Roman van Moriaen, auteur onbekend, 1300-1350.

Geschreven en vertaald door Nico Koomen.

Klik hier voor de index.

 

284 Ons maect cont die aventure

Van enen riddere nu ter ure,

Die Moriaen was geheten.

42550Som die boeke doen ons weten

Dat hi Perchevals sone was,

Ende som boke secgen oec das,

Dat hi was Acglavaels soene,

Perchevaels broder was die goene,

42555Ende so was hi Perchevaels broder kint;

285 Want men wel ter waerheit vint

Dat Perchevael ende mede Galaet

Beide bleven, dat wel verstaet,

Maget doet biden grale.

42560Om dit secgic van Perchevale,

Dat sijn sone nine mach wesen;

Maer ic hebbe in boken gelesen

Dat Moriaen was sijns broder sone.

Ende an ene morinne was die gone

42565Gewonnen; ende oec ten selven tide

Dat Acglavael sochte wide ende side

Lancelote, die verloren was,

Alsmen hier te voren las.

Ic wane die gene di Lancelote maecte,

42570Dat hem in sijn dichten vaecte,

Dat hi vergat ende achterliet

Van Moriane dat scone bediet.

Mi wondert wies si hen onderwinden

Die dichten wilt ende rimen vinden,

42575Sine volbrachten daer af die tale.

Die coninc Artur sat tenen male

In Bertangen ende hilt hof

Om te merre sinen lof;

Ende daer die hoge liede saten

42580Over die tafle ende aten

Quam een riddere in gereden.

Het was in Arturs tiden seden

Datmen gene porte sloet

Noch weder cleine no groet;

42585Waer so die coninc hilt hof

Wie so wilde ginc in ende of.

Dus quam die riddere in gevaren

Daer die hoge liede waren.

Al woude hi beetten hine mochte,

42590Hi was gewont so onsochte.

Het stont den riddere herde onsiene;

Hi hadde wonden meer dan tiene:

Vander minstere en soude wesen

Te rechte en geen man genesen.

42595Dus quam die riddere beraden

Sine wapine ende sine gewaden,

Ende sijn ors scone ende groet,

Dat was al beverwet roet

Algader met sijns selfs blode.

42600Den riddere was wee te mode,

Ende hi was gewont onsochte;

Nochtan groetti so hi best mochte

Alle die heren vander zalen,

Maer heme gebrac daer der talen:

42605Dat dede hem die sware smerte

Vanden lede van sire herte.

Ende min her Walewein, die dede

Dicke menege hoveschede,

Want hijs al sijn leven plach,

42610Tirst dat hi den ridder sach

Spranc hi op al sonder beide

Ende hivene uten gereide

Ende setten vanden orsse op deerde,

Den riddere dien so vele deerde.

42615Hine mochte sitten no gaen,

Noch op sine vote gestaen.

Doe dedene Walewein dragen,

Daerne die hoge liede sagen,

An dene side vander zale

42620Om te verhorne die tale

Op ene coetse herde sochte.

Doe hi met pinen spreken mochte

Hiet hi datmen hem dade uut

Al dat hi hadde, toter huut,

42625Ende datmenne warme decke

Ende bereide ende berecke,

Ende gave hem soppen in wijn claer.

Her Walewein soude hem daer naer

Begaden alsmen pleget wonden;

42630Men hadde niet te dien stonden

Arsatere vonden alsoe goet,

Alse verre als God de sonne scinen doet:

Van dat hi hem wilde onderwinden

Ende daer hi dlijf an conste vinden,

42635Dat en mochte niet bederven

Noch van genen wonden sterven.

Doe seide di riddere dire lach:

"Wacharme. ende ic en mach

Noch weder eten no drinken:

42640Di herte begint mi ontsinken,

Di ogen beginnen mi vergaen.

Ic vruchte ic sal sterven saen;

Maer haddic gemogen leven,

Ende mi God hadde gegeven

42645Soe dat sijt alle hadden geweten

Die bi mi nu sijn geseten,

Ic hadde gerne mine gedochte

Geseit den coninc, daer icken om sochte

Al ut ende ut, van inde torde,

42650Dat ic nine loge van enen worde

Alsic best conde genomen.

Noetsake dede mi hier comen."

Doe seide Walewein die gode:

"Her riddere, nu sijt al sonder hoede

42655Vander doet op desen tijt:

Ic hope gi hebben selt respijt,

Want ic salu hulpen sciere

Doe trac hi ut sire aluwire

Een cruet, dat was also goed,

42660Dattet stelpte mans bloet

Ende verlichte al ongesonde.

Hi staecs den riddere inden monde

Ende deets hem eten allettelkijn.

Doe verlichte therte sijn

42665Ende begonste drinken ende eten

Ende sijns leets vele vergeten.

Tirst dattie dinst was gedaen

Quam die coninc Artur gegaen

Toten riddere daer hi lach,

42670Ende seide: "God geve u goden dach,

Live her riddere; maect mi cont,

Wie heeft u dus sere gewont?

Ende quaemt bi uwen scouden?

Ende bleeft den riddere onvergouden,

42675Die u dede dit sware verdriet,

Doe hi achters van u sciet?"

Die riddere seide: "Ic maecs u vroet,"

Toten coninc, die vor hem stoet.

"Ic hebt gesekert ende gesworen:

42680Mijn eet en blieft niet verloren:

Ic saelt u secgen over waer.

Dies es leden seven jaer

Dat ic onderginc van gode:

Doe dwanc mi so deermode

42685Dat ic ne wiste wat verteren.

Doe moestic mi met rove generen;

Mine tienden waren vercocht,

Ic hadde min goet al over brocht

Ende min erve ende min leen,

42690Soe dat mi en bleef ne geen

Van al dat mi min vader liet

Doe hi vander werelt sciet.

Mi en was een twint niet bleven:

Ic hads vele dor Gode gegeven,

42695Want ic harde lange stonde

Tornoye ende tafelronde,

Daer ic min goet al verteerde.

Wie soe smijns iet begerde,

Waest dor dere, waest dor Gode,

42700Was hi knape, was hi bode,

Hine keerde niet omberaden,

In stont heme in staden

Die iwent ane mi sochte,

Tes ic min goet over brochte.

42705Doe moestic varen achter lande

286 Ic moets lien, al eest scande,

Wie so quam in min gemoet,

Vordi penninge of ander goet,

Waest pelegrim oft coepman,

42710Ic dede den raet dat ict gewan.

Mi mochte lettel goeds ontgaen:

Ic hebbe menege ondaet gedaen.

Nu es leden die derde dach

Dat ic voer om min bejach:

42715Een riddere quam in min gemoet.

Sijn ors docht mi wesen goet,

Dat ict begeerde vor alle dinc;

Ende daer ic naden breidel vinc,

Ende icken beten hiet op deerde,

42720Was hi gereet met sinen swerde,

Ende gout mi so met enen slage,

Dat ic vergat al mire mage

Ende al dat mi nie toeginc,

Sulc was di slach die ic ontfinc.

42725Wat ic mi keerde ter were

En besloet mi niet ene pere,

Sine slage waren so groet

En wogen seerre dan loet.

Hi dorsloech mi mine wapine,

42730Dats ter meneger stat in scine,

Dor min lijf ende dor min been:

Van mi ne droech hi slach ne geen,

Die hem comen mochte te deren.

Daer moestic hem sekeren ende sweren

42735Ende oec min trouwe geven,

Om te lingene min leven,

Dat ic tot u hier comen soude

Also scire also houde

Alsickere mochte geriden,

42740Ende langer niet ontbiden,

Ende leveren mi u gevaen.

Ende ic hebt also gedaen,

Want ic come u te genaden

Van allen minen mesdaden,

42745Die ic ter werelt nie gewrachte,

Waest in daden, waest in gedochte."

Doe seide die coninc: "Weetti iet

Wie hi was, ende hoe hi hiet,

Die u nu sinde hareward,

42750Ende hoe gedaen was sijn part,

Oft wat tekene hi draget?"

Die riddere seide: "Des gi mi vraget

En canic u niet gemaken vroet;

Maer hets al roet als een bloet,

42755Des ridders ors ende sine wapine;

Ende hi es een Waloes in scine

Bi sire talen ende bi al dien

Dat icker ane conde gesien.

Daer toe es sine macht so groet,

42760Ic waen men nigeren sine genoet

Ne soude vinden in kerstenhede,

Noch so goden riddere mede;

Dat magic arme secgen wel,

Dat mi dongeval gevel,

42765Dat ic quam in sijn gemoet

Dor ander sake dan dor goet."

Doe seide di coninc Artur voren

Dat sijt alle mochten horen,

Dat min her Perchevael ware.

42770Hi nam hem selven biden hare

Ende traect sere van evelen moede,

Ende sprac: "Al benic here van goede,

Ic mach secgen vrindeloes.

Sint ic Perchevallen verloes,

42775Dat magic secgen harde wel,

Ende mi dongeval gevel

Dat hi wille hadde ende gere

Te sokene tgrael ende spere,

Dat hi vinden nine can,

42780Heeft hi mi menegen ondegen man

Te minen hove gesint gevaen

Dor ondaet, dise hadden gedaen,

Ende die hi met sire cracht dwanc;

Nember moesten sijs hebben danc.

42785Nu ne hebbic ridder so gedaen,

Die dor mi nu dar bestaen,

Dat hi mi Perchevale sochte

Ende te minen hove brochte.

Ic benre sere gecrinct of

42790Ende min lant ende min hof,

Dat ic sijns hebbe gedeert

So lange: ic benre bi onteert.

Dies benic oec boven mate

Drove. "Doe sprac die drossate,

42795Her Keye: "Ic salne halen, Godweet,

Wedert Perchevale si lief oft leet,

Ende bringen hier tuwen hove,

Dien gi priest van selken love.

Nu geloves mire tale,

42800Al ware hi gegoten van metale

Ic bringene levende ofte doet.

Biden here die mi geboet.

Her coninc, es dit u nu gnoech?"

Doe stont Artur ende loech,

42805Ende alle die ridders, die horden

Keyen secgen dese worden.

Doe seide die coninc weder:

"Her Keye, legt dese tale neder:

Gi sout u scamen te rechte altoes

42810Daer gi horet nomen den Walois.

Hebdi nu al rene vergeten

Des gi u hier vore had vermeten,

Gelijc dat gi hier nu doet,

Ende gi quaemt in Perchevaels gemoet,

42815Doe gine een stic had gesocht?

Dies waerdi harde ombedocht;

Gi wanettene bringen jegen danc:

Die riddere hine was niet so cranc,

Hine stac u, dat u wel sceen

42820Dat gi braect u canefbeen,

Ende dede u oec met onneren

Beide die vote opwerd keren.

Haddi gewilt, hi had u doet.

Idel beroem es scande groet.

42825Ende hordic u meer gewagen

Dat gi naden riddere jagen

Wout, ic sout u weten ondanc.

Hi acht luttel op u bedwanc:

Daer moet een ander ombe riden,

42830Salic getroest werden ten tiden

Van desen riddere nu ten dage."

Her Walewein sprac: "Het scient ene sage,

Her Keye, dat gi ons gewaget.

Wanner dat een man daget

42835Ende dattene God so lange spart

Dat gaet ten hondert jaren ward,

So werd hi een deel onvroet.

Also donct mi dat gi doet.

Nu geloves mire tale:

42840Quaemdi noch an Perchevale,

Ende leidi hem iet te voren

Anders dan hi wilde horen,

Biden here vanden trone,

Gine dorstet willen om conincs crone,

42845Die hier here es vanden lande,

Hi soude u doen so grote scande.

Ic kinne so wale sine seden,

Dies es lange wile leden:

Wanneer hi es wel gemoet,

42850Ende men belgen nine doet,

Soe es hi sachte als een lam;

Maer alse menne maket gram

Dan es hi tfreesselijcste diet,

Dat God nie gewerden liet:

42855Dus gedaen sijn sine maniren.

287 Hi es hovesch ende godertiren,

Jegen arme ende jegen rike

Ende jegen die werelt gemeinlike,

Alsmenne belgen nine doet;

42860Maer alsmen verwandelt sinen moet

Sone vondemen nigeren sine genoet."

Alt selve seide her Lanceloet;

Ende alle die waren in die zale

Volgeden heren Waleweins tale

42865Ende gaven Perchevale lof.

Daer was menech drove int hof

Omden coninc haren here,

Omdat hi hem mesliet so sere.

Doe seide der aventuren vader:

42870"Bi ons heren macht algader,

Ende bi hem selven namelike,

Die here es in hemelrike,

Nu ne licgic nembermee

Boven enen nacht of twee,

42875In sal riden toten stonden

Dat ic Perchevale hebbe vonden,

Ofte dat ic hore enege niemare

Waer dat hi becomen ware;

Ende ic salne te hove bringen,

42880Welt hijs mi dan gehingen

Ende hire met mi wille comen.

In wille mi vorder niet beromen."

Doe seide Artur: "Godeweet,

Dits mi beide lief ende leet.

42885Gerne soudic Perchevale sien,

Mochte mi tgeluc gescien;

Ende qualike magic uwes ontberen.

Dus hebbic bliscap ende deren;

Maer trouwen, neve, dats mi leet,

42890Soudi breken uwen eet.

Nu gereit u dor u doget,

Ende rijt wech so gi irst moget,

Ende soeket mi Perchivale."

Doe spranc op met deser tale

42895Mijn her Lanceloet van Lac:

Hi quam doe vort ende sprac,

Ende seide hi sout aventuren

Ende nemen dats hem mochte geburen,

Ende Perchevale soeken varen

42900In allen landen harentaren;

"Ende magic gevinden den ridder fier,

Opdat ic mach, ic bringen hier.

Ic sal mi gereiden ende henen riden:

Ic wille langer niet ontbiden;

42905Mi donct ane des conincs tale,

Hine hebbe Perchevale

Hi sal werden uten kere.

Ic sal wech riden dor sine ere."

Doe seide Artur die coninc:

42910"Her Lanceloet, van derre dinc

Soe waent u bat beraden.

Het mochte mi lichte sere scaden

Souden mi mine ridders ontriden,

Ende quamic in orlogen ende in striden,

42915Alsic dicke hebbe gedaen,

Het mochte mi lichte te quade vergaen.

Ic hadde lant ende crone verloren

Over menegen dach te voren,

En hadden mine ridders gewesen:

42920Bi hen benic al genesen."

Doe seide min her Lanceloet:

"Biden here, die mi geboet,

Ende ten joncsten dage sal domen,

Come datter af mach comen,

42925Sint dat Walewein henen rijt,

Ic ben die na hem niet ontbijt;

Ic sal proven omme geval

Ende aventuren al jegen al

Wat dat ic van Gode houde,

42930Want hi sochte mi met gewoude

Doe ic was in hemeliker stede,

Ende brachte mi te hove oec mede.

Om dat benic hen sculdech trowe."

Het weende al, vrowe ende joncfrowe

42935Ende ridderen ende knapen tien tiden,

Om dat Lanceloet wech wilde riden.

Her Walewein die ne vergat niet

Dat hi den gewonden riddere behiet,

Dat hine wel soude genesen;

42940Ende ginc daer hi lach mettesen,

Ende verbant hem al sine wonden,

Ende begadese soe tien stonden,

Dat si genasen eer iet lanc.

Het moeste genesen an sinen danc

42945Daer hi die hant ane dede.

Alle die vanden hove mede

Waren drove om haer vermeten.

