Walewein ende Keye. Auteur onbekend, 1300-1350.

Geschreven en vertaald door Nico Koomen.

Klik hier voor de index.

 

Hoe Keye Waleweine verriet, ende hoe Walewein die joncfrouwe uten borre verloeste.

 

Die aventure doet ons cont,

Dattie coninc nu ter stont

18605Hilt enen groten hof

Om te meerren sinen lof.

Drie dusent ridders, over waer,

Waren nu ten etene daer,

Ende drie hondert ridders tallen stonden

18610Waren daer vander tavelronden,

Die altoes waren met Arture.

Nu seget ons die aventure

Dattie coninc Waleweine beval

Sijn lant te achterwaerne al,

18615Ende al dat hi dade dat ware gedaen.

127 Dit beneet Keye saen,

Dat Waleweine aldus scone staet,

Dat hi was des conincs raet

Ende dlant algader an hem stoet,

18620Ende men dor hem also nine doet;

Want hi drossate was aldaer.

Dor dese dinc al oppenbaer

Pijndi hem hoe hi mochte

Waleweine verraden. Hord wat hi dochte.

18625Hi ginc saen aldaer hi vant

Ende vergaderde .xx. ridders thant,

Die van sinen gesellen waren,

Ende seide hoe daer ware gevaren,

Dat Walewein al ware here.

18630"Ende wildi mi nu ter ere

Hulpen, ic saels verdinen wel."

Dese .xx. ridders waren fel

Ende haetten Waleweine om die dinc

Dat hem dicke so wel verginc,

18635Ende: "Her drossate, uwen raet

Willewi doe, hoe soet gaet,

Ende secgen dat gi wilt ende lien."

Doe ginc Keye met deser pertien

Vorden coninc Arture staen

18640Ende seide: "Here, nu hevet gedaen

Walewein u neve grote overmodecheit:

Hi hevet sulke dinc geseit,

Dies si hen alle mogen scamen

Die inden hove sijn te samen."

18645"Keye," sprac Artur die coninc,

"Wat meindi met deser dinc?

Wat heeft Walewein min neve geseit"?

"Her coninc, ic segt u wel gereit,

Want al dese ridders horden dat

18650Dat hi hem gisteren mergen vermat,

Wildi varen om aventuren,

Datter hem soude meer geburen

Binnen enen jare, opdat hi woude,

Dant algader den ridders soude

18655Die dinen hove behoren toe."

Des was die coninc herde onvroe

Ende sloecht thoeft ter eerden neder.

Over een stic hief hijt op weder

Ende sprac: "Keye, es dit waer"?

18660"Here, vrages den ridderen daer

Oft sijt iet horden dat hijt seide."

Doe vrages die coninc; sonder beide

Seiden sijt allegader daer

Dat hijt sprac al over waer.

18665Walewein ne wiste hier af niet:

Hi pensde lettel om dit verdriet,

Nochtan haddi verdriets genoech,

Want hi hadde groet ongevoech

Des nachts gehad in enen droem.

18670Hord hier na ende nemet goem:

Hem dochte dat een leu quam

Ende hem in sine middelt nam

Ende metten clauwen stac int side

Ende wilde hem therte breken tier tide

18675Ende uttrecken also houde;

Ende alse hem Walewein weren soude,

Ende hi metten leden wranc,

Also hi vanden slape ontspranc,

Viel hi vanden bedde onsochte,

18680Dat hem di lede breken dochten,

Ende sijn arm oec van desen

Docht daer tebroken wesen.

Doe stont hi op harde saen

Ende cleetde hem ende es gegaen

18685In ene kerke, die stont aldaer,

Ende bat onsen here daernaer

Oetmoedelike ende sere

Dat hine moeste hedemere

Bescermen, ende alle dage daernaer,

18690Van dien drome, die was so swaer.

Als hi sine bedinge heeft gedaen

Es Walewein te hovewaerd gegaen

Ende vant den coninc sinen oem

Die udewerd sach ende nam goem

18695Om Waleweine, waer hi meert.

Walewein vant den coninc vereert.

Hi groettene herde hoveschlike.

Die coninc sprac doe haestelike

Ende seide: "Neve, hoe es dit comen?

18700Ene dinc hebbic van u vernomen

Dies gi waerd harde ongewone,

Want gine plages noit te done.

Keye seget, die hier steet,

Dat gi u vermaet gereet,

18705(Oec sijn hier sulke dies met hem gien)

Dat u souden meer gescien

In enen jare aventuren

Dan alden genen nu ter uren

Die behoren ten hove mijn.

18710Eest waer of saelt logene sijn?"

Walewein seide: "Here, her coninc,

Van algader derre dinc

Benic onsculdech, ende oec der daet

Die Keye op mi seget, die quaet.

18715Here, ic bekinne dat herde wale,

Dat hier menech es in die zale,

Die beter es, here, dan ic ben,

Ende hoverscher oec in sinen sen,

Ende bat volcomen tallen spele

18720Van ridderscepe herde vele.

Ic ben een onvolcomen man

Wies soudec mi beromen dan?

Keye di wedersprakene daer

Vorden coninc al oppenbaer,

18725Ende sprac: "Gi seit al dese dinc

Die u anetijt die coninc:

Ic horet u gisteren secgen tere stede.

So daden dese ridders mede

Die hier staen: si hordent wel."

18730"Ay Keye, quaet cleppere ende fel,

Dicke hebdi gestaen na min onnere.

Bi Gode, her coninc, ende bi mire ere,

Des benic onsculdech, secgic u.

Maer omdat gi bat gelovet nu

18735Hem dan gi doet min onscoude

So willic rumen met gewoude

U hof ende scuwen vordane."

Sinen knape sprac hi ane

Ende seide: "Bringet mi altemale

18740Mijn hernasch hier in die zale,

Ende min ors bringet mede."

Die knape ginc ende dede gerede

Dat hem sijn here hiet aldaer.

Hi bracht algader; ende daernaer

18745Ginc hem wapenen Walewein.

Doe ne was riddere negein,

Hine was drove om dese dinc:

So was oec selve die coninc,

Ende bat hem dat hi bleve daer.

18750Die ridders badens alle daernaer

Ende seiden: "Laet sinken uwen moet.

En donct ons niet wesen goet

Dat gi dor ene logelike dinc

Onsen here den coninc

18755Begeven wilt ende ons daertoe."

Her Walewein die antwerde doe

Ende seide: "Gi bid alle om niet.

Mijns gescie dat God gebiet,

Met trouwen ic u dat gelove,

18760Hier en comic meer te hove,

In ben volcomen derre daet,

Die Keye op mi seget, die quaet."

Dus nam Walewein orlof aldaer,

Daer ombe gedreven was mesbaer.

18765Die ridders seiden doe allegader:

128 "Wi verlisen hier onsen vader,

Die ons gaf wapine talre stont.

Dat hevet gedaen Keys mont

Met sinen logene harde sere.

18770Dattene God onse here onnere,

Dat hi ons dien heeft benomen

Daer ons al ere af soude comen."

Nu es dese clage ende dese toren

Der coninginnen comen te voren,

18775Hoe dat Keye die drossate

Met sire tale, met sire onmate,

Waleweine doet rumen thof.

Si werd so sere drove daer of,

Dat si cume conde gestaen.

18780Si ware in onmacht gevallen saen.

Si vloecte Keyen utermaten,

Ende al die joncfrouwen die daer saten

Vloectene mede harde sere.

Doe ginc die coninginne ten here

18785Heren Waleweine na dese dinc:

Metten armen sine bevinc

Ende bat hem utermaten sere:

"Ay soete Walewein, live here,

Blivet hier ende bedinct u.

17790Wi weten wel allegader nu

Dat gi onsculdech sijt der word

Die Keye van u hier bringet vord.

Ay live Walewein, comet des af."

Walewein doe antwerde gaf

18795Der coninginnen sire vrouwen:

"Alles goeds ende alre trouwen

Moet u, vrowe, nu lonen God.

Gerne doe ic u gebot

Van allen sticken, bi karitaten;

18800Maer dese dinge magic niet laten.

Ende geeft mi orlof, live vrowe."

Si moest doen al had sijs rouwe.

Dus nam Walewein daer orlof

Ende ruemde also des conincs hof,

18805Dies si alle droefden gemene

Sonder die quade Keye allene

Ende sine gesellen, dies met hem waren:

Sine haddens negenen rouwe, twaren.

Nu es Walewein ter selver steden

18810Met tween knapen van daer gesceden.

Ende alsi ene dachvard waren

Dedise thuswaerd varen

Ende dede hen groten der coninginnen

Ende alle di daer waren binnen,

18815Sonder Keyen ende sine gesellen,

Daer gi hier vore af horet tellen.

Die knapen moesten sceden gereet

Van haren here, al waest hen leet,

Ende daden die boetscap di hi beval.

18820Ende her Walewein reet doe berch ende dal,

So dat hi in enen woude quam,

Daer hijt utermatene scone vernam;

Maer het was daer harde woeste.

