal hier blijven geheel stil.

Als het u tijd lijkt zullen we varen

En gaan al zonder sparen."

615 En Lancelot bedankte hem zeer

Dat hij hem deed daar die eer.

Die nacht is Lancelot daar gebleven.

Men heeft hem daar binnen gegeven

En gedaan alle manieren

620 Daar men goede man mee mag onthalen.

Die daar binnen waren ze onderzochten

Veel van zijn doen; maar ze mochten

Niet daarvan weten de waarheid,

Uitgezonderd dat wat Lancelots knaap zei

625 Tot de heren dochter, die was

Een schone jonkvrouw, zoals ik het las,

En die hem vroeg erg zeer

Welke man dat was zijn heer;

En hij die de jonkvrouw schoon zag,

630 En met vragen zo aandrong,

En durfde het niet geheel te ontzeggen haar

Van dat ze hem vroeg het ware;

Want het leek hem dorpsheid te wezen.

Hij zei de jonkvrouw binnen deze:

635 "Zekerlijk, jonkvrouw, wat er geschiedt,

Ik mag het u zeggen niet,

Omdat ik mocht met die zaken

Mijn heer geheel gram maken;

Maar zonder twijfel, al dat ik u

640 Zonder misdoen mag zeggen nu

Dat zal ik u zeggen, zekerlijk.

Jonkvrouw, ik weet wel, waarachtig,

Hij is de beste ridder die leeft,

Die meest met wapens gedaan heeft."

645 "Ik weet nu genoeg," zei de jonkvrouw.

"Ge hebt me goed bericht, bij mijn trouw."

Ze ging tot Lancelot nadien,

En knielde neer op haar knieën;

En zei toen: "Edele heer, ik bid u

650 Dat ge me geeft een gift nu,

Bij de trouw die ge schuldig bent

Dat ding van deze wereld wijd

Die ge meest in uw zin

Mint met oprechte min."

655 Toen Lancelot op haar knieën

De jonkvrouw zag, hij zei meteen:

"Ay, sta op, schone jonkvrouw.

Er is geen ding, bij mijn trouw,

Die ge mag hebben te doen nu,

660 Ik wil ze graag doen voor u."

Ze stond op en zei: "Weet gij

Wat ge nu hebt beloofd mij?

Dat ge zal te dit

Toernooi die nu zal wezen

665 Mijn rechter mouw dragen, en gij

Met wapens doen zal door de minne van mij."

Hij gewilligde het haar direct.

En alzo gelijk toen hij het had gedaan

Werd hij bedroefd om die belofte,

670 Omdat hij was wel zeker daarvan,

Ten eerste dat dit te voren kwam

De koningin, en zij het vernam,

Dat zij hem ondank zou weten,

En zij het node zou vergeten.

675 Nochtans peinsde hij te die uur

Hij zou hem zetten in het avontuur

Om te houden zijn belofte.

De jonkvrouw, die blijde was daarvan,

Ze bracht Lancelot geheel geel

680 Die mouw aan een winpel,

En bad Lancelot mede alzo

Dat hij door haar minne doet

Met wapens zo ten toernooi,

Zodat zij haar rust geeft en vreugde,

685 En haar gedenken mag dat ze wel heeft

Die mouw bestaat, die ze hem geeft;

"En weet wel, dat ge de eerste ridder bent

Die ik ooit tot deze tijd

Van enige zaken verzocht;

690 En ik had het niet in gedachte

192 Noch niet te verzoeken aan u

Dan bij de deugd die ik hoop aan u."

Dus bleef Lancelot daar binnen dan.

‘s Avonds toen de nacht ging aan

695 Nam hij aan zijn waard verlof

En aan die jonkvrouw, en ruimde het hof,

En liet de knaap, die met hem kwam,

Het schild voeren die hij daar nam,

En liet zijn schild daar laten,

700 En voer heen zijn straten,

En de waards zoon, die nacht lang.

‘s Morgens eer de zon ontsprong

Kwamen ze gereden, dat was waar,

Winchester een mijl nabij.