Daer was des avons lettel geten

Om die heren, die tien tiden

42950Smargens wilden henen riden.

Nu selewi swigen van deser clagen

Ende van Waleweine vort sagen,

Ende van Lancelote nu ter steden,

Die nu beide en wege reden.

42955Daventure doet ons gewach:

Des margens alst was dach

Voren si wech alle beide

Menege wustine, menege heide

Ende hoge berge ende dale

42960Om te vindene Perchevale;

Maer dats pine jegen spoet:

Sine mochtens niet wesen vroet.

Des hadden si menech swaer verdach.

Ende recht opten negenden dach

42965Quam een ridder jegen hen gereden

Op een ors van sconen leden,

Ende wel gewapent daer toe.

Hi was al sward, ic segt u hoe:

Sijn hoeft, lichame ende hande

42970Was al sward, sonder sine tande;

Ende wapine ende scilt, sekerlijc,

Was al enen moer gelijc,

Ende alse sward alse een raven.

Hi dede sijn ors serre draven

42975Ende lopen sere mettien.

Doen hi die ridders hadde versien,

Tirst dat hise hadde gemoet,

Ende deen den andere gegroet,

Sprac hi te Lancelote saen:

42980"Riddere, nu doet mi verstaen

Van ere dinc, die ic begere,

Oft wacht u jegen min spere;

Ic wille weten die waerhede.

Ic sal u secgen minen sede:

42985Wat riddere daer ic come an,

Al ware hi starker dan vif man,

Ende ict wiste wel te voren,

In liet dor vaer no dor toren,

In soude jegen hem vechten,

42990Ofte hi soude mi berechten.

Bericht mi, ridder, bi uwer trouwen,

Anders maget u wel berouwen,

Die beste waerheit die gi wet,

Dat ic u sal vragen, ende nine let."

42995Doe seide min her Lanceloet:

"Ic ware mi vele liver doet

Dan mi een ridder dwingen soude

Van dies ic doen nine woude.

Die lachter en gesciet mi heden:

43000Oft gi wilt, volget uwer seden,

Ic vechte houder dan ict late

Om te vellen uwe onmate;

Want ic begere niet den vrede.

Ic wille noch heden u onsede

43005Vellen, oftic sterve inden wille."

288 Die swerte hi en hilt niet stille,

Die op Lancelote was erre:

Hi omhaelde sinen loep verre

Ende verrechte sijn spere,

43010Alse die te vechten hevet gere.

Mijn her Walewein hilt besiden

Daer die andere souden striden,

Ende pensde in sinen moet,

Alse die hovesch was ende vroet,

43015Dattet ware dorperhede

Ende geens goeds ridders sede

Datmen enen ridder verlode

Ende meer dan een man bestode,

Hine sage dat an sijn leven ginge:

43020Dan ward tijt dat hijt anevinge

Ende stonde sinen vrient te staden,

Oft hine te sere sage verladen.

Hier bi hilt Walewein al stille

Als een di vechten nine wille

43025Noch breken die gerechte wet;

Nochtan waende Walewein bet

Dat ware die duvel dan een man

Daer si waren comen an,

Maer dat hine horde nomen Gode

43030Men had hem niet mogen ontstriden ode

Hine ware di duvel oft sijn geselle

Ende ware comen uter hellen,

Omdat sijn ors was so groet,

Ende hi was merre dan Lanceloet,

43035Ende daertoe sward, alsict seide.

Dus quamen si te gadere beide,

Die riddere ende her Lanceloet.

Manlijc hadde een spere groet:

Si brakense ontwe alse riet,

43040Maer manlijc en velde anderen niet.

Si bleven op harre orsse beide:

Elc trac tswerd uter sceide,

Ende gingen hen daer onderslaen.

En had God selve niet gedaen,

43045Si waren scire bleven doet,

Haer slage waren soe groet,

Te rechte souts geen man genesen.

Al had middernacht gewesen

Ende alse donker alst noit was,

43050Men mochte blomen ende gras

Hebben bekint vanden lichte:

Die sparken vlogen so bedichte

Uten helmen ende uten swerden,

Ende vilen neder opter eerden.

43055Die smet di hare wapine wrochte,

Ic secge hise nine mescochte,

Hi verdiender meer goets an

Dan Artur nie gewan

Elken man talselker noet.

43060Die riddere ende her Lanceloet

Deen wilde den anderen wiken niet

Toter wilen datse sciet

Her Walewein met sire bede,

Ende hi elken achter trecken dede;

43065Want hem dochte jamber groet,

Soude daer deen ontfaen di doet.

Ende hi saget te voren wel;

Hare slage waren so fel,

Die si slogen met groten nide,

43070Het hadde geduert onlange tide

Sine hadden sulke wonden ontfaen

Dat over den enen hadde gegaen

Ende lichte over hen beiden.

Doense Walewein hadde gesceiden,

43075Diese beide moede gnoech sach,

Hi spac an so hi irsten mach

Toten swerten: "Hets onsede

Dat gi pleget ende doet mede:

Gi sijt hier af nu ontweget;

43080Haddi hoveschelike gevreget

Daer u die sin toe hadde gedragen,

Die riddere hads u gewagen

Ende hads u bericht geerne,

Dat wetic wel, ende niet te seerne.

43085Gi sijt dul ende oec ries,

Ende deen sal bliven int verlies

Van u beiden, gi ofte hi.

Van desen soe ontsie ic mi,

Gine toenter ander redene toe,"

43090Die swarte riddere antwerde: "Hoe

Sprecti dus te mi ward?

Waendi dat ic ben vervard

Te vechtene jegen u beden,

Al hebdi noch gesijn versceden

43095Dor die vrese vander doet?

Al ware die een her Lanceloet

Ende dander Arturs suster sone,

(Dese twe di sijn gewone

Te hebbene prijs ende lof

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

43100Boven alle die sijn in Arturs hof,

Dies hebbic dicke horen gewach,

Maer ic ben dise noit ne sach),

In vloe hen beiden niet enen voet."

Doe pensde Walewein in sinen moet:

43105"Wi waren dul ende onwijs,

Die ons geeft so groten prijs,

Wine daden onse hoveschede

Al hier jegen hem ter stede."

Maer mijn here her Lanceloet,

43110Hi hadde ember wille groet

Te verwinnen die battaelge

Ofte te speelne ter faelge;

Ende Walewein, diet wel bekint,

Bat Lancelote, oft hine mint

43115Ende den coninc sinen here,

Dat hijt dade dor hare ere,

Ende hilde daer allettel stille

Ende lite hem secgen sinen wille.

"Ende ic maens u bider trouwen,

43120Die gi sijt sculdech mire vrowen,

Die mins oems wijf es."

Her Lanceloet seide: "sijt gewes,

En haddi mi niet dus dire gemaent,

Des sijt seker ende nine waent,

43125Ic soude mi wreken of bliven doet,

Dat mi dese riddere sonder noet

Met eenwige dus bestoet

Ende met slagen overloet;

Maer omdat gi mi so dire besweert

43130Ic ben die hem nine deert

Dor goet datmen mi geven mochte,

En ware oft hi mi irst besochte.

Ende alst u selven donct tijt

Lecgic den eenwijch in respijt.

43135Also mote mi God beraden

Ende bringen ter genaden,

Dat ict nine doe dor bloethede

Maer dore u ende dor u bede,"

Dus warense alle .iij. int plein.

43140Echt spac min her Walewein

Toten swerten: "Gi sijt onvroet

Dat gi sulke sake doet.

Al eest u noch ons vergaen,

Gi moget lichte dat bestaen,

43145Het sal u costen u leven.

Ic sal u goden raet geven:

Secget mi u noetsaken.

Magic, ic sal u vroet maken

Des gi den riddere sout hebben gevraget,

43150Die noit dor man so was versaget

Die hi van sinen orsse vel,"

Die swarte sprac: "Gi segt wel.

Nu manic u bi aldien

Die ridderscaeps nu plien,

43155Ende bi Waleweine oec te voren,

289 Die de beste es utevercoren,

Hi ende mijn her Lanceloet,

Waer soet es, in elke noet,

Diemen in die werelt weet

43160Over lanc ende over breet,

Dies hebbense over al den lof;

In weter anders niet of;

Danics hebbe gehort tale:

Kindi iet her Acglavale,

43165Perchevaels broder des Waloes?

Om hem hebbic gevraget altoes,

Dies es lange wile leden.

Ic hebbe harentare gereden

Binnen desen halven jare,

43170Ende soekene harentare.

Ic hebber om gedoget menge noet:

Ic sal hier bliven ter stede doet,

Oft gi sult mi beide berichten,

In vrinscapen oft in gevechten,

43175Oft gi iet wet van Acglavale.

Nu laet ons corten dese tale;

Het es hedemeer wel tijt,

Oft beginnewi weder den strijt,

Ende siet welc es u genoech."

43180Dit horde Walewein ende loech

Om des swerds ridders seden.

Hi seide, bi sire man waerheden,

"Maect mi vroet wat gi eescht

Acglavale daer gi om vreescht,

43185Ic salre af secgen dat ic weet,"

Die swerte antwerde hem wel gereet:

"Soe willics u berichten algader.

Acglavael dat es min vader;

Hi wan mi an mire moder.

43190Noch salics u maken vroder:

Het geviel hier te voren,

Alse gi nu moget horen,

Dat hi quam in Moriane;

Dor sine utvercorne gedane

43195Vermindene daer ene joncfrowe:

Dat was min moder, bi mier trowe.

Ende so vort lipen die saken

Bi harre beider spraken,

Dat si sinen wille dede

43200Dor sine grote hoveschede,

Ende om dat hi was so scone.

Des viel si in cranken lone

Ende dogeder omme groten rouwe.

Manlijc gaf anderen trouwe

43205Eer si viel in sire genaden:

Dies was si harde omberaden,

Want hi hare ontfor daer naer,

Dies es wel leden .xiiij. jaer.

Ende doe hi daer van hare sciet

43210Droech si mi, ende hine wist niet.

Hi seide hare sine noetsake

Daer hi af was doe tongemake.

Ende wi hi quam oec daer ane

Dat hi van mire moder vor dane,

43215Dat magic u nu tellen hier.

Mijn vader sochte enen ridder fier,

Die te dien tiden verloren was,

Ende Lanceloet hiet, sijt seker das.

Ic saels u noch maken vroder:

43220Hi vertelde doe mire moder

Dat hi ende vele andere gesellen

Hadden gesworen, als wi tellen,

Ende gedaen enen groten eet,

Lancelote te soekene, Godeweet;

43225Ende niet en souden wederkeren

In twe jaren oft in meren,

Oft sine soudene vinden dan

Ofte iewent gevreiscen daer an;

Ende nigerinc oec dagen souden,

43230Noch in geen lant stille houden

Achter enen nacht oft twee.

Dit dede minen vader soe wee,

Dat hi om dese sake, Godweet,

Om te behoudene sinen eet,

43235An mire moder orlof nam.

Maer eert hier toe oec quam

Geloefdi haer te keerne saen,

Alse hi sine queste hadde gedaen;

Maer hine dede niet sijn belof.

43240Ic hebbene gesocht in menech hof.

Al dit dede mi verstaen min vrowe

Mijn moder; ende oec vander trowe

Dies bringic een goet littekijn

Dat hi min vader soude sijn

43245Ende dat hi hare sijn trowe gaf

Doe hi achters sciet daer af,

Ende tharre vromen ende tharen eren

Tote hare weder soude keren.

Ende leeft hi, God geefs hem spoet,

43250Dies biddic Gode dor oetmoet;

Ende eest dat hi doet es bleven,

God moet hem sine sonden vergeven.

Ic ende min moder sijn onteerft,

Om dat wi sijns hebben gedeerft,

43255Van groten gode ende van lene,

Dat hebwi verloren al gemene,

Dat haer verstarf van haren vader;

Het es ons ontwijst algader

Bider wet vanden lande.

43260Daertoe haddic grote scande

Dat ic daer vaderloes hiet,

Ende inne const getonen niet

Noch nieman gemaken te vroder

Wie mi wan an mire moder

43265Om dat min vader dus was gevloen.

Ende sint dedic mi riddere doen,

Ende swoer enen swaren eet,

Brakicne het ware mi leet,

Dat ic nembermer ne quame

43270Daer ic enegen riddere vername,

In soude jegen hem vechten

Oft hi soude mi berechten

Oft hi iet bi eneger liste

Van minen vader te secgen wiste

43275Dies ic ware iet te vroder.

Al gemoettic minen broder

Ic en brake niet minen eet

Noch min gelof, Godeweet;

Ende noch hebbict wel gehouden

43280Ende niet te broken bi minen scouden.

Ende noch biddic hier u beiden,

Oft gi met minnen van mi wilt sceiden,

Dat gire mi af segt dat gi wet

Al ut ende ute bi uwer wet,

43285Ende indet nu hier dese sprake;

Oft laet ons corten dese sake

Also als wi heden begonnen.

En leeft riddere onder der sonnen

Daer ic om brake minen eet,

43290Gevals mi lief ofte leet."

Doen ne waser har negeen

Van dire waren onder hen tween,

Noch Walewein noch Lanceloet,

Hen ne lipen die trane groet

43295Nederward ut haren ogen

Doe die tale horden togen

Dat dien riddere so comen was.

Hen ontfermde sere das:

Si worden bleec ende roet,

43300Ende ontecten haer ansichte bloet

Doe si horden tridders clage.

Lanceloet sprac: "Biden goden dage,

In wil u nembermer wanconnen

Noch nijt dragen noch wanconnen

43305Van en genen evelen mode.

290 Sijt jegen mi sonder hoede:

Mijn herte en es niet tuward fel,

Ende wi selen u berichten wel."

Doe was die swarte ridder blide

43310Ende scoet ane Lanceloets side

Ende ontecte sijn hoeft aldaer,

Dat pec sward was oppenbaer;

Het was die sede vanden lande:

More sijn sward alse brande.

43315Maer datmen an ridders soude prisen

Haddi also scone na sire wisen.

Al was hi sward, wat scaetde dat?

An hem was sake die hem messat;

Ende hi was langer een halven voet

43320Dan enech ridder bi hem stoet,

Nochtan was hi van kinscen dagen.

Hem begonst so wel behagen

Doe hi horde hare tale,

Dat si spraken van Acglavale,

43325Dat hi knilde ter eerden neder;

Ende Walewein hiven op weder,

Ende seide hem die niemare

Dat haer gelijc een bode ware,

Ende behorden tArturs hove,

43330Di werd van groten love;

Ende si voren beide te male

Perchevale soeken met Acglavale,

Die de coninc beide begeert;

"Ende sinen sin daer ombe verteert

43335Om hen te sprekene ende te sine.

Mochtewi bi enegen engiene

Beriden die edele heren,

Wi soudense sconincs hove doen keren

Indien dat sire wilden comen:

43340(Wine willens ons vorder niet beromen

Dor onsen wille en dor haer doget,)

Ende si den coninc daer mede verhoget.

Si behoren ter tavelronden,

Ende hebben gedaen lange stonden:

43345Si sijn beide vans conincs hove,

Ende sijn oec van groten love.

Ende oft gi werken wilt bi rade

Ende scuwen wilt uwe scade,

Soe sit op ende rijt

43350TArturs hove, ende nine bijt.

Ic hope an Gode hi salre comen,

Acglavael, diwi hier nomen,

Oft gi sult daer horen niemare

Waer dat hi becomen ware;

43355Daer comen dicke niemaren van verren.