Nochtan hi daer bliven moeste

18825Dien nacht tot des mergens vroe.

Doent dach was reet hi doe

Vaste henen met snelre vart,

Ende quam gereden op enen aert

Buten den woude in enen dale,

18830Daer hi sach gescepen wale

Enen casteel rikelike.

Hi reet derward dapperlike.

Doe sach hi vort al sonder waen,

Ende sach vele hovede op staken staen.

18835Ende daer hi vorwerd soude liden

Sach hi staende daer besiden

Enen steinen borne claer,

Die harde dipe was, vorwaer;

Ende daer in sat een scone wijf,

18840Die grote pine gedogede ant lijf.

Ende Walewein die sprac tot hare:

"Scone, wat beligdi dare?

Mach enech man gehulpen u?

"Bi Gode, here, ic segt hier nu,

18845Mine can gehulpen geen man

Die ter werelt ie lijf gewan;

Want die mi wilt in staden staen

Die werd verslegen herde saen."

Doe sprac Walewein: "Op uwe trouwe,

18850Wi dede u hier in, segt mi, joncfrouwe?"

"Here, ic segt, wildijs sijn wijs.

Hier so dede mi min amijs,

Die here es over al dit lant,

Dattie Swerte Montanie es genant.

18855Hi ende ic quamen al hire

Gereden, ende hi vrachde mi scire

Oftic kinde enegen man

Ende oec soe scone mede daer an,

Ende oec so goeden riddere ware

18860Alse hi ware al oppenbare?

Ic seide dat ic selken wiste

Die betere ware in allen twiste,

Ende scoenre vele meer dan hi.

Daer so vragedi wie dat si?

18865Ic seide dat Walewein ware

Vele scoenre al oppenbare

Ende betere riddere harde vele,

Want men vint in genen spele

Die hem geliket iet een twint.

18870Om dit so werd hi so ontsint,

Dat hi mi inden borne stac,

Ende vord dese worde sprac,

Dat ic hier soude bliven doet,

Walewein [ne] verloeste mi vander noet.

18875Daer ic hier inne om ben geset.

Nu weetti here wat mi let."

Walewein sprac doe: "Scone joncfrouwe,

Ic sal u hulpen ut desen rouwe,

Bi mire [trouwe], opdat ic can."

18880"Neen," sprac si, "edel man,

Ic rade u dat gi henen ridet

Ende mins amijs niet ontbidet;

Hi es so fel ende so starc

Dat hi twee ridders in een parc

18885Dicke heeft bestaen gereet,

Ende beide doet sloech; Godweet,

Gine mocht vor hem gestaen niet,

Daer omme biddic u dat gi vliet

Ende laet mi bliven in dese noet.

18890Ic wil niet dat gi blivet doet

Om minen wille, dat secgic u.

Dese staken die hier staen nu

Om desen borne, ende dese hoeft

Die daer op staen, des geloeft,

18895Die heeft hi alle gedoet daerbi,

Om dat si wilden verloessen mi."

Mijn her Walewein seide: "Joncfrouwe,

Uwen worden ic wel betrouwe;

Ende mins gescie dat God gebiet,

18900In late u hier nu langer niet."

Ende hi hiefse ut ende sette

Vor hem saen op Gringalette,

Ende voer met hare henen saen.

Onlange daerna heeft hi verstaen

18905Waer een riddere gereden quam

Utermatene erre ende gram.

Part ende wapine was al wit,

Ende hi sprac te Walewine dit,

Met groter stemmen herde sere:

18910"Hordijt, riddere, sprect, here,

Gi hebt gedaen grote dompheit.

Ic berope u van dorperheit;

Gi hebt mins oems ban tebroken.

Dit sal scire sijn gewroken.

18915Gi hebt ontfoert hier sijn amie;

129 Den vrede ic nu hier vertie."

Done die joncfrouwe comen sach,

"Ay mi." seitsi, "owi, owach,

Wat saels nu, edel riddere, sijn.

18920Hier gaet nu ane dleven dijn.

Dese riddere es fel ende cone

Ende es mins heren suster sone,

Ende es die witte riddere genant.

Nu set mi neder al te hant,

18925Ende vastelike di vlucht nu kiest,

Dat gi u leven nine verliest."

Doe sprac te hare Walewein:

"Ic sal u setten op dit plein

Ende sal mi verweren, oftic can,

18930Jegen desen vresseliken man."

Walewein sprac ten riddere saen:

"Wat hebbic u te lede gedaen?

Hebbic iet gedaen dat qualijc steet

Ic beent u te beterne gereet."

18935Die ander sprac: "En gere sone

Noch vrede so nes hier te done;

Dune sals mi els niet geven

Te beteringen dan dijn leven."

Doe keerde her Walewein te hant

18940Daer hi den witten riddere vant,

Ende stakene metten spere int lijf,

Ende warpene vor dat scone wijf

Van sinen orsse doet ter neder.

Hi vinc dat ors ende kerde weder

18945Ende settere die vrowe op daernaer,

Ende voretse wech saen van daer;

Maer eer si iet verre quamen

Echt si een geruchte vernamen

Van enen riddere. Done sach

18950Die vrowe riep si: "Owach,

Wat saels nu, edel ridder, wesen.

Nu ne mogedi niet genesen;

Dits die rode riddere, sijt gewes,

Die des wits broder es.

18955Dese es tienwaerf also goet

Ende also stout in sinen moet

Als dien du heves doet gesteken:

Dat sal hi op di willen wreken.

Oft gi uwes lives wilt genesen

18960So keert nu wech, ende laet mi wesen."

Walewein sprac: "Wat mins gesciet,

Aldus en scedic henen niet."

Die rode riddere quam ongehire

Ende sprac tote Waleweine scire:

18965"Die mord die du heves gedaen

Die moet an dijn leven gaen.

Weert u, oft gi sijt so cone,

Want gi hebbets wel te done."

Harre twe[er] tale was niet lanc.

18970Her Walewein Gringalette dwanc

Ende dedene lopen metten sporen,

Ende stac den roden riddere voren

Met sinen spere alte hant,

Dat hem dor sine herte want;

18975Ende hi viel vanden orsse neder

Ter eerden doet. Walewein kerde weder

Toten joncvrouwen harde saen.

Scire daerna heeft hi verstaen

Enen riddere noch comen gereden.

18980Die doe riep met haestecheden:

"Keert u, vasseel. Gi blivet hier

Al waerdi nu noch alse fier."

"Acharme," sprac doe die joncfrouwe,

"Nu naket mi alre irst di rouwe;

18985Dits min here: die starcste man,

Daer nieman jegen geduren can.

Gi blieft nu doet, edel here,

Gine vliet met haesten harde sere.

Vliet ende laet mi hier nu;

18990Ic moet sterven over u."

Walewein seide: "En onsiet u niet.

In vlie niet, wat mins gesciet.

In vloe nie dor genen man."

Mettien so quam Morilagan.

18995Sijn hernasch was altesamen

Pec swerd na sire namen.

Ende hi quam in dire gebare

Oft algader sijn eygen ware

Wat dat was in ertrike.

19000Hi sprac nu herde verbolgelike:

"Bi Gode, her riddere, na minen waen

So hebdi dompheit groet gedaen;

Gi hebt tebroken minen ban,

Dat ic gedogen nine can,

19005Ende ontvoerd oec min amie.

Met rechte ic u van morde betie;

Gi hebt vermort hier mine neven,

Dies suldi mi te soenen geven

U lijf ende el negenen scat."

19010Alse her Waleweine hoerde dat

Sprac hi: "Her riddere, ic set ane di

Dat ic moeste verweren mi:

Ic moesse wederstaen ter noet,

Daer si mi wilden slaen te doet."

19015"Swijch, en onsculdech di niet:

Du moets hier bliven, wats gesciet;

Dijn lijf moet sijn min pant.

In namer niet vore al Grikenlant."

Alse Walewein dat vernam

19020Scire hi jegen den swerten quam,

Ende die swerte jegen hem weder.

Elkerlijc stac anderen neder,

Ende die speren braken daer

In .xx. sticken. Wet vor waer

19025Dat si niet lange daer ter stede

En lagen, mar elc spranc op gerede,

Ende verhiven daer enen strijt,

Die geduerde langen tijt.

En sach nie man so scone slage.

19030Alsi slogen in dien dage

Vor die joncfrouwe inden pleine,

Die swerte riddere op Waleweine

Ende her Walewein op hem weder.

Si drogen di swerde op ende neder

19035Met slagen harde anxteliken;

Haer negeen wilde anderen wiken.

Die swerte riddere sere vacht.

"Deus," penst hi, "wat groter cracht

Heeft dese riddere. Ic blive doet.

19040God en bescerme mi uter noet,

So motic die doet ember kisen

Ende min amie oec verlisen.

Dits een die anxtelijcste man

Die ter werelt ie lijf gewan."

19045Ende her Walewein leet anxt oec groet

Ende waende oec daer bliven doet

Van des swerds ridders hant.