705 Lancelot sprak tot zijn gezel gelijk:

"Weet je nu ergens hier in het land

Bij Winchester enige plaats

Daar we heimelijk mochten zijn beide?

Dat zag ik graag nu, bij God,

710 Want in Winchester vaar ik node."

De jonge ridder hem antwoord gaf:

"Heer, u is goed gebeurd hier van;

Want buiten de grote weg hierbij

Woont een edele vrouw en vrij,

715 Die mijn tante is, die blijde zal wezen

Ons, en ons te gemak doen van al."

Ze verlieten de grote weg ter vaart

En voeren gelijk derwaarts.

Toen ze daar binnen waren gekomen,

720 En de vrouw heeft vernomen

Haar neef, ze was blijde zeer

Van hem en van de andere heer.

Ze vroeg haar neef gelijk

Wat hij sinds had gedaan

725 Dat ze hem niet had gezien?

En ze vroeg hem nadien

Om zijn broeder te die stonde,

En of hij iets te die stonde

Te toernooi zou zijn daarbij?

730 Hij zei: "Vrouwe, neen hij;

Hij is een deel te ongemak nu."

"En deze ridder, die hier is met u,

Wie is hij?" vroeg hem die vrouw.

Hij zei: "Vrouwe, bij mijn trouw,

735 Ik ken niet anders deze

Ridder dan dat hij een goede man schijnt te wezen;

En om de deugd die ik er zie aan

Mik ik morgen met hem te gaan

Te toernooi en zijn gezel te zijn.

740 We zullen beide dragen een wapen."

De vrouw is tot Lancelot gekomen

En heeft hem bij de hand genomen

En erg vriendelijk ontvangen,

En liet hen in een kamer gaan

745 Daar ze de rust plegen zouden,

Hij en zijn gezel, als ze wilden.

Lancelot was de nacht van al die

Dat de vrouw mocht goed voorzien.

‘s Morgens toen de dag ontsprong

750 Lancelot stond op en maakte zijn gang

Tot een kapel daarbij,

Daar een heremiet woonde, daar hij

Mis hoorde. Toen dit is gedaan

Is hij weer ter herberg gegaan.

755 Lancelot had gezonden zijn schildknecht

Te Winchester, om hem te berichten

Wie die van binnen helpen zouden,

En wie zich aan die van buiten houden.

De schildknecht bracht hem nieuws

760 Dat er groot ridderschap was;

"Maar de grootste macht is binnen.

Dat komt omdat, dat zal ge kennen,

Dat die van de tafelronden

Binnen zijn nu ten stonden."

765 "Weet u iets aan welke zijde zijn

Bohort en Lyoneel, de neven van mij?"

"Ze zijn binnen, heer, als gij het gebied.

Deden ze anders ze toonden het niet

Dat ze dan waren van de tafelronden."

770 "Wie zijn die buiten zijn nu ten stonden?"

"Heer, daar is de koning van Schotland,

Die van Wales en die van Ierland,

En ander hogere lieden genoeg;

Maar ze hebben niet goed hun gevoeg,

775 Gelijk dat doen die van binnen,

Van goede lieden, dat zal ge kennen."

Lancelot zat op zijn paard, en hij

Zei zijn knaap: "Kom niet met mij;

Kwam u met mij daar binnen

 780 Men zou mij bij u daar herkennen."

De knaap zei: "Ik zal gereed

Hier blijven, nadien dat gij het zei."

Lancelot ging met een vaart,

En die ridder, te toernooi waart,

785 En twee knapen die met de ridder waren.

En ze zijn zo ver gevaren

Dat ze te Winchester zijn gekomen,

En hebben de vlakte vernomen

Geheel met spelers bedekt,

790 Die toen uit waren getreden

En verzameld aan beide zijden.

Mijnheer Walewein droeg te die tijden

Geen wapens: zo deed

Gariet zijn broeder ook mede:

795 Dat had hen verboden de koning,

Die wel wist in ware dingen

Dat Lancelot daar zou toernooien;

En hij wilde op geen manieren

Dat de een de andere gaf een kwetsing

800 Als ze speelden onderling;

Hij dacht dat in enige wijze

Tussen hen onvrede mocht rijzen.