Vart te hove sonder merren:

Die coninc sal u wel ontfaen.

Segt hem ende doet verstaen

Wie gi sijt ende wanen gi comt,

43360Ende alle uwe noetsaken nomt,

Hine laet u niet danen sceden

Vor wi comen onder ons beden

Ende wi uwen vader bringen,

Wille ons God dies gehingen.

43365Soudi dus achter lande riden

Ende jegen elken riddere striden,

Die comen soude in u gemoet,

Gi moest hebben geluc groet

Soudise verwinnen dus al

43370Sonder ramp ende ongeval.

Die gene die ember wilt striden

Ende heme dies niet vermiden,

Selen sijs langen tijt plegen,

Bi wilen selen si ontwegen,

43375Ende oec haren meester vinden,

Die hen dies willen bewinden.

Nu doet, riddere, onse bede

Dor uwes selfs vromechede,

Ende rijt te hove op desen tijt,

43380Live here, gewerd dijt;

Want eer gi daer iet lange ontbijt

Hopic dat gi sult sijn verblijt

Ofte horen niemare daerof:

Tot dire wilen blijft int hof.

43385Gi sult wesen wel te gemake

Van wel menegerhande saken.

Ende geloeft ons des algader:

Wi selen soeken uwen vader,

Ende mogewire comen an,

43390Ende God ons der eren an,

Wi selen keren soe wi irst mogen

Ende u ende den coninc verhogen."

Alse dit di swerte ridder horde

Sijn herte loech hem vanden worde,

43395Ende sijn mont op dien tijt:

Sine tande waren wit alse crijt,

Anders was hi sward algader.

Hi seide: "God, onser alre vader,

Mote u lonen, edele heren,

43400Al dies goets ende al der eren,

Ende oec dire groter doecht

Dat gi min herte hebt verhoecht,

Die lange heeft gesijn beswaerd.

Mi en gebreke mijn part,

43405Ic sal riden daer gi mi wiest,

Ten coninc, dien gi mi so priest."

Hi boet den heren sine hande

Ende sijn ridderscap te pande,

Ende daertoe onsen here Gode,

43410Dat hi staen soude tharen gebode

Alse lange alsi mochte leven,

Getrouwelike, sonder begeven.

Doe seide mijn her Lanceloet:

"Riddere, oft u gevile noet,

43415Ende gi quaemt in Arturs lant,

Ic waent u es al onbecant,

Lijt op ons tween die gi hier siet,

Men sal u anders doen niet

Dan ere ende hoveschede

43420Waer gi comt, telker stede,

In dien dat gi onsen name noemt.

Ende alse gi ten coninc coemt,

Segt dat gi ons spraect ende saecht,

Eer gi anders iet gewacht,

43425Gi sulter wesen wel ontfaen,

Dit secgic u al sonder waen."

Die swerte sprac: "Dits wel geseit;

God lone u deser hovescheit.

Maer wistic uwer beider name,

43430Ende u wille ware ende bequame,

Ic waers te blider, sonder waen."

Her Walewein seide hem saen

Hoe si hiten ende wie si waren.

Done waser geen langer sparen,

43435Die swerte en knilde ter eerden neder.

Her Walewein hiven op weder.

Echt leide di swerte sine hande te gader

Ende seide: "God, onser alre vader,

Die es der werelt toeverlaet,

43440Die late mi noch mine mesdaet

Gebeteren noch tuwer ere.

Her Lanceloet, wel live here,

Ic kinne mi selven sculdech wel

Dat ic quaet dede ende niet el."

43445Her Walewein seide: "En acht niet

Wat saken dat hier es gesciet,

U ne gesciets niet te wors."

Her Walewein sat doe op sijn ors

Ende her Lanceloet op dat sine.

43450Die swerde sprac: "Hets verloerne pine,

Soe gode ridders alse gi sijt,

Nadien dat gi op desen tijt

Vart om te sokene minen vader,

Bi ons heren macht algader,

43455In bliefs oec heden achter,

291 Dadict oec, het ware lachter,

In sal met u beiden riden."

Her Walewein sprac: "So moetti vermiden

Van uwer groter onmaten,

43460Ende riden wech uwer straten;

Ende wat riddere die u gemoet,

Ende u hovescelike groet,

Groetten weder ende laten liden

Sonder vechten ende striden,

43465Ende blijft sijn gestade vrient,

Hine hadde quaets jegen u verdient:

Dit radic u harde wel.

Ende die ondadech es ende fel

Jegen u oft jegen anderen man,

43470Proeft uwe macht daer an

Ende velt sijn ondaet oft gi moecht;

Ende alle vrouwen verhoecht,

Ende bewerd haren lachter

Daer gi moget eer ende achter.

43475Sijt hovesch ende godertieren

Jegen die gi vint van goder manieren;

Ende die der doget nine begeert

Jegen hem en spard niet u sweerd

Noch u spere, no uwen scilt."

43480Die swerte sprac: "Sint dat gijt wilt

Ic saelt dor uwen wille ontberen;

Nochtan so motic mi versweren.

God moets mi genadech wesen."

Doe reden si alle wech mettesen

43485Toter wilen ende toter stonden

Dat si ene wegescede vonden,

Daer een scone cruce stoet,

Ende letteren daer an roet alse bloet.

Walewein was van clergien vroet:

43490Hi las die lettere dire an stoet,

Dat daer Arturs lant sciede,

Ende elc man hem wel beride,

Die daer toten cruce quame

Ende die hadde ridders name,

43495Dat hi soude onverre riden

Sonder vechten ende striden

Ende te vindene aventuren,

Die hen werden souden te suren,

Ende lichte laten dlijf daer mede:

43500Dlant was van so fellen sede.

Dit telde Walewein hen beden.

Doe sagen si bider wegesceden

Ene cluse wel gewracht;

Doe worden die heren dies bedacht,

43505Dat sire voren onder hen drien

Om horen ende om sien,

Ende om te wetene wiet daer ware.

Doe sagen si den clusenare,

Die wel goet man was in scine.

43510Si beetten tsinen vinsterkine,

Ende vrachden hem om niemare,

Ofter enech ridder leden ware

Die rode wapine hadde an.

Doe antwerde die gode man

43515Ende seide dat hire .ij. liden sach

Des ander dages vor middach,

Die harde gelijc scenen beide.

"Oec docht mi, na die waerheide,

In gelate ende in gebaren

43520Alse oft si gebrodere waren.

Haer ors scenen mode buten mate.

Si quamen al die selve strate

Die vanden lande werd coemt

Dat men hier Bertaengen noemt.

43525Si waren beide starc in scine.

Des eens ors ende wapine

Dat was roet alse een bloet.

Si beetten beide daer te voet

Te desen cruce dat gi daer siet,

43530Daer menech rechtenesse gesciet;

Daer verloes een riddere dlijf,

Beide hi ende sijn wijf,

Die des wel hadde verdient

Jegen alle ons heren vrient,

43535Dattie zile met rechte si verhoget;

Want si storven in groter doget.

Si hadden enen sant versocht,

Ende penninge ende perde brocht,

Daer toe andertiren goet,

43540Alse hogen lieden wel bestoet.

Doe quamen si in ere scaren

Van quaden scakers gevaren.

Si doetden den goden man

Ende namen dat hi hadde an,

43545Ende sijn part ende sijn goet.

Dies hadde die vrowe droven moet,

Dat haer van rouwen ende vander smerte

Breken moeste ontwe di herte.

Dus moesten si hier sterven bede

43550Teser gerechter wegescede,

Daer gi dit scone cruce siet,

Ende daer menech gerechte gesciet.

Het was dor sridders wille gemaect.

Sulke liede comen hier naect

43555In haer broec, sonder scoen,

Die haer pelegrimage doen,

Die met evele sijn bevaen;

Ende die hier riden ende gaen

Hebben daer menege bate bejaget.

43560Die ridderen daer gi na vraget,

Si daden daer hare orisone,

Alse hen wel stont te done;

Maer in can u berechten niet

Waerward dat elc henen sciet;

43565In leider ane genen sin,

Ic seide min getide hier in,

Daer ic besech over sat,

Daer ic haers bi al vergat.

Maer si waren starc ende groet,

43570Ende seens wapine waren roet;

Ende oec voerde di ander man

Des conincs Arturs teken an."

Doe worden die heren in dole,

Ende si ontstaken als een cole

43575Van rouwen, dat si nine wisten

Met en gerehande listen

Werward dat si henen reden.

Doe vrachden si na slans seden,

Ende te wat landewerd si lagen,

43580Die straten, die si daer sagen.

Doe antwerde di gode man:

"Ic salt u secgen so ic best can.

Die strate die gi sijt comen,

Daer af hebdi den wech vernomen;

43585Ende die strate die daer bi vort gaet

Scuwet die, dats min raet;

Hets een lant van groter onreden

Ende daer men pleget quader seden:

Dire best mach doeter wors.

43590Oft elc behouden wilt sijn ors

Ende sine wapine ende sijn leven,

Soe suldi dien wech begeven.

Ende die strate ter rechter hant

Gaet in een wel wilt lant,

43595Daer nieman en woent in;

In can gepensen in minen sin

Dat ic man oft wijf gesach,

Dies leden es jaer ende dach,

Dat ic sach comen van daer ward.

43600Ende gevalt dat gire vard,

Gi sulter sulc wonder vinden,

Wildi u dies onderwinden

Te berechtene die onsede,

Het sal u costen lijf ende lede,

43605Dat vorsecgic u al hier.

292 Gi sulter vinden tfelste dier

Daer noit man af horde lesen:

Nu vorwacht u van desen:

Hets die duvel, wetic wel,

43610Ende loept in ere beesten vel.

Jegen hem ne diet geen were;

En was nie so scarp spere

Noch swerd van so goden snede,

Dies wetic wel die waerhede,

43615Dat dien duvel mochte scinden,

En moeste breken oft wederwinden:

Dits dicke geproeft hier te voren.

Nu hevet sine woninge vercoren

In een cleine foreestkijn:

43620Daer willet alle nachte sijn;

Dages lopet allombe

Die rechte wege enti crombe.

Het et die beesten metten lieden:

In mochte u niet wel bediden

43625Dwonder dat icker af weet.

Het heeft verwoest een lant breet,

Ende dlantvolc al verdreven,

Datter nieman in es bleven.

Nu hebbic u die waerheit

43630Vanden tween straten geseit,

Ende watter u af mach comen;

Nu willic u die derde nomen:

Die gaet hier bi toter zee;

In wister u af wat secgen mee."

43635Doe seide mijn her Lanceloet:

"Bi den here die mi geboet,

Her Walewein, wi moten sceden

Op desen tijt onder ons beden,

Selewi dese ridders vinden.

43640Ende ic wille mi onderwinden

Vander felster aventuren.

Gi selt riden ter goder uren

Welke straten gi wilt kisen,

Oft wi selen daer bi verlisen

43645Die ridders die hier sijn leden,

Sine sijn noch verre gereden:

Ende eest dat gire comt ane,

Soe biddic u ende vermane

Dor minen wille ende dor u doget,

43650Brincse vor u, oft gi moget,

Ende keert weder hier ter stede.

Dit doet, here, dor mine bede.

Ende doet desen clusenare verstaen

Hoe uwe saken sijn vergaen,

43655Op aventure oft ic hier come,

Dat hijs mi die waerheit nome.

Ende dese ridder sal met u varen,

Daer God u beiden mote bewaren,

Daer wi nu sijn comen an.

43660Doet hem ere als een goden man,

Dies biddic u dor uwe doget,

In allen steden daer gi moget."

Her Walewein antwerde hem

Ende seide: "Live here, ic bem

43665Gereet te done uwe bede:

Nu mote ons God lijf ende lede

Behoeden ende onse werelt ere.

Nu kiest voren, live here,

Welke strate gi wilt riden;

43670Hier nes geen langer biden."

Doe seide min her Lanceloet:

"Ic wane dattie meeste noet

Jegen dat dier te vechten leecht,

Daer ons die gode man af seecht;

43675Mi donct goet dat icker vare."

Doe antwerde hem die clusenare:

"Acharme, here, gi sijt so scone,

Ic wane men niet onder den trone

Uwe gelike soude vinden;

43680Ende wies wildi u bewinden

Te doene dat nieman can gedoen?

Tfolc es uten lande gevloen:

Nieman en caens hem verrechten;

En vlogen nie so felle scechten

43685Alset sciet sijn venijn

Optie gene die bi hem sijn.

Ende dient geraect, ende daert op vliecht.

Ic ben die u nine liecht,

Hi sterft binnen derden dage

43690Al ne haddi anders gene plage.

Des es den mengen te wors;

Ende hets merre dan een ors,

Ende loept serre dan een ors doet.

Scuwet den duvel so sidi vroet,

43695Dit versecgic u te voren.

En had niet die warande vercoren,

Ent lipe achter lande, alst wel mochte,

Biden here die ons gewrochte,

Het soude di werelt noch onteren.

43700Ende daetdi wel, gi sout keren"

Maer dat was pine jegen spoet:

Al haddemen hem gegeven alt goet

Datten coninc Arture toe horde,

Hine hadde niet sine vorworde

43705Gelogen noch sine tale,

Hine sout besoken nu te male,

Dan lite hi dor en genen vaer.

Doe namen die heren orlof daer

Onderlinge ende souden sceden.

43710Die swerte sprac tote hen beden:

"Over wat houdi mi dan?

Benic minder of cranker man

Dan die een van u beden,

Dat mi Walewein soude geleden?

43715In waens niet hebben te doene.

En es ridder geen soe coene

Inne darne wel anevaen,

Canicker ondaet ane verstaen.

Nu siet waer gi u wilt bewinden,

43720Ende welke strate gi mi wilt sinden:

Ic derse anevangen wel,

Al waer si noch also fel.

Bi ridderscape ende bi al dien

Die nu kerstendoems plien.

43725Ic sal mi allene aventuren

Ende nemen dats mi mach geburen."

Doe seide her Walewein: "Mi es leet

Dat gi sword desen eet;

Maer sider dat ember wesen moet,

43730So rijt en wech, dat donct mi goet,

Die strate ter zee ward

Hastelike, ende nine spard,

Om te sokene uwen vader;

Ende doet dat ic u rade algader:

43735Soe wien dat gi gemoet,

Als gine hoveschlijc hebt gegroet,

So vracht hem oft hi iet sach riden

Iwerincs ofte ontbiden

Twe ridders: ende die een man

43740Die hadde rode wapine an,

Ende dander die voerd Arturs teken.

Aldus seldi irstwerf smeken.

Ten passagen waer gi coemt,

Bid datmen u di waerheit noemt:

43745Opti zee vrachter ombe mede,

Waer gi comt, in elke stede.

Ende en condire niet af verstaen,

Soe comt te derre stede saen,

Ende volget der straten die ic sal riden,

43750Haestelike, sonder ontbiden;

Wi mochten sceden wel so verre

Dat wijs mochten werden erre.

Ende volget mi na, ende niet te spade,

Ende werct bi minen rade,

43755Dan mach u niet scaden, secgic nu."

293 Die swerte sprac: "Here, God loens u."

Dus namen si orlof ende scieden.

Nu willic u van Waleweine bedieden.

Nu seget ons vort die aventure,

43760Dat Walewein quam nu ter ure

Op ene rivire diep ende wijt

En lettel nader primtijt.

Si was groet ende oec diep,

Ende dat water sere te dale liep

43765Crachtelike, ende die stroem.