Hi scaemde hem sere, ende nam thant

Sijn swaerd ende sloech hem enen slach,

19050Datmen trode bloet comen sach

Den roden riddere lopen neder.

Als hi sijn bloet sach sloech hi weder

So vresselijc sere op Waleweine,

Dat hine achter dreef inden pleine

19055Ende brachtene in so groter noet,

Dat Walewein wel waende bliven doet,

Ende sprac: "Dits die duvel, niet een man:

Hoe benic dus comen hier an.

Ic vruchte dese riddere sal mi deren;

19060In can mi met pinen verweren.

Mochtickene wel geraken nu."

Doe nam hi tswaerd, dat secgic u,

Ende sloech dengenen ter selver stonde,

Ende geraectene in die selve wonde

19065Daer hine te voren in hadde geslegen.

130 Doe viel neder die swerte degen,

Ende Walewein viel op hem aldaer

Ende trac hem af den helm daernaer

Ende woudene doe slaen te doet.

19070Ende die swerte di hande boet

Ende sprac: "Ic wille mi opgeven.

Dor Gode, here, laet mi leven."

"Ic doe," sprac Walewein die here;

"Maer gi moet mi geloven ere

19075Dat gi met al uwer cracht selt varen

Vore Kardoel licgen, sonder sparen,

Omtrent sente Jans messe, ende wacht

Na mine comst viertien nacht;

Want ic sal daer comen tot u."

19080"Ic doet gerne. Segt mi dan nu,

Here, hoe u name nu es."

"Vrient, ic salt u doen gewes:

Walewein so benic genant.

Men kent mi in menech lant,

19085Artur die coninc es min oem."

Doe des die swerte riddere nam goem

Sprac hi: "Here, des benic vroe,

Sint dat mi comen es alsoe,

Dat ic van u verwonnen bin;

19090Dies en achtic meer no min,

Sint gi min her Walewein nu sijt.

Mine neven sculdic quite ter tijt,

Die gi mi beide hebt genomen.

Ic wille herde gerne comen

19095Te Kardole rechte vor di stat,

In trouwen so sekeric u dat.

Aldaer so willic uwes onbeiden,

Van danen sone willic niet sceiden

Tote datmen herde wale siet

19100Oft gi sult comen ofte niet."

Dus nam Walewein sine sekerheide,

Ende si scieden daer alle beide

Die joncfrouwe voer met Waleweine

Ende liet haren amijs opten pleine.

19105Nu latic vanden swerten bliven

Ende sal van Waleweine vord scriven.

Hoe Keye Walewein verraadde en hoe Walewein die jonkvrouw uit de burcht verloste.

 

Het avontuur doet ons kond,

Dat de koning nu terstond

18605 Hield een grote hof

Om te vermeerderen zijn lof.

Drie duizend ridders, voor waar,

Waren nu te eten daar,

En drie honderd ridders te alle stonden

18610 Waren daar van de tafelronden,

Die altijd waren met Arthur.

Nu zegt ons het avontuur

Dat de koning Walewein beval

Zijn land van achter te bewaren al,

18615 En toen dat hij dat deed en was gedaan.

127 Dit benijdde Keye gelijk,

Dat Walewein aldus schoon staat,

Dat hij was de konings raad

En het land allemaal aan hem stond,

18620 En men het door hem alzo niet doet;

Want hij drost was aldaar.

Door dit ding al openbaar

Peinsde hij zich hoe hij mocht

Walewein verraden. Hoor wat hij dacht.

18625 Hij ging gelijk aldaar hij vond

En verzamelde 20 ridders gelijk,

Die van zijn gezellen waren,

En zei hoe daar werd gevaren,

Dat Walewein alle was heer.

18630 "En wil ge me nu ter eren

Helpen, ik zal het verdienen wel."

Deze 20 ridders waren fel

En haatten Walewein om dat ding

Dat het hem vaak zo goed verging,

18635 En: "Heer drost, uw raad

Willen we doen, hoe zo het gaat,

En zeggen dat ge wil en plegen."

Toen ging Keye met deze partij

Voor koning Arthur staan

18640 En zei: "Heer, u heeft gedaan

Walewein uw neef grote overmoedigheid:

Hij heeft zon ding gezegd,

Dus ze hen alle mogen schamen

Die in het hof zijn te samen."

18645 "Keye," sprak Arthur de koning,

"Wat meen je met dit ding?

Wat heeft Walewein mijn neef gezegd"?

"Heer koning, ik zeg het u wel gereed,

Want al deze ridders hoorden dat

18650 Dat hij zich gisteren morgen vermat,

Wil ge varen om avonturen,

Dat er hem zou meer gebeuren

Binnen een jaar, opdat hij wou,

Dan alle ridders zou

18655 Die tot uw hof behoren toe."

Dus was de koning erg bedroefd

En sloeg het hoofd ter aarde neer.

Na een stuk hief hij het op weer

En sprak: "Keye, is dit waar"?

18660 "Heer, vraag het de ridders daar

Of zij iets hoorden dat hij het zei."

Toen vroeg de koning hen; zonder wachten

Zeiden zij het allemaal daar

Dat hij het sprak al voor waar.

18665 Walewein wist hiervan niets:

Hij peinsde weinig om dit verdriet,

Nochtans had hij verdriet genoeg,

Want hij had groot ongenoegen

s Nachts gehad in een droom.

18670 Hoor hierna en neem waar:

Hij dacht dat een leeuw kwam

En hem in zijn middel nam

En met de klauwen stak in de zijde

En wilde hem het hart breken te die tijde

18675 En uittrekken alzo te houden;

En toen Walewein hem verweren zou,

En hij met de leden wrong,

Alzo hij van de slaap opsprong,

Viel hij van het bed hard,

18680 Zodat hem de leden breken dacht,

En zijn arm ook van deze

Dacht daar gebroken te wezen.

Toen stond hij op aanstonds

En kleedde hem en is gegaan

18685 In een kerk, die stond aldaar,

En bad Onze Heer daarnaar

Ootmoedig en zeer

Dat hij hem moest heden meer

Beschermen, en alle dagen daarnaar,

18690 Van die droom, die was zo zwaar.

Toen hij zijn bidden heeft gedaan

Is Walewein te hof waart gegaan

En vond de koning zijn oom

Die naar buiten zag en nam waar

18695 Om Walewein, waar hij gaat.

Walewein vond de koning boos.

Hij begroette hem erg hoffelijk.

De koning sprak toen haastig

En zei: "Neef, hoe is dit gekomen?

18700 Een ding heb ik van u vernomen

Dat ge was erg ongewoon,

Want ge plag het nooit te doen.

Keye zegt, die hier staat,

Dat ge u vermat gereed,

18705 (Ook zijn hier zulke die met hem gaan)

Dat u zou meer geschieden

In een jaar avonturen

Dan al diegenen nu ter uren

Die behoren te hof van mij.

18710 Is het waar of zal het leugen zijn?"

Walewein zei: "Heer, heer koning,

Van al deze dingen

Ben ik onschuldig, en ook de daad

Die Keye van me zegt, dat kwaad.

18715 Heer, ik beken dat erg goed,

Dat hier menigeen is in de zaal,

Die beter is, heer, dan ik ben,

En hoffelijker ook in zijn zin,

En beter volkomen te alle spelen

18720 Van ridderschap erg veel.

Ik ben een onvolkomen man

Waarom zou ik me beroemen dan?

Keye die weersprak hem daar

Voor de koning al openbaar,

18725 En sprak: "Ge zei al deze ding

Die u aantijgt de koning:

Ik hoorde het u gisteren zeggen te een plaats.

Zo deden deze ridders mede

Die hier staan: ze hoorden het wel."

18730 "Ay Keye, kwade klapper en fel,

Vaak heb je gestaan naar mijn oneer.

Bij God, heer koning, en bij mijn eer,

Dus ben ik onschuldig, zeg ik u.

Maar omdat ge beter gelooft nu

18735 Hem dan ge doet mijn onschuld

Zo wil ik ruimen met geweld

Uw hof en schuwen het voortaan."

Zijn knapen sprak hij aan

En zei: "Breng het me allemaal

18740 Mijn harnas hier in de zaal,

En mijn paard breng het mede."

De knaap ging en deed gereed

Dat hem zijn heer zei aldaar.

Hij bracht het allemaal; en daarnaar

18745 Ging hem wapenen Walewein.

Toen was er ridder nee geen,

Hij was droevig om dit ding:

Zo was ook zelf de koning,

En bad hem dat hij bleef daar.

18750 De ridders baden het hem alle daarnaar

En zeiden: "Laat zinken uw moed.

Het lijkt ons niet te wezen goed

Dat ge door een leugenachtig ding

Onze heer de koning

18755 Opgeven wil en ons daartoe."

Heer Walewein die antwoordde toen

En zei: "Ge bid alle om niet.

Mijn gebeurt dat God gebied,

Met trouw ik u dat beloof,

18760 Hier kom ik niet meer te hof,

Ik heb volvoerd die daad,

Die Keye op me zegt, dat kwaad."