Koning Arthur is met ridderschap

En met groot gezelschap

805 Opwaarts gegaan het toernooi te zien in het plein:

Daar was met hem mijnheer Walewein,

En zijn broeder heer Gariet.

Lancelots gezel heeft gezet

Lancelot in gesprek en hem gevraagd

810 Wie hem te helpen behaagt?

Lancelot zei: "Welke lijkt u

Van beide zijden de minste hebben nu?"

"Dat lijkt me die van buiten, heer;

Die van binnen zijn goede ridders zeer."

815 Lancelot heft geantwoord tot deze

"Laat ons dan met die van buiten wezen;

Het was geen eer te helpen die

Die we in het be wezen zien."

"Zo laat ons hen helpen dan.

820 Dat ge wilt ik vang het nu aan."

Lancelot is gelijk ingevaren

Daar de groep het grootste was, te waren,

En liet het paard lopen met een spoed,

En stak een ridder in de ontmoeting,

825 Zodat hij droeg ter aarden beide

De ridder en zijn paard mede.

En Lancelot is voort gevaren

Om spel te doen, zonder sparen,

Want zijn lans was heel tot nog toe.

830 En hij stak een andere ridder zo

Dat hem schild nog harnas terstond

Niet hielp, hij heeft hem gewond

In de linker zijde een wond groot;

Maar hij was niet gewond ter dood.

835 Hij heeft hem zo van het paard geveld,

Zodat hij daar neerlag op het veld

Zeer ontdaan en ongelukkig.

Lancelots lans brak van de steek.

Die het spel zagen zeiden gelijk

840 Dat die nieuwe ridder had gedaan

193 Een goed spel te dat uur,

En het moest doen goed avontuur

Zouden er meer doen dergelijke.

Lancelots gezel liet lopen haastig

845 Op Hestor van Maras zonder vrees,

En brak zijn lans op zijn borst.

Hestor stak hem weer met een

Lans, die sterk was zeer.

En stak hem ter aarde al tot een hoop

850 Hem en zijn paard met een loop.

En men waande daar wel dat Lancelot

Was een van de broeders van Scaerloet.

Toen Lancelot voor hem ter aarde vernam

Zijn gezel werd hij zo gram,

855 Hij liet zijn paard lopen met een spoed:

Hij had een lans sterk en goed:

Hem geen herkende de andere te waren,

Omdat hun wapens verwisseld waren,

Omdat ze bedekt wilden toernooien.

860 Lancelot stak hem in die manieren

Dat hij hem droeg van het paard van hem

Voor de Galoes Galegantine.

Walewein, die Hestor kende genoeg,

Als een die daar zijn wapens droeg,

865 Toen hij werd gewaar dit ding

Zei hij tot Arthur de koning:

"Deze ridder, bij mijn trouw,

Die op zijn helm draagt die mouw,

Hij is diegene niet, zeg ik u,

870 Die ik waande dat gezien had nu;

Het is een ander eindelijk.

Men zag nooit dergelijke

Beproeven aan de kinderen van Scarloet,

Nog mede nergens na zo groot."

875 Arthur vroeg hem na deze

Wie die ridder dan mocht wezen?

"Ik weet," sprak Walewein; "nee maar

Hij is een goede man openbaar."

Lancelot had toen zo veel gedaan,

880 Dat hij zijn gezel had gelijk

Verlost van de grote groep,

En weer geholpen tot zijn paard.

Bohort kwam middendoor met grote vaart,

Vellende beide ridders en paarden,

885 Aftrekkende de helmen met geweld

Van de hoofden, van hals de schilden;

En kwam zo ver voort, zodat hij ontmoette

Lancelot, die hij niet groette,

Zoals een die hem niet herkende terstond,

890 En heeft hem zwaar gewond,

En stak hem in de linker zijde

Met een lans sterk en stijf,

Zodat hij hem scheurde beide

Zijn harnas en zijn schild mede,

895 En velde beide met een vaart

Tot een hoop, Lancelot en zijn paard.