Daer mercte Walewein ende nam goem

Banderside ane dander lant,

Dat hem was harde ombecant,

Hoe een riddere quam gereden

43770Op een ors van sconen leden,

Ende gewapent als om sijn leven.

Hi brachte ene joncfrouwe gedreven

Vore heme, die hi hadde gevaen.

Walewein hi sachse heme slaen

43775Dickewile, slach in slach,

Metter vust, die sere wach

Vanden wapinen die hire an droech;

Ende dede hare leets gnoech

Omdat si met heme nine wilde.

43780Hi stacse dicke metten scilde

Weder ende vort harde onsochte,

Daer hise irst geraken mochte,

Dat hem niet en stont te done.

Die joncfrouwe hadde an pellen grone,

43785Dat was gescort ter meneger stede,

Dat hare die felle riddere dede.

Si quam op een rosside al baer,

Ende hare utevercorne haer,

Dat gelu was gelijc der zide,

43790Hinc haer achter op dat rosside,

Maer si had wel half verloren,

Dat haer die felle riddere te voren

Hadde getrect uten hovede.

Hine leeft niet die gelovede

43795Wie hare die joncfrouwe mesliet

Om haren rouwe, om haer verdriet,

Ende hoe qualike sijt verdroech

Datse die felle riddere sloech.

Si weende ende wranc haer hande.

43800Dit sach Walewein ende docht hem scande

Hine wrake nu haren toren.

Hi sach achter ende oec voren,

Hine sach daer brucge ne gene,

No weder grote no clene,

43805Daermen over mochte varen;

Noch hine sager moderbaren

Dire hire omme mochte vragen.

Done was daer geen langer dagen;

Hi warp omme sinen toem,

43810Ende liet den orsse nemen goem

Vanden watere vander rivire;

Hi nopet metten spore sciere,

Ende spranc tot bider middeward.

Doe ginc swimmen tgode part

43815In die rivire, soet best mochte,

Soe dat sinen here over brochte;

Dat was wonder harde groet

Sine waren beide bleven doet,

Want die rivire, si was diep,

43820Ende die stroem daer sere liep.

Doe Walewein quam banderside

Dire riviren diep ende wide

Sach hi volc bi groten scaren

Naden riddere comen gevaren

43825Die dese joncfrouwe ontscaecte

Met crachte ende sere mesmaecte;

Maer Walewein ne was niet vroet

Oftet was dore tridders goet

Dat si heme dus volgeden achter,

43830Soet was om sinen lachter.

Hi sager comen menegen man,

Die hadden alle halsberge an.

Si waren hem na binnen ere milen.

Walewein porde ter goder wilen

43835Na die joncfrouwe, die was voren,

Om te vellen haren toren,

Die de riddere soe mesmaecte.

Ende als min her Waleweine naecte

Der joncfrouwen, dat sine sach,

43840Doe ginc si slaen slach in slach

Haer hande meer dan te voren.

Doense Walewein hadde vercoren

Riep si: "Riddere, edel here,

Loest mi dor alre vrowen ere.

43845Men doet mi lachter onverdient.

Quame enech Gods vrient,

Die mi holpe ut deser noet,

Al haddi sinen vader doet

God hi sout hem vergeven."

43850Haer sere versuchten ende haer beven,

Haer clagen ende haer carmen

Mochte elken man ontfarmen.

Si riep dicke op Waleweine,

Die quam gereden inden pleine,

43855Dat hi hare stonde te staden

Ende velde tridders ongenaden.

Alse dit min her Walewein horde

Docht hem dat sijn herte scorde

Van jammerheden ende van sere,

43860En sprac toten fellen here:

"Her riddere, het es dorperhede,

Dat wetti wel, ende onsede

Dat gi derre joncfrouwen doet.

Gi soudes ontberen, waerdi vroet:

43865Al hadde die joncfrouwe mesdaen,

Men soutse hovescelike vaen,

Want daer leget lettel eren ane

Ene joncfrouwe dus te slane."

Doe seide di felle ridder saen:

43870"Om u, dorpere ende corliaen,

Oft gi riddere nine ward,

Dor u en wardse niet gespart;

Ic sal haer doen dor uwen toren

Lachters meer dan te voren;

43875Ende wildire oec een wort toe spreken,

Ic sal u mettesen spere steken

Van uwen orsse averrecht."

Mijn her Walewein antwerde echt:

"Her riddere, so waric dan te voet.

43880Noch radic u, oft gi sijt vroet,

Dat gi die joncfrouwe verdraget;

Gine vint mi heden so versaget,

En si dat gise laet gehermen,

In salse al nu bescermen

43885Ende sal minderen haren toren,

Oft ic settere dleven voren.

Maer, riddere, doet mi ene bede

Dor Gode ende dor u edelhede,

Ende dore alre ridders ere."

43890Doe antwerde die felle here

Ende seide hine daets niet.

"Gine maect u henen ende vliet,

Bi al dat God geleesten mach,

Dit sal sijn uwe domesdach.

43895In hebbe wat doen van uwen sermone."

Walewein seide: "Oft gi sijt soe cone,

Soe doet noch an hare u hant,

Ic souts nemen so swaren pant,

Wistijt, u soude therte beven,

43900Oft het cost mi min leven.

Laet die joncfrouwe met goede

Ofte sijt in uwer hoede,

Oft wacht u jegen min spere;

Want ic hebbe uwes gere."

43905Die gene hadde den moet so groet

294 Dat hem Walewein tspere boet,

Hem dochte die herte breken;

Ende gereide hem ter steken,

Ende min her Walewein banderside,

43910Ende quamen te samen met selken nide,

Dat harre beider speren braken:

Men mochse verre horen craken.

Si quamen te samen met selker porse,

Dattie riddere viel vanden orsse

43915Uten sadele optie eerde;

Ende viel soe sere, dat hem deerde

In alle die lede toter herten,

Ende lach in dole vander smerten.

Hi lach gestrect op dat lant.

43920Mijn her Walewein hi geprant

Dors daer dander op hadde geseten;

Hine hadde sire hovescheit niet vergeten:

Hi gaeft der joncfrouwen in die hant,

Ende toech ter vart sinen brant.

43925Binnen desen was becomen

Die riddere, ende hadde sijn sward genomen,

Ende stont op alsi best mochte.

Het was quaet dat hi dochte,

Ende seide: "Hoe waerdi nie so coene,

43930Vasseel, dat gi bestont te doene

Mi dese smerte ende dese scande:

Mijn vader es here van desen lande,

Ende na hem saelt mine wesen.

Gine sulles niet genesen:

43935Hets dompheit dat gi jaecht.

Gi werd noch heden so versaecht

Vanden genen die mi volgen,

Ende soe sere selen sijn verbolgen,

Gine wondet om sconincs Arturs goet

43940Ende om al dat hem nie bestoet.

Si selen hier sciere wesen:

Gine selets niet genesen:

Jegen mi heeft hier nieman macht

In dit lant, noch oec cracht."

43945Walewein sprac: "Dies gelovic wel,

Hierop sidi ondadich ende fel.

Dat edel man ende rike mede

Hevet herte van valschede,

Bi mire wet, dats jamber groet;

43950Si bringen menegen inder noet.

Nu ne sijt niet soe uten gelaten,

Ic sal u harde wel gematen

Eer gi van mi sult sceden,

Alse mi donct, dat gi noch heden

43955Sult lien dat gi quaet doet.

Ende noch radic u, sidi vroet,

Dat gi mi segt ende doet verstaen

Wat u die joncfrouwe heeft mesdaen.

Heeft sijs verdient wel

43960Dat gi hare sijt dus fel,

Wel gewerts hare ende u,

In onderwints mi niet vorder nu.

Ende heves die joncfrouwe niet verdient,

Staets af, ende blieft min vrient,

43965Anders hebdi dlijf verloren,

Al waerdi noch alse wel geboren;

Ic wille die joncfrouwe met mi leden

Alsic van henen sal sceden."

Die gene en wouts niet gehoren,

43970Ende die joncfrouwe sprac voren:

"Edel riddere, ic maecs u vroet

Twi hi mi desen toren doet.

Hi wilt mi hebben tere amien:

Salic u der waerheit lien?

43975Dies es leden menech dach

Dat hijs mi tirst dede gewach;

Maer in wouts niet gehoren

Ic hebbe al anderen toren:

Die haveloesheit doet mi wee;

43980Nochtan doet mi vele mee,

Dat ic wel gesecgen can.

Mijn vader was riddere ende goet man

Ende wel geboren vanden lande.

Ic moet secgen, al eest scande,

43985Live here riddere, al onverholen,

Mijn vader heeft .vij. jaer gequolen

Ende es onder gegaen van gode,

Ende leget in sware ermode;

Hine mach riden no gaen,

43990Noch over sine vote gestaen:

Hi doget swaren arbeit.

Ic hebben geheven ende geleit,

Ende also minen vader gedient:

Hi hevet anders lettel vrient.

43995Nu waric gerne met hem bleven

Ende hem gehouden al min leven

Na mine macht te sinen besten;

Heden quam dese riddere binnen onser vesten,

Die sere te valle es ente broken,

 

284 Ons maakt kond dat avontuur

Van een ridder nu ter ure,

Die Moriaan was geheten.

42550 Soms laten de boeken ons weten

Dat hij Perchevals zoon was,

En soms boeken zeggen ook dat,

Dat hij was Acglavaels zoon,

Perchevals broeder was diegene,

42555 En zo was hij Perchevals broeder kind;

285 Want men wel ter waarheid vind

Dat Percheval en mede Galaat

Beide bleven, dat wel verstaat,

Maagd dood bij de graal.

42560 Om dit zeg ik van Percheval,

Dat het zijn zoon niet mag wezen;

Maar ik heb in boeken gelezen

Dat Moriaan was zijn broeders zoon.

En aan een Moorse was diegene

42565 Gewonnen; en ook terzelfder tijd

Dat Acglavael zocht wijd en zijd

Lancelot, die verloren was,

Zoals men hier te voren las.

Ik waan diegene die Lancelot maakte,

42570 Dat hem in zijn gedichten ontbrak,

Dat hij vergat en achterliet

Van Moriaan de mooie uitlegging.

Me verwondert wie ze zich onderwinden

Die dichten wil en rijmen vinden,

42575 Ze volbrachten daarvan de taal.

Koning Arthur zat te ene maal

In Brittanni en hield hof

Om te vermeerderen zijn lof;

En daar de hoge lieden zaten

42580 Aan de tafel en aten

Kwam een ridder in gereden.

Het was in Arthurs tijden zeden

Dat men geen poort sloot

Nog weer klein nog groot;

42585 Waar zo de koning hield hof

Wie zo wilde ging in en uit.

Dus kwam die ridder in gevaren

Daar die hoge lieden waren.

Alles wat hij afstijgen hij mocht,

42590 Hij was gewond zo hard.

Het stond de ridder erg te ontzien;

Hij had wonden meer dan tien:

Van de kleinste zou wezen

Terecht geen man genezen.

42595 Dus kwam die ridder verstandig

Zijn wapens en zijn gewaden,

En zijn paard schoon en groot,

Dat was geheel gekleurd rood

Allemaal met zijn eigen bloed.

42600 De ridder was het wee te moede,

En hij was gewond hard;

Nochtans groette hij zo hij het best mocht

Alle heren van de zaal,

Maar hem ontbrak daar de taal:

42605 Dat deed hem die zware smart

Van de leden en van zijn hart.

En mijnheer Walewein, die deed

Vaak menige hoffelijkheden,

Want hij het al zijn leven plag,

42610 Ten eerste dat hij de ridder zag

Sprong hij op al zonder wachten

En hief hem uit het zadel

En zette hem van het paard op de aarde,

De ridder die zoveel deerde.

42615 Hij mocht zitten nog gaan,

Nog op zijn voeten staan.

Doen liet Walewein hem dragen,

Daar de hoge lieden hem zagen,

Aan de ene zijde van de zaal

42620 Om te horen de taal

Op een bank erg zacht.

Toen hij met pijnen spreken mocht

Zei hij dat men hem deed uit

Alles dat hij had, tot de huid,

42625 En dat men hem warm dekte

En bereide en verzorgde,

En gaf hem soppen in wijn helder.

Heer Walewein zou hem daarnaar

Begaan zoals men pleegt wonden;

42630 Men had niet te die stonden

Genezers gevonden alzo goed,

Alzo ver als God de zon schijnen doet:

Van dat hij hem wilde onderwinden

En daar het lijf aan kon vinden,

42635 Dat mocht niet bederven

Nog van geen wonden sterven.

Toen zei die ridder die er lag:

"Wach arme, en ik mag

Nog weer eten nog drinken:

42640 Dat hart begint me te ontzinken,

De ogen beginnen me te vergaan.

Ik vrees ik zal sterven gelijk;

Maar had ik mogen leven,

En me God had gegeven

42645 Zodat zij het allen hadden geweten

Die bij mij nu zijn gezeten,

Ik had graag mijn gedachte

Gezegd de koning, daar ik hem om verzocht

In zeer groot getaal, van einde te derde,

42650 Dat ik niet loog van een woord

Zoals ik het beste kon noemen.

Noodzaak liet me hier komen."

Toen zei Walewein die goede:

"Heer ridder, nu bent ge geheel zonder hoede

42655 Van de dood op deze tijd:

Ik hoop ge zal hebben respijt,

Want ik zal u helpen snel

Toen trok hij uit zijn zadeltas

Een kruid, dat was alzo goed,

42660 Dat het stelpte mans bloed

En verlicht geheel de ongezonde.

Hij stak het de ridder in de mond

En liet het hem eten al wat.

Toen verlichte het hart van hem

42665 En begon te drinken en te eten

En zijn leed veel vergeten.

Ten eerste dat de dienst was gedaan

Kwam koning Arthur gegaan

Tot de ridder daar hij lag,

42670 En zei: "God geeft u goede dag,

Lieve heer ridder; maak me bekend,

Wie heeft u dus zeer gewond?

En kwam het door uw schuld?

En bleef het de ridder niet vergolden,

42675 Die u deed dit zware verdriet,

Toen hij daarna van u scheidde?"

De ridder zei: "Ik maak het u bekend,"

Tot de koning, die voor hem stond.

"Ik hebt verzekerd en gezworen:

42680 Mijn eed blijft niet verloren:

Ik zal het u zeggen voor waar.

Dus is geleden zeven jaar

Dat ik onderging van goed:

Toen dwong me zo de armoede

42685 Dat ik niet wist wat te verteren.

Toen moest ik me met roof generen;

Mijn tienden waren verkocht,

Ik had mijn goed al door gebracht

En mijn erf en mijn leen,

42690 Zodat me bleef nee geen

Van alles dat me mijn vader liet

Toen hij van de wereld scheidde.

Me was niets gebleven:

Ik had veel door God gegeven,

42695 Want ik erg lange stonde

Toernooi en tafelronde,

Daar ik mijn goed al verteerde.

Wie zo van mij iets begeerde,

Was het door deer, was het door God,

42700 Was hij knaap, was hij bode,

Hij keerde niet onberaden,

Ik stond hem bij

Die ergens aan me verzocht,

Het is hoe ik mijn goed doorbracht.

42705 Toen moest ik varen in achter landen

286 Ik moet belijden, al is het schande,

Wie zo kwam in mijn gemoed,

Voor de penning of ander goed,

Was het pelgrim of koopman,

42710 Ik deed de raad dat ik het won.

Me mocht weinig goeds ontgaan:

Ik heb menige slecht daad gedaan.