Dus nam Walewein verlof aldaar,

Daarom gedreven werd misbaar.

18765 De ridders zeiden toen allemaal:

128 "We verliezen hier onze vader,

Die ons gaf wapens te alle stond.

Dat heeft gedaan Keyes mond

Met zijn leugens erg zeer.

18770 Dat hem God Onze Heer oneer,

Dat hij ons die heeft benomen

Daar ons alle eer van zou komen."

Nu is deze klacht en deze toorn

De koningin gekomen te voren,

18775 Hoe dat Keye de drost

Met zijn taal, met zijn onmatigheid,

Walewein laat ruimen het hof.

Ze werd zo zeer droevig daar of,

Zodat ze nauwelijks kon staan.

18780 Ze was in onmacht gevallen gelijk.

Ze vervloekte Keyen uitermate,

En al die jonkvrouwen die daar zaten

Vloekten mede erg zeer.

Toen ging de koningin naar de heer

18785 Heer Walewein na dit ding:

Met de armen ze hem omving

En bad hem uitermate zeer:

"Ay zoete Walewein, lieve heer,

Blijf hier en bedenk u.

17790 We weten wel allemaal nu

Dat ge onschuldig bent dat woord

Die Keye van u hier brengt voort.

Ay lieve Walewein, kom daar af."

Walewein toen antwoord gaf

18795 De koningin zijn vrouwe:

"Alle goeds en alle trouw

Moet u, vrouwe, nu lonen God.

Graag doe ik uw gebod

Van alle stukken, bij liedadigheid;

18800 Maar dit ding mag ik niet laten.

En geef me verlof, lieve vrouwe."

Ze moest het doen al had ze rouw.

Dus nam Walewein daar verlof

En ruimde alzo konings hof,

18805 Dus ze alle bedroefden algemeen

Uitgezonderd die kwade Keye alleen

En zijn gezellen, die met hem waren:

Ze hadden nee geen rouw, te waren.

Nu is Walewein terzelfder plaatse

18810 Met twee knapen van daar gescheiden.

En toen ze een dagreis waren

Liet hij ze huiswaarts varen

En liet hen groeten de koningin

En alle die daar waren binnen,

18815 Uitgezonderd Keye en zijn gezellen,

Daar ge hiervoor van hoorde vertellen.

De knapen moesten scheiden gereed

Van hun heer, al was het hen leed,

En deden de boodschap die hij beval.

18820 En heer Walewein reed toen berg en dal,

Zodat hij in een woud kwam,

Daar hij het uitermate schoon vernam;

Maar het was daar erg woest.

Nochtans hij daar blijven moest

18825 Die nacht tot s morgens vroeg.

Toen het dag was reed hij toen

Vast heen met snelle vaart,

En kwam gereden op een bouwland

Buiten het woud in een dal,

18830 Daar hij zag geschapen wel

Een kasteel rijkelijk.

Hij reed derwaarts dapperlijk.

Toen zag hij voort al zonder waan,

En zag vele hoofden op staken staan.

18835 En daar hij voorwaarts zou rijden

Zag hij staan daar bezijden

Een stenen bron helder,

Die erg diep was, voorwaar;

En daarin zat een schoon wijf,

18840 Die grote pijn gedoogde aan het lijf.

En Walewein die sprak tot haar:

"Schone, wat lig je daar?

Mag enige man helpen u?

"Bij God, heer, ik zeg het hier nu,

18845 Mij kan helpen geen man

Die ter wereld ooit lijf won;

Want die me wil bijstaan

Die wordt verslagen erg gauw."

Toen sprak Walewein: "Op uw trouw,

18850 Wie deed u hierin, zeg het me, jonkvrouw?"

"Heer, ik zeg het, wilde gij zijn wijs.

Hier zo deed me mijn geliefde,

Die heer is over al dit land,

Dat de Zwarte Montanie is genoemd.

18855 Hij en ik kwamen al hier

Gereden, en hij vroeg me snel

Of ik kende enige man

En ook zo schoon mede daaraan,

En ook zon goede ridder was

18860 Zoals hij was al openbaar?

Ik zei dat ik zulke wist

Die beter was in alle twisten,

En schoner veel meer dan hij.

Daar zo vroeg hij wie dat zij?

18865 Ik zei dat het Walewein was

Veel schoner al openbaar

En betere ridder erg veel,

Want men vindt in geen spel

Die op hem iets lijkt iets.

18870 Om dit zo werd hij zo onzinnig,

Dat hij me in de bron stak,

En voort deze woorden sprak,

Dat ik hier zou blijven dood,

Tot Walewein me verloste me van de nood.

18875 Daar ik hierom in ben gezet.

Nu weet ge heer wat me let."

Walewein sprak toen: "Schone jonkvrouw,

Ik zal u helpen uit deze rouw,

Bij mijn trouw, opdat ik het kan."

18880 "Neen," sprak ze, "edele man,

Ik raad u dat ge heen rijdt

En mijn geliefde niet opwacht;

Hij is zo fel en zo sterk

Dat hij twee ridders in een perk

18885 Vaak heeft bestaan gereed,

En beide dood sloeg; God weet,

Gij mag voor hem staan niet,

Daarom bid ik u dat ge vliedt

En laat me blijven in deze nood.

18890 Ik wil niet dat ge blijft dood

Om mijn wil, dat zeg ik u.

Deze staken die hier staan nu

Om deze bron, en deze hoofden

Die daarop staan, dus geloof het,

18895 Die heeft hij alle gedood daarbij,

Omdat ze wilden verlossen mij."

Mijnheer Walewein zei: "Jonkvrouw,

Uw woorden ik wel vertrouw;

En mij gebeurde dat God gebiedt,

18900 Ik laat u hier nu langer niet."

En hij hief haar er uit en zette

Voor hem gelijk op Gringalet,

En voer met haar heen gelijk.

Kort daarna heeft hij verstaan

18905 Waar een ridder gereden kwam

Uitermate boos en gram.

Paard en wapens waren geheel wit,

En hij sprak tot Walewein dit,

Met grote stem erg zeer:

18910 "Hoor gij het, ridder, spreek, heer,

Ge hebt gedaan grote domheid.

Ik beroep u van dorpsheid;

Ge hebt mijn ooms ban gebroken.

Dit zal snel zijn gewroken.

18915 Ge hebt ontvoerd hier zijn geliefde;

129 De vrede ik nu hier verlaat."

Toen de jonkvrouw hem komen zag,

"Ay mij." Zei ze, "owi, o wach,

Wat zal nu, edele ridder, zijn.

18920 Hier gaat nu aan het leven van u.

Deze ridder is fel en koen

En is mijnheer zuster zoon,

En is de witte ridder genoemd.

Nu zet me neer al gelijk,

18925 En vast uw vlucht nu kiest,

Zodat ge uw leven niet verliest."

Toen sprak tot haar Walewein:

"Ik zal u zetten op dit plein

En zal me verweren, als ik kan,

18930 Tegen deze vreselijke man."

Walewein sprak tot de ridder gelijk:

"Wat heb ik u leed gedaan?

Heb ik iets gedaan dat kwalijk staat

Ik meen het u te verbeteren gereed."

18935 De ander sprak: "En ga zo

Nog vrede zo is hier te doen;

U zal me niets anders geven

Te verbeteren dan uw leven."

Toen keerde heer Walewein gelijk

18940 Daar hij de witte ridder vond,

En stak hem met de speer in het lijf,

En wierp hem voor dat schone wijf

Van zijn paard dood ter neer.

Hij ving dat paard en keerde weer

18945 En zette er die vrouw op daarnaar,

En voerde haar weg gelijk van daar;

Maar eer ze iets ver kwamen

Echt ze een gerucht vernamen

Van een ridder. Toen zag

18950 De vrouw riep ze: "O wach,

Wat zal nu, edele ridder, wezen.

Nu mag ge niet genezen;

Dit is de rode ridder, zij het gewis,

Die de witte zijn broeder is.

18955 Deze is tienmaal alzo goed

En alzo dapper in zijn moed

Als die u heeft dood gestoken:

Dat zal hij op u willen wreken.

Als ge uw leven wil genezen

18960 Zo keer nu weg, en laat me wezen."

Walewein sprak: "Wat mij geschiedt,

Aldus zo scheid ik heen niet."

De rode ridder kwam onguur

En sprak tot Walewein snel:

18965 "De moord die u heeft gedaan

Die moet aan uw leven gaan.

Weer u, als ge bent zo koen,

Want ge heb het wel te doen."

Hun twee taal was niet lang.

18970 Heer Walewein Gringalet dwong

En liet hem lopen met de sporen,

En stak de rode ridder voren

Met zijn speer al gelijk,

Zodat het hem door zijn hart wondde;

18975 En hij viel van het paard neer

Ter aarde dood. Walewein keerde weer

Tot de jonkvrouw aanstonds.

Snel daarna heeft hij verstaan

Een ridder nog komen gereden.