Nee maar, Lancelot aanstonds

Geheel beschaamd op zijn paard sprong,

Als een die nooit een ridder vond

900 Die hem deed zo’n zwaar pand.

Hij greep een lans met geweld,

Die een schildknecht voor hem hield,

En richtte zich te Bohort waart.

De plaats werd hem geruimd ter vaart

905 Toen de een en de ander werd gewaar

Dat ze waren toen zo strijdlustig,

En om te spelen onder hen twee alleen;

Want die ze zagen algemeen

Hielden ze voor twee van de beste, te waren,

910 Die in het hele toernooi waren.

Lancelot kwam met een grote vaart

Daar gereden te Bohort waart,

En stak hem daar van het paard

Zodat hij hem droeg ter aarde,

915 En hem het zadel bleef tussen de dijen.

Toen Walewein dit had gezien

Sprak hij tot de koning gelijk:

"Bohort heeft geen schande

Al is hij gevallen ter modder,

920 Want hij wist niet hem waar aan te houden.

En die ridder is een goede man, zonder waan,

Die de twee spelen heeft gedaan

Tegen hem en tegen Hestor mede.

En was Lancelot hier ter plaatse,

925 En niet ziek was gebleven te Carmeloet,

Ik zou zeggen het was Lancelot."

Toen de koning verstond deze taal

Peinsde hij in zijn hart wel

Dat het Lancelot wel mocht wezen

930 En lachte, en zei tot deze:

"Neef, wie dat deze ridder is,

Hij is goed begonnen, dat lijkt mij,

En ik meen, bij mijn weet,

Dat hij het nog zal doen veel beter."

935 En toen Lancelot werd gewaar dat,

Dat zijn lans gebroken was

Hij trok zijn zwaard terzelfder tijden,

En ging verdelen aan beide zijden

Grote slagen in alle delen,

940 En liet ze beproeven erg veel,

Zodat het alle lieden had verwonderd

Van de deugd die in hem was bijzonder.

En Bohort en Hestor, die waren

Weer opgezeten zonder sparen,

945 Ze deden het zo goed, dat ze van dezen

Te recht geprezen zouden wezen.

Ze toonden ridderschap zo veel,

Toeziende allen die van het spel,

Dat andere ridders daarmede

950 Voorbeeld namen en koenheden;

En ze deden vele terugstoten,

Wilde of niet wilde, Lancelot.

Ze hielden hem zo kort te vele tijden,

Dat hij door hun handen moest lijden.

955 Ze beletten te doen Lancelot

Vele mooie dapperheid en grote,

Omdat hij was zeer gewond

En had zeer gebloed te die stond,

Zodat hij niet had toen al zijn macht,

960 En zij twee waren van grote kracht;

Nochtans deed hij dapperheid alzo veel

Middendoor die twee in het spel,

Dat die van binnen zonder sparen

Bij zijn geweld in gedaan waren.

965 En Lancelot had te die tijden

De hele prijs aan beide zijden;

En die van buiten wonnen veel

Op die van binnen in dat spel.

Toen het toernooi scheiden zou in dat plein

970 Zei tot Arthur de koning Walewein:

"Ik weet niet wie die ridder is, in vertrouwen,

Die op de helm draagt die mouw;

Maar, op dat men te recht vonnis geeft,

Ik zeg dat hij overwonnen heeft

975 Het toernooi, en men hem in alle wijs

Schuldig is te geven de prijs.

Ik wordt te gemak meer

Ik zal daarvan weten eerder

Wie hij is; hij heeft hier gedaan

980 Zoveel ridderschap zonder waan."

Daarna sprak zijn broeder Gariet:

"Ik weet niet wie hij is, bij mijn weet;

Maar hij lijkt me in de zin van mij

Die beste ridder van de wereld te zijn

985 Uitgezonderd Lancelot van Lac alleen."

Aldus spraken ze van Lancelot in het algemeen.

Walewein laat zijn paard brengen te die tijden

En wilde naar de ridder rijden

Om hem te zien, en wil met zijn spraken

990 Bekendheid aan hem maken:

194 Al hetzelfde zei Gariet alzo gelijk;

En zijn van de toren neer gegaan.