Nu is geleden de derde dag

Dat ik voer om mijn bejag:

42715 Een ridder kwam in mijn gemoed.

Zijn paard docht me wezen goed,

Zodat ik het begeerde voor alle ding;

En daar ik naar de breidel ving,

En ik hem bijten liet op de aarde,

42720 Was hij gereed met zijn zwaard,

En vergold het me zo met een slag,

Zodat ik vergat al mijn verwanten

En alles dat me niet toeging,

Zulke was die slag die ik ontving.

42725 Wat ik me keerde te verweer

En besloot me niet een peer,

Zijn slagen waren zo groot

En wogen zeer dan lood.

Hij doorsloeg me mijn wapens,

42730 Zodat het te menige plaats in schijn,

Door mijn lijf en door mijn been:

Van me verdroeg hij slag geen,

Die hem komen mocht te deren.

Daar moest ik hem verzekeren en zweren

42735 En ook mijn trouw geven,

Om te verlengen mijn leven,

Dat ik tot u hier komen zou

Alzo snel alzo te houden

Als ik er mocht rijden,

42740 En langer niet wachten,

En leveren me u gevangen.

En ik heb het alzo gedaan,

Want ik kom u te genaden

Van al mijn misdaden,

42745 Die ik ter wereld niet wrocht,

Was het in daden, was het in gedachte."

Toen zei de koning: "Weet ge iets

Wie hij was, en hoe hij heet,

Die u nu zendt hierheen,

42750 En hoe danig was zijn paard,

Of welke tekens hij draagt?"

Die ridder zei: "Dus ge me vraagt

Kan ik u niet maken bekend;

Maar het is geheel rood als bloed,

42755 De ridders paard en zijn wapens;

En hij is een Walois (Waal) in schijn

Bij zijn taal en bij al dien

Dat ik er aan kon zien.

Daartoe is zijn macht zo groot,

42760 Ik waan men nergens zijn gelijke

Zou vinden in christenheden,

Nog zon goede ridder mede;

Dat mag ik arme zeggen wel,

Dat me het ongeval geviel,

42765 Dat ik kwam in zijn gemoed

Door andere zaken dan door goed."

Toen zei koning Arthur tevoren

Zodat zij het alle mochten horen,

Dat het mijn heer Percheval was.

42770 Hij nam hem zelf bij de haren

En trok het zeer van kwad gemoed,

En sprak: "Al ben ik heer van goed,

Ik mag zeggen vriendelijk.

Sinds ik Percheval verloor,

42775 Dat mag ik zeggen erg goed,

En me het ongeval geviel

Dat hij wil had en verlangen

Te zoeken de graal en speer,

Dat hij vinden niet kan,

42780 Heeft hij me menige ondeugdelijke man

Tot mijn hof gezonden gevangen

Door slechte daad, die ze hadden gedaan,

En die hij met zijn kracht bedwong;

Nimmer moesten zij hebben dank.

42785 Nu heb ik een ridder zo gedaan,

Die door mij nu durft bestaan,

Dat hij me Percheval zocht

En tot mijn hof bracht.

Ik ben er zeer gekrenkt of

42790 En mijn land en mijn hof,

Dat ik hem heb gedeerd

Zo lang: ik ben er bij onteert.

Dus ben ik ook boven mate

Droevig "Toen sprak de drost,

42795 Heer Keye: "Ik zal hem halen, God weet,

Of het Percheval is lief of leed,

En brengen hier tot uw hof,

Die ge prijst van zulke lof.

Nu geloof mijn taal,

42800 Al was hij gegoten van metaal

Ik breng hem levend of dood.

Bij de heer die me gebood.

Heer koning, is dit u nu genoeg?"

Toen stond Arthur en lachte,

42805 En alle ridders, die hoorden

Keye zeggen deze woorden.

Toen zei de koning weer:

"Heer Keye, leg deze taal neer:

Ge zou u schamen te recht altijd

42810 Daar ge hoort noemen de Walois.

Heb je nu al reeds vergeten

Dat ge u hier voor had vermeten,

Gelijk dat ge hier nu doet,

En ge kwam in Perchevals gemoed,

42815 Toen ge hem een stuk had gezocht?

Dus was ge erg onbedacht;

Ge waande hem te brengen tegen zijn wil:

Die ridder hij was niet zo zwak,

Hij stak u, zodat u wel scheen

42820 Dat ge brak uw kaakbeen,

En deed u ook met oneer

Beide de voeten omhoog keren.

Had hij gewild, hij had u gedood.

IJdele roem is schande groot.

42825 En hoor ik u meer gewagen

Dat ge naar de ridder jagen

Wou, ik zou u verwijten ondank.

Hij acht weinig op uw dwang:

Daar moet een ander om rijden,

42830 Zal ik getroost worden ten tijden

Van deze ridder nu ten dage."

Heer Walewein sprak: "Het schijnt een sage,

Heer Keye, dat ge ons gewaagt.

Wanneer dat een man verdaagt

42835 En dat hem God zo lang spaart

Dat gaat te honderd jaren waart,

Zo wordt hij een deel onbekend.

Alzo lijkt me dat ge doet.

Nu geloof me mijn taal:

42840 Kwam ge nog aan Percheval,

En legde ge hem iets te voren

Anders dan hij wilde horen,

Bij de heer van de troon,

Ge durfde het te willen om konings kroon,

42845 Die hier heer is van de landen,

Hij zou u doen zo grote schande.

Ik ken zo goed zijn zeden,

Dat is lange tijd geleden:

Wanneer hij is goed gemoed,

42850 En men hem niet verbolgen doet,

Zo is hij zacht als een lam;

Maar als men hem maakt gram

Dan is hij het vreselijkste volk,

Dat God niet geworden liet:

42855 Dusdanig zijn zijn manieren.

287 Hij is hoffelijk en goedertieren,

Tegen armen en tegen rijken

En tegen de wereld algemeen,

Als men hem niet verbolgen doet;

42860 Maar als men verandert zijn gemoed

Zo vond men nergens zijn gelijke."

Al hetzelfde zei heer Lancelot;

En alle die waren in die zaal

Volgden heer Waleweins taal

42865 En gaven Percheval lof.

Daar was menigeen droevig in het hof

Om de koning hun heer,

Omdat hij hem misdeed zo zeer.

Toen zei de avonturen vader:

42870 "Bij onze heren macht allemaal,

En bij hem zelf namelijk,

Die heer is in hemelrijk,

Nu lig ik nimmermeer

Boven een nacht of twee,

42875 Ik zal rijden tot de stonden

Dat ik Percheval heb gevonden,

Of dat ik hoor enig nieuws

Waar dat hij gekomen was;

En ik zal hem te hof brengen,

42880 Wil het me dan toestaan

En hij er met me wil komen.

Ik wil me verder niet beroemen."

Toen zei Arthur: "God weet,

Dit is me beide lief en leed.

42885 Graag zou ik Percheval zien,

Mocht me het geluk geschieden;

En kwalijk mag ik u ontberen.

Dus heb ik blijdschap en deren;

Maar vertrouw, neef, dat is me leed,

42890 Zou ge breken uw eed.

Nu bereid u door uw deugd,

En rijdt weg zo ge eerst mag,

En zoekt me Percheval."

Toen sprong op met deze taal

42895 Mijn heer Lancelot van Lac:

Hij kwam toen voort en sprak,

En zei hij zou het avonturen

En nemen dat het hem mocht gebeuren,

En Percheval zoeken te varen

42900 In alle landen hier en daar;

"En mag ik vinden de ridder fier,

Opdat ik mag, ik breng hem hier.

Ik zal me bereiden en heen rijden:

Ik wil niet langer wachten;

42905 Me lijkt aan konings taal,

Hij heeft Percheval

Hij zal worden uit die keer.

Ik zal weg rijden voor zijn eer."

Toen zei Arthur de koning:

42910 "Heer Lancelot, van dat ding

Zo waant u beter beraden.

Het mocht me licht zeer schaden

Zouden me mijn ridders wegrijden,

En kwam ik in oorlogen en in strijden,

42915 Zoals ik vaak heb gedaan,

Het mocht me licht te kwade vergaan.

Ik had land en kroon verloren

Voor menige dag te voren,

Hadden mijn ridders er niet gewezen:

42920 Bij hen ben ik geheel genezen."

Toen zei mijn heer Lancelot:

"Bij de heer, die me gebood,

En ten jongste dag zal verdoemen,

Komt dat er van dat mag komen,

42925 Sinds dat Walewein heen rijdt,

Ik ben die na hem niet wacht;

Ik zal beproeven om geval

En avonturen geheel tegen al

Wat dat ik van God houd,

42930 Want hij zocht me met geweld

Toen ik was in heimelijke plaats,

En bracht me te hof ook mede.

Omdat ben ik hem schuldig trouw."

Het weende al, vrouwen en jonkvrouwen

42935 En ridders en knapen te die tijden,

Omdat Lancelot weg wilde rijden.

Heer Walewein die vergat niet

Dat hij de gewonde ridder zei,

Zodat hij hem wel zou genezen;

42940 En ging daar hij lag met deze,

En verbond hem al zijn wonden,

En beging ze zo te die stonden,

Dat ze genazen aanstonds.

Het moest genezen tegen zijn wil

42945 Daar hij de hand aan deed.

Alle die van het hof mede

Waren droevig om hun vermetelheid.

Daar was s avonds weinig gegeten

Om die heren, die te die tijden

42950 s Morgens wilden heen rijden.

Nu zullen we zwijgen van dit klagen

En van Walewein voort zeggen,

En van Lancelot nu ter plaatse,

Die nu beide weg reden.

42955 Het avontuur doet ons gewag:

s Morgens toen het was dag

Voeren ze weg alle beide

Menige woestijn, menige heide

En hoge bergen en dalen

42960 Om te vinden Percheval;

Maar dat is vruchteloos:

Ze mochten niet wezen bekend.

Dus hadden ze menig zwaar wantrouwen.

En recht op de negende dag

42965 Kwam een ridder tegen hen gereden

Op een paard van schone leden,

En goed gewapend daar toe.

Hij was geheel zwart, ik zeg het u hoe:

Zijn hoofd, lichaam en handen

42970 Was geheel zwart, uitgezonderd zijn tanden;

En wapens en schild, zekerlijk,

Was al een moor gelijk,

En alzo zwart zoals een raaf.

Hij liet zijn paard zeer draven

42975 En lopen zeer meteen.

Toen hij die ridders had gezien,

Ten eerste dat hij ze had ontmoet,

En de ene de andere gegroet,

Sprak hij tot Lancelot gelijk:

42980 "Ridder, nu laat me verstaan

Van een ding, die ik begeer,

Of wacht u tegen mijn speer;

Ik wil weten de waarheden.

Ik zal u zeggen mijn zede:

42985 Welke ridder daar ik kom aan,

Al was hij sterker dan vijf man,

En ik het wist wel te voren,

Ik liet door gevaar nog door toorn,

Ik zou tegen hem vechten,

42990 Of hij zou me berichten.

Bericht me, ridder, bij uw trouw,

Anders mag het u wel berouwen,

De beste waarheid die ge weet,

Dat ik u zal vragen, en niet let."

42995 Toen zei mijn heer Lancelot:

"Ik was veel liever dood

Dan me een ridder dwingen zou

Van dat ik niet doen wou.

Dat lachen gebeurt me heden:

43000 Als ge wilt, volg uw zeden,

Ik vecht te houden dan ik het laat

Om te vellen uw onmatigheid

Want ik begeer niet de vrede.

Ik wil nog heden uw slecht zede

43005 Vellen, of ik sterf in de wil."

288 Die zwarte hij hield niet stil,

Die op Lancelot was boos:

Hij omhaalde zijn loop ver

En richtte zijn speer,

43010 Als een die te vechten heeft verlangen.

Mijn heer Walewein hield bezijden

Daar de andere zouden strijden,

En peinsde in zijn gemoed,

Als een die hoffelijk was en bekend,

43015 Dat het waren dorpsheden

En geen goede ridders zede

Dat men een ridder verloor

En meer dan een man bestond,

Hij zag dat het aan zijn leven ging:

43020 Dan werd het tijd dat hij het aanving

En stonde zijn vriend bij,

Als hij hem te zeer zag verladen.

Hierbij hield Walewein geheel stil

Als een die vechten niet wil

43025 Nog breken de echte wet;

Nochtans waande Walewein beter

Dat was de duivel dan een man

Daar ze waren gekomen aan,

Maar dat hij hoorde noemen God

43030 Men had hem niet mogen ompraten ook

Hij was de duivel of zijn gezel

En was gekomen uit de hel,

Omdat zijn paard was zo groot,

En hij was groter dan Lancelot,

43035 En daartoe zwart, zoals ik het zei.

Dus kwamen ze tezamen beide,

Die ridder en heer Lancelot.

Manlijk hadden een speer groot:

Ze braken ze stuk als een riet,

43040 Maar manlijk velde de andere niet.

Ze bleven op hun paarden beide:

Elk trok het zwaard uit de schede,

En gingen hen daar onderslaan.

En had God zelf niet gedaan,

43045 Ze waren snel gebleven dood,

Hun slagen waren zo groot,

Te recht zou het geen man genezen.

Al had het middernacht gewezen

En toen het donker zoals het nooit was,

43050 Men mocht bloemen en gras

Hebben herkend van het licht:

Die vonken vlogen zo dicht

Uit de helmen en uit de zwaarden,

En vielen neer op de aarde.

43055 De smid die hun wapens wrochten,

Ik zeg hij ze niet miskocht,

Hij verdiende er meer goeds aan

Dan Arthur niet won

Elke man te al zulke nood.

43060 Die ridder en heer Lancelot

De ene wilde de andere wijken niet

Tot de tijd dat ze scheidde

Heer Walewein met zijn bede,

En hij elk achteruit trekken deed;

43065 Want hem dacht jammer groot,

Zou daar de ene ontvangen de dood.

En hij zag het te voren wel;

Hun slagen waren zo fel,

Die ze sloegen met grote nijd,

43070 Het had geduurd korte tijd

Ze hadden zulke wonden ontvangen

Dat over de ene had gegaan

En licht over hen beiden.

Toen ze Walewein had gescheiden,

43075 Die ze beide moe genoeg zag,

Hij sprak aan zo hij eerst mag

Tot de zwarte: "Het is ongebruikelijk

Dat ge pleegt en doet mede:

Ge bent hiervan nu verdwaald;

43080 Had ge hoffelijk gevraagd

Daar u de zin toe had gedragen,

Die ridder had u gezegd

En had het u bericht graag,

Dat weet ik wel, en niet te bezeren.

43085 Ge bent dol en ook dwaas,

En de ene zal blijven in het verlies

Van u beiden, gij of hij.

Van deze zo ontzie ik mij,

Ge toont er andere redenen toe,"

43090 De zwarte ridder antwoordde: "Hoe

Spreekt ge dus tot mij waart?

Waande ge dat ik ben bang

Te vechten tegen u beiden,

Al heb je nog geweest verscheiden

43095 Door de vrees van de dood?

Al was de ene heer Lancelot

En de andere Arthurs zuster zoon,

(Deze twee die zijn gewoon

Te hebben prijs en lof

43100 Boven alle die zijn in Arthurs hof,

Dus heb ik vaak horen gewag,

Maar ik ben het die ze nooit zag),

Ik vliedt hen beiden niet een voet."