18980 Die toen riep met haastigheden:

"Keert u, vazal. Ge blijft hier

Al was u nu nog alzo fier."

"Ach arme," sprak toen die jonkvrouw,

"Nu naakt me allereerst de rouw;

18985 Dit is mijn heer: de sterkste man,

Daar niemand tegen verduren kan.

Ge blijft nu dood, edele heer,

Ge vliedt met haast erg zeer.

Vliedt en laat me hier nu;

18990 Ik moet sterven voor u."

Walewein zei: "En ontzie u niet.

Ik vliedt niet, wat me geschiedt.

Ik vliedt niet door geen man."

Meteen zo kwam Morilagan.

18995 Zijn harnas was geheel tezamen

Pikzwart naar zijn naam.

En hij kwam in die gebaren

Of het allemaal zijn eigen was

Wat er was in aardrijk.

19000 Hij sprak nu erg verbolgen:

"Bij God, heer ridder, naar mijn waan

Zo heb je domheid groot gedaan;

Ge hebt gebroken mijn ban,

Dat ik gedogen niet kan,

19005 En ontvoert ook mijn geliefde.

Met recht ik u van moord aantijg;

Ge hebt vermoord hier mijn neven,

Dus zal ge me te verzoenen geven

Uw lijf en anders geen schat."

19010 Toen heer Walewein hoorde dat

Sprak hij: "Heer ridder, ik zet aan u

Dat ik moest verweren mij:

Ik moest ze weerstaan ter nood,

Daar ze me wilden slaan ter dood."

19015 "Zwijg en verontschuldig u niet:

U moet hier blijven, wat dus geschiedt;

Uw lijf moet zijn mijn pand.

Ik nam er niet voor geheel Griekenland."

Toen Walewein dat vernam

19020 Snel hij tegen de zwarte kwam,

En de zwarte tegen hem weer.

Elk stak de ander neer,

En de speren braken daar

In 20 stukken. Weet voorwaar

19025 Dat ze niet lang daar ter plaatse

Lagen, maar elk sprong op gereed,

En verhieven daar een strijd,

Die duurde lange tijd.

En zag niet een man zulke schone slagen.

19030 Zoals zij sloegen in die dagen

Voor de jonkvrouw in dat plein,

De zwarte ridder op Walewein

En heer Walewein op hem weer.

Ze droegen de zwaarden op en neer

19035 Met slagen erg angstig;

Van hen geen wilde de andere wijken.

De zwarte ridder zeer vocht.

"Deus," peinst hij, "wat grote kracht

Heeft deze ridder. Ik blijf dood.

19040 God bescherm me uit de nood,

Zo moet ik de dood immer kiezen

En mijn geliefde ook verliezen.

Dit is een van de angstige man

Die ter wereld ooit lijf gewon."

19045 En heer Walewein leed angst ook groot

En waande ook daar te blijven dood

Van het zwaard in ridders hand.

Hij schaamde hem zeer, en nam gelijk

Zijn zwaard en sloeg hem een slag,

19050 Zodat men het rode bloed komen zag

De rode ridder lopen neer.

Toen hij zijn bloed zag sloeg hij weer

Zo vreselijk zeer op Walewein,

Zodat hij hem achter dreef in het plein

19055 En bracht hem in zo grote nood,

Dat Walewein wel waande te blijven dood,

En sprak: "Dit is de duivel, niet een man:

Hoe ben ik dus gekomen hieraan.

Ik vrees deze ridder zal me deren;

19060 Ik kan me met pijn verweren.

Mocht ik hem goed raken nu."

Toen nam hij het zwaard, dat zeg ik u,

En sloeg diegene terzelfder stonde,

En raakte hem in dezelfde wonde

19065 Daar hij hem tevoren in had geslagen.

130 Toen viel neer de zwarte degen,

En Walewein viel op hem aldaar

En trok hem af de helm daarnaar

En wou hem toen slaan ter dood.

19070 En de zwarte de hand bood

En sprak: "Ik wil me opvergeven.

Door God, heer, laat me leven."

"Ik doe," sprak Walewein die heer;

"Maar ge moet me beloven eer

19075 Dat ge met al uw kracht zal varen

Voor Kardoel liggen, zonder sparen,

Omtrent Sint Jans mis, en wacht

Naar mijn komst veertien nacht;

Want ik zal daar komen tot u."

19080 "Ik doe het graag. Zeg me dan nu,

Heer, hoe uw naam nu is."

"Vriend, ik zal het u doen gewis:

Walewein zo ben ik genoemd.

Men kent me in menig land,

19085 Arthur de koning is mijn oom."

Toen dus de zwarte ridder nam waar

Sprak hij: "Heer, dus ben ik bekend,

Sinds dat me gekomen is alzo,

Dat ik van u overwonnen ben;

19090 Dit acht ik meer of min,

Sinds ge mijnheer Walewein nu bent.

Mijn neven kwijt scheld nu ter tijd,

Die ge me beide hebt ontnomen.

Ik wil erg graag komen

19095 Te Carmeloet recht voor die stad,

In vertrouwen zo verzeker ik u dat.

Aldaar zo wil ik op u wachten,

Vandaar zo wil ik niet scheiden

Totdat men erg goed ziet

19100 Of ge zal komen of niet."

Dus nam Walewein zijn zekerheid,

En ze scheiden daar alle beide

De jonkvrouw voer met Walewein

En liet haar geliefde op het plein.

19105 Nu laat ik van de zwarte blijven

En zal van Walewein voort schrijven.

 

 

XLIV.

 

Hoe Walewein sinen broder dwanc.

 

Nu seget vord die aventure

Dat Walewein reet ter selver ure

Metter joncfrouwen daer

19110Tote biden avonde, wet vorwaer.

Doe vonden si ene borch staen,

Scone ende vast ende wel gedaen

In ene herde scone stat.

Die here [die] op die borch sat

19115Was een scone gedaechde man.

Ende Walewein die al dien dan

Gereden quam met sire joncfrouwen,

Ende gerne den casteel soude scouwen

Om te hebbene herberge daer,

19120Reet in die porte saen daernaer,

Daer hi wel ontfaen nu was.

Die ward sprac te hem na das:

"Here, mi donct an u, in scine,

Dat gi gehad hebt grote pine,

19125Want het scient uwen wapinen wel."

Doe riep hi twee knapen snel,

Dine ontwapenen souden daer.

Doe dede di waerd bringen daernaer

Een herde wel gemaect sorcoet,

19130Datmen Walewein ane doet.

Doe was gereet daer dat eten.

Die waerd ende Waleweine sijn geseten

Ende oec die joncfrouwe mede:

Men plaech haers wale daer ter stede.

19135Ende alse dat eten was gedaen

Esmen daer scire slapen gegaen.

Men vrachde Waleweine oft hi woude

Dattie joncfrouwe met hem slapen soude?

"Oft wiltmense allene lecgen nu?"

19140Walewein seide: Jaet, dat secgic u,

Hi wilde dat si allene lage.

Dus slipen si al toten dage.

Des margens stont op die waerd

Ende ginc hem vermargen udewaerd.

19145Doe hordi ropen lude ende sere:

"Hulpe, wacharme, live here.

Wat wondere es nu hier gesciet."

Die here vraechde: "Mescomt di iet,

Dat tu dus roeps nu ter stont?"

19150"Ay mi, here, het es gewont

U broder sere, ic segt u bloet;

Ende u twee neven die sijn doet,

Ende hem es ontfort sine amie.

Hier omme eest dat ic scrie.

19155Dit heeft gedaen al een man

Dien ic u niet genomen can."

Alse die here des ward geware

Ende hi vernam dat doet waren

Sine neven, ende sijn broder gewont,

19160Doe pensdi daer ter selver stont,

Dat sijn gast hevet gedaen.

Hi dreichdene doet te slane saen:

"Ic moet minen broder wreken."

Hi ginc sine manne spreken

19165Om dese jamberlike daet.

Doe horde die joncfrouwe den raet,

Die met Waleweine daer quam;

Ende doen si den raet vernam

Ginc si aldaer her Walewein lach:

19170"Staet op, here, het es dach.

Ic hebbe also hier vernomen

Dat gi hier sijt qualijc comen;

Men wilt u hier te doet slaen."

Doe stont hi op harde saen

19175Ende cleetdem ende quam vord.

Alsene die waerd hevet gehord

Ginc hi Waleweine saen beneven

Ende sprac: "Du heefs doet mine neven

Ende minen broder sere gewont,

19180Dies moetstu kisen nu ter stont

Die doet van minen handen hier.

Al waerdi nu noch alse fier,

Ic salse wreken harde saen

Op u, mine bedrige min waen.

19185Gine selt u thus niet beromen

Dat gi hen hebt dlijf genomen."

Walewein sprac: "Neen, edel here,

Dat ware u ene cleine ere

Dat gi mi sloget in deser wise.

19190Ic hebbe noch binnen uwe spise;

Daer ombe spaert mi nu ter tijt."