Toen Lancelot dus gewaar werd

Dat die van binnen in de dagvaart

995 Geheel hadden verloren, hij zei

Tot zijn gezel al zonder wachten:

"Heer, laat ons scheiden van hier binnen;

In het blijven is ons geen winnen."

Toen voeren ze weg hun straten

1000 En hebben in die plaats gelaten

Een schildknecht verslagen geheel,

Die een ridder dood sloeg per ongeluk.

Lancelots gezel heeft hem gevraagd

Waarheen hij te varen behaagt?

1005 Lancelot de ridder antwoord geeft,

Dat hij wil ergens te gaan heeft

Daar hij verblijven mag acht dagen of meer;

"Omdat ik ben gewond zeer,

En dat rijden zou me vermoeien."

1010 "Laat ons varen tot mijn tante,"

Sprak de ridder, "daar we lagen vannacht.

Ze zal u gemak doen met al haar macht;

En het is niet ver tot daar."

Lancelot heeft gezegd daarnaar:

1015 "Het is mijn wil." Toen gingen zij

Derwaarts, Lancelot en hij;

En Lancelot is buiten alle wegen

Al willende derwaarts geslagen.

Hij peinsde dat hem herkennen zou

1020 Enige ridder die hem er om volgen wou.

En toen ze ter herberg kwamen,

Die daar binnen waren ze namen

Lancelot en hielpen hem van het paard

En deden graag dat hij begeerde.

1025 Hij was bebloed en gewond daar hij lag.

En toen die ridder de wonden zag

Hij werd zeer te ongemak gelijk

En heeft om een oude ridder gezonden,

Die daarbij woonde en wel kon

1030 Genezen alzo dusdanige wonde.

Ten eerste dat die ridder had gezien

De wond hij zei meteen

Dat hij hem wel waande te genezen;

Maar niet zo’n vaart zou het wezen

1035 Zoals hij wilde, want die wonde

Was groot en diep te die stonde.

Dus lag hij daar zes weken, zonder waan.

Dat hij rijden mocht nog gaan,

Nog wapens dragen mede.

1040 Nu zullen we zwijgen hier ter plaatse

Van hem en van zijn avonturen,

En spreken van de koning Arthur,

Die vol was van grote hoffelijkheid;

En van Walewein zijn neef mede.

1045 Nu heb je van het toernooi gehoord,

Ik ga op mijn materie voort.

 

 

II.

 

Hoe die coninginne op Lancelote verbolgen werd om die mouwe die hi droech in den tornoy.

 

Daventure doet vord verstaen

Dat Walewein ende Gariet saen

Den riddere volgen begonnen

1050Die den tornoy hadde verwonnen,

Ende sochtene darwaerd, twaren,

Daer si waenden dat hi was gevaren;

Maer sine vondene altoes niet,

Ende alse Walewein dat gesiet

1055Dat hine niweren vinden mochte

Werd hi drove in sijn gedochte

Ende seide: "Mi es utermaten leet

Dat ons dese riddere es ongereet,

Bidien hi es een sere goet man

1060Ende een vrome riddere daeran.

Ic soude gerne wesen, mocht sijn,

Sijn geselle, ende hi ware de mijn."

Dus sijn weder te Winceester comen.

Alse die coninc hevet vernomen

1065Vragedi Waleweine tien stonden

Oft si den riddere hadden vonden

Daer si na gevaren waren?

Walewein seide: "Hi es ons ontfaren."

Die coninc loech doe en lettelkijn

1070Ende seide: "Walewein , gode neve mijn,

Dit en es die irste pine niet

Die u dore heme es gesciet;

Ende en sal die leste niet wesen."

Walewein verstont wel bi desen

1075Dats die coninc doe wel vroet was

Wie die goede riddere was,

Ende seide: "Here, nadien dat gi

Wel wet wie dattie riddere si,

Gi moget mi wel secgen, eest u wille."

1080Die coninc seide: "Swiget des stille:

Na dien dat hi hem wilt decken,

Men mocht mi te lachtere trecken

 Maectict dan dus oppenbare,

U ofte iemane, wie hi ware