Toen peinsde Walewein in zijn gemoed:

43105 "We waren dol en onwijs,

Die ons geeft zon grote prijs,

Wie deden onze hoffelijkheden

Al hier tegen hem ter plaatse."

Maar mijnheer heer Lancelot,

43110 Hij had immer wil groot

Te overwinnen die slag

Of te spelen ter falen;

En Walewein, die het wel bekende,

Bad Lancelot, of hij hem mint

43115 En de koning zijn heer,

Dat hij het deed door hun eer,

En hield daar alles wat stil

En liet hem zeggen zijn wil.

"En ik vermaan u bij de trouw,

43120 Die ge bent schuldig mijn vrouw,

Die mijn ooms vrouw is."

Heer Lancelot zei: "zij het gewis,

En had ge me niet dus die vermaand,

Dus ben zeker en niet waant,

43125 Ik zou me wreken of blijven dood,

Dat me deze ridder zonder nood

Met een strijd dus bestond

En met slagen overlaadde;

Maar omdat ge me zo duur bezweert

43130 Ik ben die hem niet deert

Door goed dat men me geven mocht,

Tenzij als hij mij het eerst bezocht.

En zoals het uzelf lijkt tijd

Leg ik de strijd in respijt.

43135 Alzo moet me God beraden

En brengen ter genaden,

Dat ik het niet doe door bangheden

Maar door u en door uw bede,"

Dus waren ze alle 3 in het plein.

43140 Echt sprak mijn heer Walewein

Tot de zwarte: "Ge bent onbekend

Dat ge zulke zaken doet.

Al is het u nog ons vergaan,

Ge mag licht dat bestaan,

43145 Het zal u kosten uw leven.

Ik zal u goede raad geven:

Zeg het me uw noodzaken.

Mag ik, ik zal u bekend maken

Dat ge de ridder zou hebben gevraagd,

43150 Die nooit door man zo was bang

Die hij van zijn paard viel,"

De zwarte sprak: "Ge zegt wel.

Nu maan ik u bij al die

Die ridderschap nu plegen,

43155 En bij Walewein ook te voren,

289 Die de beste is uitverkoren,

Hij en mijn heer Lancelot,

Waar zo het is, in elke nood,

Die men in de wereld weet

43160 Over lang en over breed,

Die hebben overal de lof;

Ik weet er niets anders of;

Dan ik heb gehoord taal:

Kende ge iets heer Acglavael,

43165 Perchevals broeder de Waloes?

Om hem heb ik gevraagd altijd,

Die is lange tijd geleden.

Ik heb hier en daar gereden

Binnen dit halve jaar,

43170 En zoeken hier en daar.

Ik heb er om gedoogd menige nood:

Ik zal hier blijven ter plaatse dood,

Of ge zal me beide berichten,

In vriendschap of in gevechten,

43175 Of ge iets weet van Acglavael.

Nu laat ons verkorten deze taal;

Het is heden meer wel tijd,

Of beginnen we weer de strijd,

En ziet welke is u genoeg."

43180 Dit hoorde Walewein en lachte

Om de zwarte ridders zeden.

Hij zei, bij zijn mans waarheden,

"Maak me bekend wat ge eist

Acglavale daar ge om eist,

43185 Ik zal er van zeggen dat ik weet,"

De zwarte antwoordde hem wel gereed:

"Zo wil ik het u berichten allemaal.

Acglavael dat is mijn vader;

Hij won mij aan mijn moeder.

43190 Nog zal ik u maken bekender:

Het gebeurde hier te voren,

Zoals ge nu mag horen,

Dat hij kwam in Moriane;

Door zijn uitverkozen gedaante

43195 Beminde daar een jonkvrouw:

Dat was mijn moeder, bij mijn trouw.

En zo voort liepen die zaken

Bij hun beider spraken,

Dat ze zijn wil deed

43200 Door zijn grote hoffelijkheden,

En omdat hij was zo schoon.

Dus viel ze in zwak loon

En gedoogde er om grote rouw.

Manlijk gaf ze de andere trouw

43205 Eer ze viel in zijn genaden:

Dus was ze erg omberaden,

Want hij haar ontvoer daarnaar,

Dus is wel geleden 14 jaar.

En toen hij daar van haar scheidde

43210 Droeg ze mij, en hij wist niet.

Hij zei haar zijn noodzaak

Daar hij van was toen te ongemak.

En wat hij kwam ook daaraan

Dat hij van mijn moeder voer vandaan,

43215 Dat mag ik u nu vertellen hier.

Mijn vader zocht een ridder fier,

Die te die tijden verloren was,

En Lancelot heet, zij het zeker dat.

Ik zal het u noch maken bekender:

43220 Hij vertelde toen mijn moeder

Dat hij en vele andere gezellen

Hadden gezworen, zoals we vertellen,

En gedaan een grote eed,

Lancelot te zoeken, God weet;

43225 En niet zouden wederkeren

In twee jaren of in meer,

Of ze hem zouden vinden dan

Of ergens vragen daaraan;

En nergens ook verblijf zouden,

43230 Nog in geen land stil houden

Na een nacht of twee.

Dit deed mijn vader zo wee,

Dat hij om deze zaak, God weet,

Om te behouden zijn eed,

43235 Aan mijn moeder verlof nam.

Maar eer het hiertoe ook kwam

Beloofde hij naar haar te keren gelijk,

Als hij zijn opdracht had gedaan;

Maar hij deed niet zijn belofte.

43240 Ik heb hem gezocht in menige hof.

Al dit liet me verstaan mijn vrouw

Mijn moeder; en ook van de trouw

Dus breng ik een goed teken

Dat hij mijn vader zou zijn

43245 En dat hij haar zijn trouw gaf

Toen hij daarna scheidde daar af,

En tot haar baat en tot haar eren

Tot haar weer zou keren.

En leeft hij, God geeft hem spoed,

43250 Dus bid ik God door ootmoed;

En is het dat hij dood is gebleven,

God moet hem zijn zonden vergeven.

Ik en mijn moeder zijn onterft,

Om dat we hem hebben gederfd,

43255 Van groot goed en van leen,

Dat hebben we verloren algemeen,

Dat haar verstierf van haar vader;

Het is ons ontwezen allemaal

Bij de wet van het land.

43260 Daartoe had ik grote schande

Dat ik daar vaderloos heet,

En ik kon het tonen niet

Nog niemand maken bekend

Wie me won aan mijn moeder

43265 Omdat mijn vader dus was gevlogen.

En sinds deed ik me ridder doen,

En zwoer een zware eed,

Brak ik dat het was me leed,

Dat ik nimmermeer kwam

43270 Daar ik enige ridder vernam,

Ik zou tegen hem vechten

Of hij zou mij berechten

Of hij iets bij enige list

Van mijn vader te zeggen wist

43275 Dus ik was iets bekender.

Al ontmoette ik mijn broeder

Ik brak niet mijn eed

Nog mijn belofte, God weet;

En nog heb ik het wel gehouden

43280 En niet gebroken bij mijn schuld.

En nog bid ik hier u beiden,

Of ge met minnen van me wil scheiden,

Dat ge me er van zegt dat ge weet

Al geheel bij uw weten,

43285 En eindigt nu hier deze spraak;

Of laat ons verkorten deze zaak

Zoals we heden begonnen.

Er leeft geen ridder onder de zon

Daar ik om brak mijn eed,

43290 Gebeurt me lief of leed."

Toen was er van hun geen

Van die er waren onder hen twee,

Nog Walewein nog Lancelot,

Hen liepen de tranen groot

43295 Neerwaarts uit hun ogen

Toen ze de taal hoorden tonen

Dat die ridder zo gekomen was.

Hen ontfermde zeer dat:

Ze worden bleek en rood,

43300 En ontbloten hun aanzicht bloot

Toen ze hoorden de ridders klacht.

Lancelot sprak: "Bij de goede dag,

Ik wil u nimmermeer wanen kunnen

Nog nijd dragen nog boos kunnen

43305 Van geen euvele moed.

290 Zij tegen mij zonder hoede:

Mijn hart is niet tot u waart fel,

En we zullen u berichten wel."

Toen was die zwarte ridder blijde

43310 En schoot aan Lancelots zijde

En ontblootte zijn hoofd aldaar,

Dat pik zwart was openbaar;

Het was de zede van de landen:

Moren zijn zwart zoals brand.

43315 Maar dat men aan ridders zou prijzen

Had hij het alzo schoon naar zijn wijze.

Al was hij zwart, wat schaadt dat?

Aan hem was geen zaak die hem mis zat;

En hij was langer een halve voet

43320 Dan enig ridder die bij hem stond,

Nochtans was hij van kindse dagen.

Hem begon het zo goed te behagen

Toen hij hoorde hun taal,

Dat ze spraken van Acglavael,

43325 Dat hij knielde ter aarde neer;

En Walewein hief hem op weer,

En zei hem dat nieuws

Dat ze gelijk een bode waren,

En behoorden tot Arthurs hof,

43330 U wordtvan grote lof;

En ze voeren beide te ene maal

Percheval zoeken met Acglavael,

Die de koning beide begeert;

"En zijn zin daarom verteert

43335 Om hen te spreken en te zien.

Mochten we bij enige moeite

Bereiken die edele heren,

We zouden ze konings hof laten keren

Indien dat ze er wilden komen:

43340 (We willen ons verder niet beroemen

Door onze wil en door hun deugd,)

En ze de koning daarmee verhoogt.

Ze behoren tot de tafelronden,

En hebben gedaan lange stonden:

43345 Ze zijn beide van konings hof,

En zijn ook van grote lof.

En als ge werken wil bij raad

En schuwen wil uw schade,

Zo zit op en rijdt

43350 Tot Arthurs hof, en niet wacht.

Ik hoop aan God hij zal er komen,

Acglavael, die we hier noemen,

Of ge zal daar horen nieuws

Was het dat hij gekomen was;

43355 Daar komt vaak nieuws van verre.

Vaar te hof zonder wachten:

De koning zal u wel ontvangen.

Zeg het hem en laat verstaan

Wie ge bent en waarvan ge komt,

43360 En al uw noodzaken noemt,

Hij laat u niet vandaan scheiden

Voor we komen onder ons beiden

En we uw vader brengen,

Wil ons God dus toestaan.

43365 Zou ge dus achter landen rijden

En tegen elke ridder strijden,

Die komen zouden in uw gemoed,

Ge moest hebben geluk groot

Zou ge ze overwinnen dus al

43370 Zonder ramp en ongeval.

Diegene die immer wil strijden

En hem dus niet vermijden,

Zullen zij het lange tijd plegen,

Soms zullen ze onderweg,

43375 En ook hun meester vinden,

Die hen dus willen onderwinden.

Nu doe, ridder, onze bede

Door uw eigen dapperheden,

En rij te hof op deze tijd,

43380 Lieve heer, ge wordt dit;

Want eer ge daar iets lang wacht

Hoop ik dat ge zal zijn verblijd

Of te horen nieuws daar of:

Tot die tijd blijf je in de hof.

43385 Ge zal wezen wel te gemak

Van wel vele zaken.

En geloof ons dus allemaal:

We zullen zoeken uw vader,

En mogen we er komen aan,

43390 En God ons de eer gunt,

We zullen keren zo we eerst mogen

En u en de koning verhogen."

Toen dit de zwarte ridder hoorde

Zijn hart lachte hem van de woorden,

43395 En zijn mond op die tijd:

Zijn tanden waren wit als krijt,

Anders was hij zwart allemaal.

Hij zei: "God, Onze aller Vader,

Moet u belonen, edele heren,

43400 Al dit goed en al de eren,

En ook uw grote deugd

Dat ge mijn hart hebt verhoogt,

Die lang heeft geweest bezwaard.

Me ontbreekt mijn paard,

43405 Ik zal rijden daar ge me wijst,

Te koning, die ge me zo prijst."

Hij bood de heren zijn handen

En zijn ridderschap tot pand,

En daartoe onze heer God,

43410 Dat hij staan zou tot hun gebod

Alzo lang als ze mochten leven,

Getrouw, zonder begeven.

Toen zei mijn heer Lancelot:

"Ridder, als u gebeurt nood,

43415 En ge kwam in Arthurs land,

Ik waan het u is geheel onbekend,

Belijdt op ons twee die ge hier ziet,

Men zal u anders doen niet

Dan eer en hoffelijkheden

43420 Waar ge komt, te elke plaats,

Indien dat ge onze namen noemt.

En als ge ten koning komt,

Zegt dat ge ons sprak en zeg het,

Eer ge anders iets gewaagt,

43425 Ge zal er wezen goed ontvangen,

Dit zeg ik u al zonder waan."

De zwarte sprak: "Dit is goed gezegd;

God loont u deze hoffelijkheid.

Maar wist ik uw beider namen,

43430 En uw wil was en bekwaam,

Ik was te blijder, zonder waan."

Heer Walewein zei hem gelijk

Hoe ze heten en wie ze waren.

Toen was er geen langer sparen,

43435 Die zwarte knielde ter aarde neder.

Heer Walewein hief hem op weer.

Echt legde de zwarte zijn handen tezamen

En zei: "God, onze aller vader,

Die is de wereld toeverlaat,

43440 Die laat me nog mijn misdaad

Verbeteren nog te uwer eer.

Heer Lancelot, wel lieve heer,

Ik ken me zelf schuldig wel

Dat ik kwaad deed en niet anders."

43445 Heer Walewein zei: "Acht het niet

Welke zaak dat hier is geschied,

U gebeurt niets erger."

Heer Walewein zat toen op zijn paard

En heer Lancelot op de zijne.

43450 De zwarte sprak: "Het is verloren pijn,

Zulke goede ridders zoals ge bent,

Nadien dat ge op deze tijd

Vaart om te zoeken mijn vader,

Bij onze heren macht allemaal,

43455 Ik bleef ook heden achter,

291 Deed ik het ook, het was lachen,

Ik zal met u beiden rijden."

Heer Walewein sprak: "Zo moet ge het vermijden

Van uw grote onmatigheid,

43460 En rijden weg uw straten;

En welke ridder die u ontmoet,

En u hoffelijk groet,

Groet hem weer en laat hem rijden

Zonder te vechten en strijden,

43465 En blijft zijn gestadige vriend,

Hij had geen kwaad tegen u verdiend:

Dit raad ik u erg goed.

En die ondeugdelijk is en fel

Tegen u of tegen andere man,

43470 Beproef uw macht daaraan

En vel zijn slechte daad als ge mag;

En alle vrouwen behoedt,

En verweer hun lachen

Daar ge mag eer en achter.

43475 Wees hoffelijk en goedertieren

Tegen die ge vindt van goede manieren;

En die de deugd niet begeert

Tegen hem spaar niet uw zwaard

Nog uw speer, nog uw schild."

43480 De zwarte sprak: "Sinds dat gij het wil

Ik zal het door uw wil ontberen;

Nochtans zo moet ik me zweren.

God moet me genadig wezen."

Toen reden ze alle weg met deze

43485 Tot de tijd en tot de stonden

Dat ze een wegscheiding vonden,

Daar een schoon kruis stond,

En letters daaraan rood als bloed.

Walewein was van geestelijkheid bekend:

43490 Hij las de letters die er aan stonden,

Dat daar Arthurs land scheidde,

En elke man zich goed bereidde,

Die daar tot het kruis kwam

En die had ridders naam,

43495 Dat hij zou kort rijden

Zonder te vechten en te strijden

En te vinden avonturen,

Die hen worden zouden te zuur,

En licht laten het lijf daarmee:

43500 Dat land was van zon felle zede.

Dit vertelde Walewein hen beiden.