Die waerd sprac: "Des seker sijt,

In spaerde u els in gere manire,

In soude u doden; nu salic scire

19195U lecgen in minen kerker gevaen,

Ende sal u daer verhongeren in."

Knapen riep hi int begin,

Ende dede Waleweine vaen aldaer

Ende inden kerker lecgen daernaer.

19200Keye, God moet u werden gram.

Gi bracht toe dat hi daer quam

Met uwer valscher tongen quaet.

Alse Waleweine ten kerkerewaerd gaet

Besagen wel des waerds vrindinne:

19205Hi bequam haer so in haren sinne,

Dat si seide, dies geloeft:

"Here, geeft mi des ridders hoeft,

Daermede so quijtti wel nu mi."

Die waerd sprac: "Bi Gode, dat si."

19210Hi was blide harde sere.

131 Nu hord van derre joncfrouwen mere:

Si hadde hem lange gebeden te voren,

Ende hi haer oec gesworen

Eer hi haers lichamen scu[l]dech ware,

19215Dat hi eer soude bringen hare

Waleweins hoeft; ende om dat

Was hi blide, dat hi ter stat

Daer quiten soude sijn belof.

Ende doe hi Waleweine wilde slaen of

19220Sijn hoeft, sprac die joncfrouwe:

"Here," seit si, "bi mire trouwe,

Aldus en willic niet van u;

Gi motet op hem winnen nu,

Alse goet ridder sculdech es,

19225In enen camp, des sijt gewes."

Hi sprac: "Dat willic gerne doen."

Si daden haer wapinen doen,

Die waerd ende Walewein te gader.

Doe sprac der aventuren vader:

19230"Wat mach mi dit gehulpen nu?

Al eest dat ic verwinne hier u

Ic mach van hier niet ontgaen,

Want u man souden mi verslaen.

Dus magic niet hier sijn verloest,

19235Ende dat es mi een cranc troest."

Die ward seide: "Bi mire trouwen,

Ic swerd u bi derre joncfrouwen,

Ende bi ridderscepe ende bi al,

Dat u nieman scaden ne sal,

19240Eest dat gi verwint hier mi:

Ic wille dat gi quite ende vri

Scedet van hier in allen kere."

Dies was Walewein blide sere.

Dus saten si op haer orsse daer

19245Ende reden op een plein daernaer

Buten der borch, daert scone was,

Ende wel gewapent elc dor das

Omdat si camp vechten wilden,

Beide met spere ende met scilden.

19250Deen quam daer opten anderen gereden

Met harde groter nidecheden,

So dat haer speren sticken braken.

Anderwerf si hen onderstaken,

Ende staken noch haer speren ontwee,

19255Ende derdewerven oec noch mee

Staken si ontwe haer scachte.

Doe pensde her Walewein ende dachte:

"Dit es wel een riddere coene,

Dat ic mi were des es te done;

19260Wi hebben drie joesten gereden,

Ende hi heefse herde firlijc leden.

Bi Gode ende bi mire wet,

Ic sal nu proven min Gringalet:

Ic riden neder te derre steken,

19265Oft min part sal mi gebreken."

Dus namen si echt speren in hant,

Ende min her Walewein quam gerant,

Ende geraecte sinen waerd so wel,

Dat hi neder ter eerden vel

19270Ende gaf enen groten plat;

Ende her Walewein beette nadat,

Ende sijn waerd es opgestaen.

Doe gingen si hen onderslaen

Menegen slach swaer ende groet.

19275Daer hadde nu swaren wederstoet

Walewein van sinen waerd, Godweet.

Si vochten toter nacht gereet,

Datmen bekinnen niet en conde

Wie dbeste hadde optie stonde.

19280Alse Walewein dat gesach

Dat hem die nacht dus anelach,

Sinen waerd hi doe aneran

Ende sloech den vresseliken man

Op sijn hoeft metten swaerde,

19285Dat hi nederviel ter eerde;

Want die slach was so groet,

Hi ware daer seker bleven doet

Haddi staende gebleven stief:

Tswaerd ginc dipe in sijn lief;

19290Ende Walewein viel op hem aldaer

Ende trac hem af den helm daernaer

Ende wildem afslaen dat hoet.

Diegene doe di hande boet

Ende bat oetmodelike genade.

19295Walewein sprac: "Het es te spade,

Gi moet u hoeft verlisen saen,

Want gi haddet mi gedaen

Haddi mi verwonnen nu."

"Neen, edel here, ic bidde u

19300Dat gi mins genadech sijt"

Her Walewein seide: "En geen respijt

En mogedi hebben, dat secgic di,

Ensi alsoe dat gi nu mi

Geloven wilt ende sekeren mede

19305Te Kardoel te varne vor di stede

Omtrent Sint Jansmesse, vorwaer,

Ende viertien nacht te licgene daer

Met al uwer macht, verstaet mi nu,

Tot dat ic comen moge tot u.

19310En comic niet daerenbinnen,

Geeft u gevaen der coninginnen."

"Ay here, en maget anders niet sijn

So latic eer dat leven mijn;

Die scande ware mi alte groet."

19315"Bi mire trouwen, ic sla u doet

En wildi des niet anegaen."

Mettien verhief [hi] tswaerd daer saen.

Doe riep die ander: "Laet mi leven.

Ic wille u hier min sekerheit geven:

19320Maer lieve here riddere, segt eer mi

Hoe dat uwe name si."

Doe sprac hi: "Ic hete Walewein.

In ward ni so dorper no vilain,

Dat ic mins namen lochende ie."

19325"Ay mi. here, nu ne was nie

Riddere so blide alsic ben nu

Dat ic verwonnen ben van u.

Siet hier min trowe, datic van al

Dat begerende sijt doen sal."

19330Doe seide Walewein: "Op uwe trouwe

So bevelic u dese scone joncfrouwe,

Die hier met mi quam ter stede,

Dat gise vord te Kardoel mede;

Ende segt der coninginnen dat sise begome

19335Tote dat ic tot hare come."

Dus sijn si opgestaen

Ende ter zalenward gegaen.

Daer leide di waerd Waleweine te voren

Hoe dat sine joncfrouwe hadde gesworen

19340Dat si sijn hoeft hebben soude

"In ene scrine met gewoude,

Die si daertoe hadde doen maken,

Eer ic hare meer mochte genaken.

Live here, geraet mi hier toe."

19345Her Walewein seide ten riddere doe:

"Dit salic harde wel begaden."

Si quamen in di zale met staden:

Walewein ginc der joncfrouwen jegen,

Die sconincs dochter was van Nortwegen,

19350Ende grotese ende seide: "Joncfrouwe,

Ic ben Walewein. Bi mire trouwe,

Ic wille doen mins waerds belof:

Gi hebt ene scrine in u hof

Te minen hoefde, verstaic an u:

19355Ic wilre min hoeft in lecgen nu,

Ende daer met sal nu quite wesen

Mijn waerd." Doe sprac na desen

Die joncfrouwe: "Wat mins gesciet,

Uwe word en wedersecgic niet."

19360Doe stac hi sijn hoeft in di scrine

132 Ende tract weder ut sonder pine.

Doe sprac Walewein: "Nu heeft hier saen

Mijn waerd sijn gelof gedaen."

Dus was daer bliscap ende spel:

19365Men plach heren Waleweine daer wel.

Dien nacht was hi wel tgemake.

Nu salic laten van hen di sprake,

Van dien daer in die zale bliven,

Ende sal van Waleweine scriven.

XLIV.

 

Hoe Walewein zijn broeder dwong.

 

Nu zegt het voort dat avontuur

Dat Walewein reed terzelfder uur

Met de jonkvrouw daar

19110 Tot bij de avond, weet voorwaar.

Toen vonden ze een burcht staan,

Mooi en vast en goed gedaan

In een erg mooie stad.

De heer die op die burcht zat

19115 Was een mooie bedaagde man.

En Walewein die al dien dan

Gereden kwam met zijn jonkvrouw,

En graag dat kasteel zou aanschouwen

Om te hebben herberg daar,

19120 Reed in de poort gelijk daarnaar,

Daar hij goed ontvangen nu was.

De waard sprak tot hem na dat:

"Heer, me lijkt aan u, in schijn,

Dat ge gehad hebt grote pijn,

19125 Want het schijnt aan uw wapens wel."

Toen riep hij twee knapen snel,

Die hem ontwapenen zouden daar.

Toen liet de waard brengen daarnaar

Een erg goed gemaakt overkleed,

19130 Dat men Walewein aan doet.

Toen was gereed daar dat eten.

De waard en Walewein zijn gezeten

En ook de jonkvrouw mede:

Men plag haar wel daar ter plaatse.

19135 En toen dat eten was gedaan

Is men daar snel slapen gegaan.

Men vroeg Walewein als hij wou

Dat de jonkvrouw met hem slapen zou?

"Of wil men haar alleen leggen nu?"

19140 Walewein zei: Ja het, dat zeg ik u,

Hij wilde dat ze alleen lag.

Dus sliepen ze al tot de dag.

Des morgens stond op de waard

En ging zich vertreden naar buiten.

19145 Toen hoorde hij roepen luid en zeer:

"Hulp, wach arme, lieve heer.

Welk wonder is nu hier geschied."

De heer vroeg: "Miskomt u iets,

Dat u dus roept nu terstond?"

19150 "Ay mij, heer, er is gewond

Uw broeder zeer, ik zeg het u bloot;

En uw twee neven die zijn dood,

En hem is ontvoerd zijn geliefde.

Hierom is het dat ik schrei.

19155 Dit heeft gedaan al een man

Die ik u niet noemen kan."

Toen die heer dus werd gewaar

En hij vernam dat dood waren

Zijn neven, en zijn broeder gewond,

19160 Toen peinsde hij daar terzelfder stond,

Dat zijn gast het heeft gedaan.

Hij dreigde hem dood te slaan gelijk:

"Ik moet mijn broeder wreken."

Hij ging zijn mannen spreken

19165 Om deze jammerlijke daad.

Toen hoorde die jonkvrouw de raad,

Die met Walewein daar kwam;

En toen ze de raad vernam

Ging ze aldaar heer Walewein lag:

19170 "Sta op, heer, het is dag.

Ik heb alzo hier vernomen

Dat ge hier kwalijk bent gekomen;

Men wil u hier ter dood slaan."

Toen stond hij op aanstonds

19175 En kleedde hem en kwam voort.

Toen de waard het heeft gehoord

Ging hij naar Walewein gelijk benevens

En sprak: "U hebt gedood mijn neven

En mijn broeder zeer gewond,

19180 Dus moes u kiezen nu terstond

De dood van mijn handen hier.

Al was ge nu nog alzo fier,

Ik zal ze wreken aanstonds

Op u, me bedriegt me waan.

19185 Ge zal uw thuis niet beroemen

Dat ge hen het lijf hebt genomen."

Walewein sprak: "Neen, edele heer,

Dat was u een kleine eer

Dat ge me sloeg in deze wijze.

19190Ik heb nog binnen uw spijze;

Daarom spaar me nu ter tijd."

De waard sprak: "Dus zeker zij,

Ik spaarde u anders in geen manieren,

Ik zou u doden; nu zal ik snel

19195U leggen in mijn kerker gevangen,

En zal u daar verhongeren in."

Knapen riep hij in het begin,

En liet Walewein vangen aldaar

En in de kerker leggen daarnaar.

19200 Keye, God moet u worden gram.

Ge bracht toe dat hij daar kwam

Met uw valse tong kwaad.

Toen Walewein te kerker waart gaat

Bezag hem wel de waard vriendin:

19205 Hij bekwam haar zo in haar zin,

Dat ze zei, dus geloof het:

"Heer, geef mij de ridders hoofd,

Daarmee zo kwijt ge wel nu mij."

De waard sprak: "Bij God, dat zij."

19210 Hij was blijde erg zeer.

131 Nu hoor van die jonkvrouw meer:

Ze had hem lange gebeden te voren,

En hij haar ook gezworen

Eer hij haar lichaam schuldig was,

19215 Dat hij eerder zou brengen haar

Waleweins hoofd; en om dat

Was hij blijde, dat hij ter plaatse

Daar kwijten zou zijn belofte.

En toen hij Walewein wilde slaan of

19220 Zijn hoofd, sprak de jonkvrouw:

"Heer" zei ze, "bij mijn trouw,

Aldus wil ik hem niet van u;

Ge moet op hem winnen nu,

Als een goede ridder schuldig is,

19225 In een kamp, dus zij het gewis."

Hij sprak: "Dat wil ik graag doen."

Ze lieten zich wapenen toen,

De waard en Walewein tezamen.

Toen sprak de avonturen vader:

19230 "Wat mag het me dit helpen nu?

Al is het dat ik overwin hier u

Ik mag van hier niet ontgaan,

Want uw mannen zouden me verslaan.

Dus mag ik niet hier zijn verlost,

19235 En dat is me een zwakke troost."

De waard zei: "Bij mijn trouw,

Ik zweer het u bij die jonkvrouw,

En bij ridderschap en bij alles,

Dat u niemand beschadigen zal,

19240 Is het dat ge overwint hier mij:

Ik wil dat ge kwijt en vrij

Scheidt van hier in alle keren."

Dus was Walewein blijde zeer.

Dus zaten ze op hun paarden daar

19245 En reden op een plein daarnaar

Buiten de burcht, daar het schoon was,

En goed gewapend elk door dat

Omdat ze kamp vechten wilden,

Beide met speren en met schilden.

19250 De een kwam daar op de andere gereden

Met erg grote nijdigheden,

Zodat hun speren in stukken braken.

Andere maal dat ze hen onderstaken,

En staken nog hun speren in twee,

19255 En de derde keer ook nog mee

Staken ze stuk hun schachten.

Toen peinsde heer Walewein en dacht:

"Dit is wel een ridder koen,

Dat ik me verweer dus te doen

19260 We hebben drie spellen gereden,

En hij heeft ze erg fier geleden.

Bij God en bij mijn weet,

Ik zal nu beproeven mijn Gringalet:

Ik rij hem neer te die steken,

19265 Of mijn paard zal me ontbreken."

Dus namen ze echt speren in de hand,

En mijnheer Walewein kwam gerent,

En raakte zijn waard zo goed,

Zodat hij neer ter aarde viel

19270 En gaf een groten plat;

En heer Walewein steeg af nadat,

En zijn waard is opgestaan.

Toen gingen ze zich onderslaan

Menige slag zwaar en groot.

19275 Daar had nu zware weerstand

Walewein van zijn waard, God weet.

Ze vochten tot de nacht gereed,

Zodat men bekennen niet kon

Wie het beste had op die stonde.

19280 Toen Walewein dat zag

Dat hem de nacht dus aanlag,

Zijn waard hij toen aan rende

En sloeg de vreselijke man

Op zijn hoofd met het zwaard,

19285 Zodat hij neerviel ter aarde;

Want die slag was zo groot,

Hij was daar zeker gebleven dood

Had hij staan gebleven stijf:

Het zwaard ging diep in zijn lijf;

19290 En Walewein viel op hem aldaar

En trok hem de helm af daarnaar

En wilde hem afslaan dat hoofd.

Diegene toen de handen aanbood

En bad ootmoedig genade.

19295 Walewein sprak: "Het is te laat,

Ge moet uw hoofd verliezen gelijk,

Want ge had het mij gedaan

Had ge me overwonnen nu."

"Neen, edele heer, ik bid u

19300 Dat ge me genadig bent"

Heer Walewein zei: "Geen respijt

Mag ge hebben, dat zeg ik u,

Tenzij alzo dat ge nu mij

Beloven wil en verzekeren mede

19305 Te Kardoel te varen voor die stede

Omtrent Sint Jans mis, voorwaar,

En veertien nachten te liggen daar

Met al uw macht, versta me nu,

Totdat ik komen mag tot u.

19310 En kom ik niet daarbinnen,

Geeft u gevangen de koningin."

"Ay heer, en mag het anders niet zijn

Dan laat ik eerder dat leven van mij;

Die schande was me al te groot."

19315 "Bij mijn trouw, ik sla u dood

En wil ge dus niet aangaan."

Meteen verhief hij het zwaard daar gelijk.

Toen riep de ander: "Laat me leven.

Ik wil u hier mijn zekerheid geven:

19320 Maar lieve heer ridder, zeg eerst mij

Hoe dat uw naam zij."

Toen sprak hij: "Ik heet Walewein.

Ik werd niet zon dorper nog boef,

Dat ik mijn naam verloochende iets."

19325 "Ay mij, heer, nu was niet

Ridder zo blijde zoals ik ben nu

Dat ik overwonnen ben van u.

Zie hier mijn trouw, dat ik van al

Dat ge begeert doen zal."

19330 Toen zei Walewein: "Op uw trouw

Zo beveel ik u deze schone jonkvrouw,

Die hier met me kwam ter plaatse,

Dat ge haar voert te Kardoel mede;

En zeg de koningin dat ze op haar past

19335 Totdat ik tot haar kom."

Dus zijn ze opgestaan

En ter zalen waart gegaan.

Daar legde de waart Walewein te voren

Hoe dat zijn jonkvrouw had gezworen

19340 Dat ze zijn hoofd hebben zou

"In een schrijn met geweld,

Die ze daartoe had laten maken,

Eer ik haar meer mocht genaken.

Lieve heer, ge raadt me hier toe."

19345 Heer Walewein zei tot de ridder toen:

"Dit zal ik erg goed begaan."

Ze kwamen in de zaal met stade:

Walewein ging de jonkvrouw tegen,

Die konings dochter was van Noorwegen,

19350 En begroette haar en zei: "Jonkvrouw,

Ik ben Walewein. Bij mijn trouw,

Ik wil doen mijn waard belofte:

Ge hebt een schrijn in uw hof

Voor mijn hoofd, versta ik aan u:

19355 Ik wil er mijn hoofd in leggen nu,

En daarmee zal nu kwijt wezen

Mijn waard." Toen sprak na deze

De jonkvrouw: "Wat mij geschiedt,

Uw woord weerzeg ik niet."