Toen zagen ze bij de wegscheiding

Een kluis goed gewrocht;

Toen worden de heren dus bedacht,

43505 Dat ze er voeren onder hen drien

Om te horen en om te zien,

En om te weten wie het daar waren.

Toen zagen ze de kluizenaar,

Die wel goede man was in schijn.

43510 Ze baden tot zijn venstertje,

En vroegen hem om nieuws,

Of er enige ridder gereden was

Die rode wapens had aan.

Toen antwoordde die goede man

43515 En zei dat hij er 2 rijden zag

De vorige dag voor middag,

Die erg gelijk schenen beide.

"Ook dacht ik, naar de waarheden,

In gelaat en in gebaren

43520 Alsof ze gebroeders waren.

Hun paarden schenen moe buiten mate.

Ze kwamen al diezelfde straten

Die van het landwaarts komt

Dat men hier Brittanni noemt.

43525 Ze waren beide sterk in schijn.

De een zijn paard en wapens

Dat was rood als bloed.

Ze stegen beide daar af te voet

Tot dit kruis dat ge daar ziet,

43530 Daar menig recht is geschied;

Daar verloor een ridder het lijf,

Beide hij en zijn wijf,

Die dus wel had verdiend

Tegen alle ons heren vriend,

43535 Zodat de ziel met recht is verhoogd;

Want ze stierven in grote deugd.

Ze hadden een zand gezocht,

En penningen en paarden gebracht,

Daar toe andere soorten goed,

43540 Zoals hogen lieden wel bestond.

Toen kwamen ze in een scharen

Van kwade rovers gevaren.

Ze doodden de goede man

En namen dat hij had aan,

43545 En zijn paard en zijn goed.

Dus had die vrouw droef gemoed,

Zodat haar van rouw en van de smart

Breken moest een stuk haar hart.

Dus moesten ze hier sterven beide

43550 Te deze echte wegscheiding,

Daar ge dit schone kruis ziet,

En daar menig gerecht geschiedt.

Het was door ridders wil gemaakt.

Sommige lieden komen hier naakt

43555 In hun broek, zonder schoen,

Die hun pelgrimage doen,

Die met euvel zijn bevangen;

En die hier rijden en gaan

Hebben daar menige baat bejaagd.

43560 Die ridders daar ge naar vraagt,

Ze deden daar hun horizon,

Zoals hen wel stond te doen;

Maar ik kan u berichten niet

Waarheen dat elk heen scheidde;

43565 Ik legde er aan geen zin,

Ik zei mijn getijden hier in,

Daar ik bezig over zat,

Daar ik hen bij alles vergat.

Maar ze waren sterk en groot,

43570 En de ene zijn wapens waren rood;

En ook voerde die andere man

Koning Arthurs teken dan."

Toen worden die heren onzeker,

En ze ontstaken als een kool

43575 Van rouw, dat ze niet wisten

Met enigerhande listen

Waarheen dat ze heen reden.

Toen vroegen ze naar landszede,

En tot welke landen waart ze lagen,

43580 Die straten, die ze daar zagen.

Toen antwoordde die goede man:

"Ik zal het u zeggen zo ik het beste kan.

Die straat die ge bent gekomen,

Daarvan heb je de weg vernomen;

43585 En die straat die daarbij voort gaat

Schuw die, dat is mijn raad;

Het is een land van grote onvrede

En daar men pleegt kwade zeden:

Die er het beste mag doet het te erger.

43590 Of elk behouden wil zijn paard

En zijn wapens en zijn leven,

Zo zal ge die weg begeven.

En die straat ter rechter hand

Gaat in een goed wild land,

43595 Daar niemand woont in;

In kan bedenken in mijn zin

Dat ik man of vrouw zag,

Dat geleden is jaar en dag,

Dat ik zag komen van derwaarts.

43600 En gebeurt het dat ge er vaart,

Ge zal er zulk wonder vinden,

Wil ge u dus onderwinden

Te berechten die onzede,

Het zal u kosten lijf en leden,

43605 Dat voorzeg ik u al hier.

292 Ge zal er vinden het felste dier

Daar nooit een man van hoorde lezen:

Nu voorzie u van dezen:

Het is de duivel, weet ik wel,

43610 En loopt in een beesten vel.

Tegen hem dient geen verweer;

En was niet zon scherpe speer

Nog zwaard van zon goede snede,

Dus weet ik wel de waarheden,

43615 Dat die duivel mocht schenden,

En moest breken of draaien:

Dit is vaak beproefd hier tevoren.

Nu heeft zijn woning verkozen

In een klein bosje:

43620 Daar wil het alle nachten zijn;

Dag loopt het alom

De rechte wegen en de kromme.

Het eet de beesten met de lieden:

Ik mocht u niet goed aanduiden

43625 Dat wonder dat ik er van weet.

Het heeft verwoest een land breed,

En het landvolk geheel verdreven,

Zodat er niemand in is gebleven.

Nu heb ik u de waarheid

43630 Van de twee straten gezegd,

En wat er u van mag komen;

Nu wil ik u de derde noemen:

Die gaat hierbij tot de zee;

Ik wist er u van wat te zeggen meer."

43635 Toen zei mijn heer Lancelot:

"Bij de heer die me gebood,

Heer Walewein, we moeten scheiden

Op deze tijd onder ons beiden,

Zullen we deze ridders vinden.

43640 En ik wil me onderwinden

Van de felste avonturen.

Ge zal rijden ter goede uren

Welke straten ge wil kiezen,

Of we zullen daarbij verliezen

43645 Die ridders die hier zijn gereden,

Ze zijn nog ver gereden:

En is het dat ge er komt aan,

Zo bid ik u en vermaan

Door mijn wil en door uw deugd,

43650 Breng ze voor u, als ge mag,

En keer weer hier ter plaatse.

Dit doe je, heer, door mijn bede.

En laat deze kluizenaar verstaan

Hoe uw zaken zijn vergaan,

43655 Op avontuur als ik hier kom,

Zodat hij me de waarheid noemt.

En deze ridder zal met u varen,

Daar God u beide moet bewaren,

Daar we nu zijn gekomen aan.

43660 Doe hem eer als een goede man,

Dus bid ik u door uw deugd,

In alle plaatsen daar ge mag."

Heer Walewein antwoordde hem

En zei: "Lieve heer, ik ben

43665 Gereed te doen uw bede:

Nu moet ons God lijf en leden

Behoeden en onze wereld eer.

Nu kies tevoren, lieve heer,

Welke straat ge wil rijden;

43670 Hier is geen langer wachten."

Toen zei mijn heer Lancelot:

"Ik waan dat de meeste nood

Tegen dat dier te vechten ligt,

Daar ons die goede man van zegt;

43675 Me lijkt goed dat ik er vaar."

Toen antwoordde hem die kluizenaar:

"Ach arme, heer, ge bent zo schoon,

Ik waan men niet onder de troon

Uw gelijke zou vinden;

43680 En wie wil ge u ondervinden

Te doen dat niemand kan doen?

Het volk is uit het land gevlogen:

Niemand kan hem berechten;

Er vlogen niet zulke felle schichten

43685 Zoals het schiet zijn venijn

Op diegene die bij hem zijn.

En die het raakt, en daar het op vliegt.

Ik ben die u niet beliegt,

Hij sterft binnen de derde dag

43690 Al had hij anders geen plagen.

Dus is die menige te erg;

En het is groter dan een paard,

En loopt sneller dan een paard doet.

Schuw het de duivel dan bent u verstandig,

43695 Dit voorzeg ik u te voren.

Het had niet dat bos gekozen,

En het liep achter landen, zoals het wel mocht,

Bij de heer die het ons wrocht,

Het zou de wereld nog onteren.

43700 En deed ge goed, ge zou het keren"

Maar dat was pijn tegenspoed:

Al had men hem gegeven al het goed

Dat koning Arthur toebehoorde,

Hij had niet zijn voorwoord

43705 Gelogen nog zijn taal,

Hij zou het bezoeken nu te ene maal,

Dat liet hij door geen gevaar.

Toen namen die heren verlof daar

Onderling en zouden scheiden.

43710 De zwarte sprak tot hen beiden:

"Voor wat hou je me dan?

Ben ik minder of zwakke man

Dan die een van u beiden,

Dat me Walewein zou begeleiden?

43715 Ik waan niet hebben te doen.

En is ridder geen zo koen

Ik durf het wel aan te vangen,

Kan ik er slechte daad aan verstaan.

Nu ziet waar ge u wil ondervinden,

43720 En welke straten ge me wil zenden:

Ik durft ze aan te vangen wel,

Al was ze nog alzo fel.

Bij ridderschap en bij al die

Die nu christenheden plegen.

43725 Ik zal me alleen avonturen

En nemen dat me mag gebeuren."

Toen zei heer Walewein: "Me is leed

Dat ge zwoer deze eed;

Maar sinds dat het immer wezen moet,

43730 Zo rij weg, dat lijkt me goed,

Die straat ter zee waart

Haastig, en niet spaart,

Om te zoeken uw vader;

En doe dat ik u raad allemaal:

43735 Zo wie dat ge ontmoet,

Als ge hem hoffelijk hebt gegroet,

Zo vraag hem of hij iets zag rijden

Ergens of wachten

Twee ridders: en de ene man

43740 Die had rode wapens aan,

En de andere die voerde Arthurs teken.

Aldus zal ge de eerste keer smeken.

Te passages waar ge komt,

Bid dat men u de waarheid noemt:

43745 Op de zee vraag er om mede,

Waar ge komt, in elke plaats.

En kan ge er niets van verstaan,

Zo kom tot die plaats samen,

En volg de straten die ik zal rijden,

43750 Haastig, zonder wachten;

We mochten scheiden wel zo ver

Dat wij het mochten worden erg.

En volg me na, en niet te laat,

En werk bij mijn raad,

43755 Dan mag u zich niet schaden, zeg ik nu."

293 Die zwarte sprak: "Heer, God loont het u."

Dus namen ze verlof en scheiden.

Nu wil ik u van Walewein aanduiden.

Nu zegt ons voort het avontuur,

43760 Dat Walewein kwam nu ter ure

Op een rivier diep en wijd

En weinig na priemtijd.

Ze was groot en ook diep,

En dat water zeer te dal liep

43765 Krachtig, en de stroom.

Daar merkte Walewein en nam waar

Aan de andere zijde aan het andere land,

Dat hem was erg ombekend,

Hoe een ridder kwam gereden

43770 Op een paard van schone leden,

En gewapend als om zijn leven.

Hij bracht een jonkvrouw gedreven

Voor hem, die hij had gevangen.

Walewein hij zag hem haar slaan

43775 Vaak, slag in slag,

Met de vuist, die zeer hard

Van de wapens die hij er aan droeg;

En deed haar leed genoeg

Omdat ze met hem niet wilde.

43780 Hij stak haar vaak met het schild

Weder en voort erg hard,

Daar hij haar eerst raken mocht,

Dat hem niet stond te doen.

Die jonkvrouw had aan kleren groen,

43785 Dat was gescheurd ter menige plaats,

Dat haar die felle ridder deed.

Ze kwam op een ros al voor,

En haar uitverkoren haar,

Dat geel was gelijk de zijde,

43790 Hing haar achter op dat ros,

Maar ze had het wel half verloren,

Dat haar die felle ridder te voren

Had getrokken uit het hoofd.

Hij leeft niet die gelooft

43795 Hoe haar die jonkvrouw misliet

Om haar rouw, om haar verdriet,

En hoe slecht ze het verdroeg

Dat haar die felle ridder sloeg.

Ze weende en wrong haar handen.

43800 Dit zag Walewein en dacht hem schande

Hij wraakte nu haar toorn.

Hij zag achter en ook voren,

Hij zag daar brug nee geen,

Nog weer groot nog klein,

43805 Daar men over mocht varen;

Nog hij zag er modderschuiten

Die hij er om mocht vragen.

Toen was daar geen langer verdagen;

Hij wierp om zijn toom,

43810 En liet het paard nemen waar

Van het water van de rivier;

Hij noopt het met de sporen snel,

En sprong tot bij het midden waart.

Toen ging zwemmen het goede paard

43815 In de rivier, zo het t beste mocht,

Zodat het zijn heer overbracht;

Dat was wonder erg groot

Ze waren beide gebleven dood,

Want die rivier, ze was diep,

43820 En de stroom daar zeer liep.

Toen Walewein kwam aan de andere zijde

Die rivier diep en wijd

Zag hij volk bij grote scharen

Naar de ridder komen gevaren

43825 Die deze jonkvrouw veroorzaakte

Met kracht en zeer mismaakt;

Maar Walewein was niet bekend

Of het was door ridders goed

Dat ze hem dus volgden achterna,

43830 Zo het was om zijn lachen.

Hij zag er komen menige man,

Die hadden alle harnassen aan.

Ze waren hem na binnen een mijl.

Walewein ging te goede tijd

43835 Naar die jonkvrouw, die was voren,

Om te vellen haar toorn,

Die de ridder zo mismaakte.

En toen mijn heer Walewein naakte

De jonkvrouw, zodat ze hem zag,

43840 Toen ging ze slaan slag in slag

Haar handen meer dan te voren.

Toen ze Walewein had uitgekozen

Riep ze: "Ridder, edele heer,

Verlos me door alle vrouwen eer.

43845 Men doet me lachen onverdiend.

Kwam enige Gods vriend,

Die me hielp uit deze nood,

Al had hij zijn vader gedood

God hij zou het hem vergeven."

43850 Haar zeer verzuchten en haar beven,

Haar klagen en haar kermen

Mocht elke man ontfermen.

Ze riep vaak op Walewein,

Die kwam gereden in het plein,

43855 Dat hij haar stond bij

En velde de ridders ongenade.

Toen dit mijn heer Walewein hoorde

Dacht hij dat zijn hart scheurde

Van jammerheden en van zeer,

43860 En sprak tot de felle heer:

"Heer ridder, het is dorpsheid,

Dat weet ge wel, en onzede

Dat ge die jonkvrouw doet.

Ge sou het ontberen, was ge bekend:

43865 Al had die jonkvrouw misdaan,

Men zou haar hoffelijk vangen,

Want daar ligt weinig eer aan

Een jonkvrouw aldus te slaan."

Toen zei de felle ridder gelijk:

43870 "Om u, dorper en monnik,

Als u geen ridder was,

Door u wordt ze niet gespaard;

Ik zal haar doen door uw toorn

Uitlachen meer dan te voren;

43875 En wilde ge er ook een woord toe spreken,

Ik zal u met deze speer steken

Van uw paard ondersteboven."

Mijn heer Walewein antwoordde echt:

"Heer ridder, zo was ik dan te voet.

43880 Nog raad ik u, als ge bent bekend,

Dat ge die jonkvrouw verdraagt;

Ge vindt me heden zo versaagt,

Tenzij dat ge haat laat rusten,

Ik zal haar geheel nu beschermen

43885 En zal verminderen haar toorn,

Of ik zet er het leven voor.

Maar, ridder, doe me een bede

Door God en door uw edelheden,

En door alle ridders eer."

43890 Toen antwoordde die felle heer

En zei hij deed het niet.

"Ge maakt u heen en vliedt,

Bij alles dat God toestaan mag,

Dit zal zijn uw doemsdag.

43895 Ik heb wat doen van uw preek."

Walewein zei: "Of ge bent zo koen,

Zo doe nog aan haar uw hand,

Ik zou nemen zon zwaar pand,

Wist gij het, u zou het hart beven,

43900 Of het kost me mijn leven.

Laat die jonkvouw met goedheid

Of ben in uw hoede,

Of wacht u tegen mijn speer;

Want ik heb u graag"

43905 Diegene had de moed zo groot

294 Dat hij Walewein de speer bood,

Hij dacht het hart te breken;

En bereidde hem ter steken,

En mijnheer Walewein aan de andere zijde,

43910 En kwamen tezamen met zulke nijd,

Dat hun beider speren braken:

Men mocht ze ver horen kraken.

Ze kwamen tezamen met zon gang,

Dat die ridder viel van het paard

43915 Uit het zadel op de aarde;

En viel zo zeer, zodat hem deerde

In alle leden tot het hart,

En lag in onrust van de smarten.

Hij lag gestrekt op dat land.

43920 Mijn heer Walewein hij ving

Het paard daar de ander op had gezeten;

Hij had zijn hoffelijkheid niet vergeten:

Hij gaf het de jonkvrouw in de hand,

En toonde ter vaart zijn brand.

43925 Binnen dezen was bekomen

Die ridder, en had zijn zwaard genomen,

En stond op zoals hij het beste mocht.

Het was kwaad dat hij dacht,

En zei: "Hoe was ge niet zo koen,

43930 Vazal, dat ge bestond te doen

Mij deze smart en deze schande:

Mijn vader is heer van deze landen,

En na hem zal het mijne wezen.

Ge zal dus niet genezen:

43935 Het is domheid dat ge jaagt.

Ge wordt nog heden zo bang

Van diegenen die me volgen,

En zo zeer zullen zijn verbolgen,

Ge verwondt om koning Arthurs goed

43940 En om al dat hem niet bestond.

Ze zullen hier snel wezen:

Ge zal het niet genezen:

Tegen mij heeft hier niemand macht

In dit land, nog ook kracht."

43945 Walewein sprak: "Dit geloof ik wel,

Hierom bent ge onaardig en fel.

Die edele man en rijk mede

Heeft een hart van valsheden,

Bij mijn weet, dat is jammer groot;

43950 Ze brengen menigeen in de nood.

Nu wees niet zo uitgelaten,

Ik zal u erg goed matigen

Eer ge van mij zal scheiden,

Zoals me lijkt, dat ge nog heden

43955 Zal belijden dat ge kwaad doet.

En nog raad ik u, bent ge bekend,

Dat ge me zegt en laat verstaan

Wat u die jonkvrouw heeft misdaan.

Heeft zij het verdiend wel

43960 Dat ge haar bent dus fel,

Wel verweer haar en u,

Ik onderwind me niet verder nu.

En heeft die jonkvrouw het niet verdiend,

Sta haar af, en blijf mijn vriend,

43965 Anders heb je het lijf verloren,

Al was ge nog alzo goed geboren;

Ik wil dat de jonkvrouw met me gaat

Als ik van henen zal scheiden."

Diegene wou het niet horen,

43970 En de jonkvrouw sprak voren:

"Edele ridder, ik maak het u bekend

Waarom hij me dezen toorn doet.

Hij wil me hebben tot een geliefde:

Zal ik u de waarheid belijden?

43975 Dit is geleden menige dag

Dat hij me ten eerste deed gewag;

Maar ik wou het niet horen

Ik heb al andere toorn:

Die haveloosheid doet me wee;

43980 Nochtans doet me veel meer,

Dat ik wel zeggen kan.

Mijn vader was ridder en goed man

En goed geboren van de landen.

Ik moet zeggen, al is het schande,

43985 Lieve heer ridder, al onverholen,

Mijn vader heeft 7 jaar gekweld

En is ten onder gegaan van goed,

En ligt in zware armoede;

Hij mag rijden nog gaan,

43990 Nog op zijn voeten staan:

Hij gedoogd zware arbeid.

Ik heb hem geheven en gelegd,

En alzo mijn vader gediend:

Hij heeft anders weinig vriend.

43995 Nu was ik graag met hem gebleven

En hem gehouden al mijn leven

Naar mijn macht tot zijn besten;

Heden kwam deze ridder binnen onze vesting,

Die zeer gevallen is en gebroken,

 

44000Ende heeft onrecht an mi gewroken.

Hi vorde mi danen met crachte

Eer dat ics mi verwachte;

Hine liet dor Gode no dor man.

Aldus vordi mi van dan

44005Ende doet mi desen lachter.

Hi liet sine liede achter,

Die min vrient soude beweren

Oft si hem volchden om sijn deren.

Ic vruchte si selen hier sire wesen.

44010Gine sullets niet genesen

Eest dat si u hier bevaren.

Ende oft gi wilt u leven sparen,

Soe cort, here, desen strijt.

Ic vruchte het gaet al over tijt;

44015Oft gi mi staen wilt in staden

Dore ons liefs heren genaden,

Soe siet, here, wat gi doet."

Her Walewein sprac: "Oft gi sijt vroet,

Her riddere, sprect ut uwen monde;

44020In wille hier niet wesen langer stonde,

Wildi dese joncfrouwe berechten,

Oft van hare sceden, oft jegen mi vechten,

Deen oft dander doe doet.

Wildi, ic bete met u te voet,

44025Oft sit weder op u part,

Indien dat gi mi niet ontfart,

Noch ontvliet, noch ontrijt,

Ende gi uwer aventuren ontbijt."

Die riddere antwerde over lanc:

44030"Nu houdi mi over harde cranc,

Dat ic dus wiken soude.

Doet wel, ende beet ter moude

Oft gi ember vechten wilt."

Hi decte hem onder sinen scilt

44035Ende trac sijn sward uten scoe.

Mijn her Walewein beette doe,

Geviels hem wel oft wors,

Ende liet bi hem staen sijn ors,

Datmen hiet dat Gringalet,

44040Dat node verporren soude een let

Sijn here en warre toe comen

Ende hijt weder hadde genomen.

Doe gingen si slaen ende nemen,

Ende deen den anderen lemen

44045Met groten slagen ende sure,

Dat si haer bloet sagen dure

Tallen maelgen dringen uut;

Ende die sparken sprongen uut

Doe si die helme gerochten,

44050Dat si enen bernen dochten

Gelijc dat heet yser doet

Datmen steket in die gloet

Ende vanden vire werdet roet.

Haer slage waren so groet,

44055Daer hem elc met crachte weerde.

295 Dat haren Waleweine meest deerde

Dat was om dat sijn swerd

Nine sceen .iiij. denieren werd;

Tridders wapine waren so goet,

44060Dat Waleweins swerd daer op wederstoet.

Al sachmer bloet drinken dore,

Sijn halsberch ontfinc gene score.

Dit dochte Waleweine wonder;

Doch brachti enen slach van onder,

44065Ende sloech den riddere als ende als

Boven den helme inden hals

Toter middelt vander kele.

Doe ginct met hem al uten spele.

Dat hoeft hinc hem sonder vorst

44070Tote biden navele vor di borst.

Hi viel neder metten slage.

Sine vrient ende sine mage

Si hebben hem te lange gemert,

Ende quamen mettien sere verert

44075Ende verbolgen ende uten kere

Doen si sagen haren here

Doet licgen optie moude.

Walewein die gode entie boude

Sat doe weder op Gringalette,

44080Daer hi noit ane vant smette:

Het was so starc ende so groet,

Ende als sijn here hadde noet

Wachtet heme van sire lede

Gelijc dat sijn here dede.

44085Die gene dire comen waren

Ende heren Waleweine hadden bevaren

Altehans metten verschen daden,

Si worden daer also beraden,

Dat sine bestonden achter ende voren

44090Alse vanden live te done toren,

Beide tors ende te voet.

Ende Walewein, die dit verstoet

Dat hi sere was verladen,

Hi hilt hem an die Gods genaden

44095Met goder herten herde vaste,

Ende ginc onthalen sine gaste

Metten swerde dat hi droech.

Telken slage dat hi sloech

Verleemdire enen ofte twee

44100Ende dede daer menegen wee.

Nieman mochte an hem genesten

Dat hem vergaen mochte ten besten,

Hine bleef doet oft so gewont,

Dat hi meer ward gesont.

44105Ende Walewein, der aventuren vader,

Versagetse soe daer allegader

Metten slagen die hi sloech,

Datter menech achter droech

Ende keerde vanden stride

44110Met dipen wonden ende wide.

Het was goet dat Walewein sochte

Ende dat hi geerde ende rochte,

Bedie gevielt hem te bet.

Hi brachter menegen onder dnet,

44115Sulc vanden live, sulc vanden leden.

Binnen dien quam ene scare gereden

Vander joncfrouwen lieden achter,

Die gerne wraken haren lachter;

Ende tirst dat sise bekinde

44120Ende hare quamen so gehinde

Was si vroe ende blide,

Ende trac hare uten stride

Daer min her Walewein in dede

Harde grote manlijchede.

44125Die joncfrouwe trac onder die hare,

Ende keerde metter selver scare

Weder tote haren vader.

Si waren blide allegader

Dat sise hadden in haer gewelt,

44130Ende liten Waleweine op dat velt,

Daer hi sere was verladen.

Sine dorsten hem niet staen in staden

Jegen haren overhere:

Si ontsagen sijn geslechte sere.

44135Maer Walewein, dies nine ontsach,

Ginc slaen slach in slach

Op wat hem was gehinde,

Dat hise soe sere verblinde

Ende met slagen achter dreef,

44140Dat hem tfelt allene bleef.

Si waren so mode ende soe mat,

Dat si achter die wege al plat

Gescoffirt lagen opter eerden,

Alse die dat rusten sere begerden.

44145Daer waser lettel goet gesont,

Walewein en hadse so gewont,

Datmer wel af spreken mach

Van nu tot anden domedach.

Doe pinsde Walewein in sinen moet,

4150Hen ware gene dinc soe goet

Hi hadde met wapinen vele gedaen:

Ende done nieman dorste bestaen,

Dat hi vore sire straten.

Hi dancte Gode utermaten

44155Der eren die heme gescieden

Onder die ondadege lieden,

Dat hi behouden hadde sijn leven

Ende was sonder doetwonde bleven,

Beide hi ende sijn part;

44160Ende datten God hadde gespart.

Men seget dicke, ende hets waer,

Dat was wel in scine daer:

Die gene di hem nine gemaet,

Ende doet datten die werelt haet

44165Ende onse herre God te voren,

Hi was ter quader tijt geboren.

Ende alse Walewein hadde verwonnen,

Ende hem God hadde geonnen

Bi ridderscepe ende bi gevalle

44170Sine wedersaken alle,

Ginc die dach achter none,

Ende min her Walewein, die cone,

Hine hadde gedronken no geten,

Noch en geens goet ontbeten

44175Dan gevochten inden dage

Ende ontfangen grote slage.

Hi voer en wech vermoit sere,

Ende was algader uten kere

Van gemake op dien dach.

44180So lange voer hi, dat hi sach

Dattet dien avonde naecte.

Binnen dien Walewein geraecte

Daer hi vant enen casteel.

Sijn herte was sonder riveel

44185Van groten hongere ende van dorste

Ende van swarre borste.

Hi pensde in sinen moet,

Hem ne ware gene dinc so goet

Als dat hi vore daer binnen

44190Ende sage oft hi mochte gewinnen

Herberge op dien nacht.

Hi vant optie borchgracht

Dien here vanden castele,

Ende sire liede oec vele.

44195Hi groettene ende dat met hem was

Doe hi gebeet was int gras.

Die here seide: "Dat lone u God."

Walewein seide: "Waerd u gebot

Ende uwe wille, ende bequame,

44200Hoe gerne ic herberge name

Tavont meer met u hier binnen.

In wiste anders hoe gewinnen.

Ic hebbe gereden al desen dach,

Dat ic anders niet en sach

44205Dan wildernesse ende woest lant,

296 Ende daer ic niemene ne vant

Daer ic trameer mochte bliven.

Die werd seide: "Also mote mi becliven

Goet ane die siele ende ane dleven

44210Alsic u vrindelijc sal geven

Also verre ende alsoe vort

Alse ten avonde toe behort;

Ende sal u te gemake doen,

Ende geven u tam ende venisoen.

44215Mine herberge is altoes gereit

Elken riddere, ende niet ontseit,

Die begert te wesene min gast:

Hi heeft geleide goet ende vast

Jegen al dat hi in min lant vint,

44220Al waerd jegen min live kint,

Dat ic minne vor alle dien

Die nu ridderscaps mogen plien.

Mijn geleide es soe vast gestade,

Wie minen gast iet misdade

44225Het soude hem costen lijf ende al,

Hine hadde meer dan goet geval,

Bi ridderscepe ende bi trouwen,

Ende bider maget, onser vrouwen."

Hier af en wiste niet algader

44230Walewein, der aventuren vader,

Die meneger eren was gewone,

Dattie riddere was theren soene,

Dien hi geslegen hadde te voren.

Nu alre irst so mogedi horen

44235Ute nemende aventuren,

Some soete ende some suren.

Walewein was comen int strec,

Die wel waent wesen op sijn berec

Van goder herbergen optien nacht;

44240Hine hadde hem niet verwacht

Van sinen swaren meskive.

Die ward, di Waleweine wilde doen live

Nam heren Waleweine bider hant

Ende leidene daer hijt scone vant,

44245Dor drie porten in eene sale;

Ende was ontfaen met sconre tale.

Men ontwapende Waleweine saen:

Sijn ors was te gemake gedaen.

Doen dede dragen die ward

44250Waleweins wapine ende sijn sward

Daert hem sint was te verre.

Daer omme was hi drove ende erre,

Ende ne wout niet om sheren zale,

Al ware si gulden altemale;

44255Want doen si over tafle saten

Ende si dronken ende aten

Ende hadden alles dies genoech

Dies die eerde nie gedroech,

Des men drinken mochte ende eten,

44260Ende alles leets daer bi vergeten,

Horden si sere clagen ende wenen,

(Sine wisten wat mochte menen)

Ende hande te gadere slaen;

Si horden volc daer buten staen

44265Vor die porte ende buten mure:

Si ripen dicke ter meneger ure:

"Owi, laesse, ontoet, laet in."

Waleweine verwandelde doe sijn sin;

Sijn herte seide hem wel te voren

44270Dat hem naecte leet ende toren:

Hi vervarwede ende ward roet.

Die here van daer in hi geboet

Datmen gevreisce om die niemare,

Wat horeeste daer buten ware.

44275Men liep ute ende ontsloet

Die porte, alst die here geboet.

Doe quamen si in met ere baren,

Die gene die daer buten waren,

Al drivende so groet mesbaer,

44280Datmen horde verre ende naer

Dore die porten altemale.

Doe si quamen in die zale

Daer was volcs harde vele,

Ende ripen alle met luder kele

44285Opten here vander veste:

"Acharme, here, hier leget die beste

Doet, dats u live kint,

Diemen in die werelt vint.

Nu nes niweren ertrike

44290Bleven des ridders gelike,

Noch so starc, no soe coene,

No soe volmaect in allen done."

Die borch verstormde algader,

Ende die ward, des ridders vader

44295Die daer lach optie bare doet,

Sijn herte in sinen buc verscoet.

Hi mochte met pinen te worde comen

Ende seide: "Wie heeft hem dlijf genomen

Minen alten liven kinde,