19360 Toen stak hij zijn hoofd in die schrijn

132 En trok het er weer uit zonder pijn.

Toen sprak Walewein: "Nu heeft hier gelijk

Mijn waard zijn belofte gedaan."

Dus was daar blijdschap en spel:

19365 Men plag heer Walewein daar wel.

Die nacht was hij wel te gemak.

Nu zal ik laten van hen de spraak,

Van dien die daar in die zaal blijven,

En zal van Walewein schrijven.

 

 

XLV.

 

Hoe Walewein den lintworm doet sloech.

 

19370Daventure doet gewach,

Dat Walewein opten anderen dach

Quam gereden in een wout,

Daert scone in was menechfout:

Daerin reet hi alden dach

19375Ende den nacht di daer na gelach.

Doe vant hi ginder een scone plein:

Daer wilde hem resten her Walewein.

Hi beette vanden orsse daer

Ende dede hem tgreide af daernaer,

19380Ende liet weiden optie stat,

Ende sliep allettel selve na dat.

Doe quam daer een vorstere gegaen,

Ende wilde hemelike dors vaen,

Maer hine conde, sijt seker das.

19385Doe jagede hijt in enen maras:

Daer waendijt hebben wel geweert

Ende sinen here gepresenteert.

Hierenbinnen ward ontwake

Her Walewein, ende ward sere tongemake

19390Als hi sijn ors nine vant,

Ende stont op ende alomme liep;

Ende met luder stemme hi doe riep:

"Ay Gringalet, waer sidi nu?

Dit was ongetroweheit van u

19395Ende felheit mede alte groet,

Dat gi mi in derre noet

Aldus nu allene laet staen.

Motic dus te voet nu gaen.

Dat es mi selden vore gesciet;

19400Derre ontrouwen en plaechdi niet."

Dit heeft verhord nu Gringalet

Ende quam gelopen al ongelet

Rechte te sinen here waert,

Die om heme was vervaert.

19405Doe hijt sach was hi blide

Ende leide sijn gereide ter selver tide,

Ende op Gringalette hi sat

Ende keerde danen vander stat

Ende reet toten avonde met gewelt.

19410Doe quam hi gereden an een velt,

Daer hi vant een woeste lant,

Dat algader was verbrant:

Menege scone stat hi sach,

Menege scone borch daer lach

19415Verwost ende herde te vallen dan.

Des wonderde Waleweine den edelen man.

Het was daer al so sere verbrant,

Dat hi niweren herberge vant.

Dus reet hi tot in die nacht.

19420Doe quam hi gereden an ene gracht,

Daer een clene casteelkin stoet.

Daer beette min her Walewein te voet

Ende bat die herberge aldaer.

Doe sprac die here te hem daernaer:

19425"Here, ic ben een arm man;

Maer mine herberge nochtan

Alsulc alsi es lenic hier u."

Walewein seide: "Danc hebt nu."

"In mach u niet bat gedoen."

19430Die gode man sloech hem een hoen,

Dat Walewein soude eten daren.

Gerstenbroet ende borre, twaren,

Moesti eten ende drinken;

Hine wiste hem wat els scinken.

19435Doe vraechde Walewein daer te hant,

Twi dat lant so ware verbrant,

Ende wies dat lant oec ware?

Die man antwerde hem daernare:

"Here, dit was een conincrike,

19440Ende hier levede so weldelike

Tfolc datter in was geseten.

Nu heves God al vergeten

Ende hevet hier nu int lant

Enen lintworm gesant;

19445Die es so utermatene groet,

Hi heeft vele des volcs doet,

Ende dit lant verwoestet sere.

Nu es gevloen die coninc onse here

In een ander lant hierbi,

19450Ende hevet doen crieren een gecri,

Wie den worm gedoden conde,

Hi wilde hem geven ter selver stonde

Sine enege dochter tenen wive,

Ende sijn conincrike na sinen live;

19455Nochtan en dar dit nieman angaen."

Doe vraechde Walewein den waerd saen

Waer die worm gelegen ware?

Die waerd seit hem oppenbare.

Des ander dages, smargens vroe,

19460Stont Walewein op ende riep doe

Den man ende seide: "Du moets mi

Leiden waer die lintworm si."

Doe ginc hi met hem ter selver wile

Ende leiden wel onderhalve mile

19465Tot an enen berch tere stat,

Daer hi lach in een groet gat.

Doe seide die man: "Nu merket, here,

Ginder leget hi min no mere.

Nu motic vlien, wats gesciet,

19470Want ic dar hier bliven niet

Dorden vresseliken worm.

In dar oec niet ansien den storm

Dien gi sult hebben hier ter stont."

Walewein seide: "Nu gaet gesont.

19475Ic vare daer di worm nu si."

Doe her Walewein daer quam bi

Versagene die worm daer ter stede

Ende quam ut sinen hole gerede,

So lanc ende so utermaten groet,

19480Dat her Walewein vrochte die doet.

"Ic moet hier anxtelike vechten."

Daerom began hem oprechten

Gelijc enen groten maste,

Ende quam op Waleweine daer vaste;

19485Ende her Walewein sijn spere stac

Op hem, dat te sticken brac;

Maer dit was een steke om niet,

Hine dede den worm geen verdriet;

Nochtan waest een groet gemoet.

19490Neder ginc hi vanden perde te voet

Ende slogene metten swaerde daer

Menegen slach, wet vorwaer,

Maer en wilde niet dore gaen.

Die worm heeft Waleweine bestaen

19495So vreesselike ende so sware,

Dat her Waleweine geerne ware

Gevloen, haddi geweten waer;

Idoch moesti hem weren daer

Oft hi moeste bliven doet.

19500Hi was nu in groter noet,

Want die worm met sinen clauwen

Wat dat hi conde gelauwen

Trac hi hem af, groet ende smal.

Hi scorde Waleweins wapine al

19505Ende maecte hem daer menege wonde.

133 Doen quam echt di worm ter stonde

Gapende vreselike sere

Oft hi verbiten soude den here:

Ende Walewein doe jegen hem ginc

19510Ende metten swerde hine beginc,

Ende in die kele hine doe stac

So verre, dat hem therte brac.

Doe viel daer neder die viant,

Daer bloet ende vier ute scoet thant,

19515Dat Waleweine verbernde na das

Al dat an sine live was.

Walewein viel neder an sinen danc,

Want hi mode was ende cranc.

Hi lach met blode overgoten,

19520Dat vanden worme quam gevloten,

Daer in lach die coene man,

Daer hi te doelne of sere began.

Hi was al van hem selven comen:

Dus was hem na dat lijf genomen.

19525Daer hi dus lach vor dien viande

Des heren drossate vanden lande

Die quam nu allene gereden

Ute na sire ouder seden

Te siene waer die worm was.

19530Doe werd hi saen geware das,

Dat Gringalet na Waleweine

Sere neyede inden pleine,

Ende maecte groet mesbaer.

Hi verboudem doe ende ginc naer,

19535Ende vant Waleweine licgende dare

Gelijc oft hi doet ware.

Den worm sach hi bi hem doet:

Des haddi bliscap herde groet,

Ende rouwe haddi omden man.

19540Droeffelike sprac hi hem an:

"Owi, her riddere, live here,

Mi deert utermatene sere

Dat ic u doet licgene sie.

En werd in eertrike nie

19545Dine gelike nu geboren.

Dattu dijn lijf heves verloren

Dat mote Gode wesen leit.

Dit quam di van groter stoutheit;

Dattu dorstes hier bestaen

19550Den worm, dat es di vergaen

Swaerlike ane den live dijn.

Nu mote di God genadech sijn."

Dus liet hine licgen daer hi lach

Ende reet daer hi dat ors sach.

19555Hi naemt ende wildet wech leiden,

Maer danen en wildet niet sceiden:

Het setter hem jegen dattet mochte.

Den drossate het daer gerochte

Metten voten ende ontrac.

19560Die drossate ginc af ende trac

Enen stoc, die daer doe lach.

Den orsse gaf hi enen slach

Dattet neyde so harde sere,

Dattet horde die edel here,

19565Die daer lach alsoe gewont;

Ende hi sprac ter selver stont:

"Wie es mi gevolget nu naer,

Die min Gringalet nu nemet daer?

Ic bidde hem dat hijt late staen;

19570In mach te voet niet henen gaen."

Dies was die drossate herde blide,

Ende liep ten riddere ter selver tide

Al wenende, ende sprac met sere:

"Mogedi becomen, edel here?"

19575"Jaic," sprac hi, "dat seggic u,

Woudi mi geven drinken nu."

Die drossate sprac: "Jaic, here."

Doe liep hi ende haestem herde sere

Ende brachte Waleweine drinken na dat,

19580Die doe bequam ter selver stat.

Doe nam Waleweine aldaer

Ende settene op sijn paert daernaer

Ende vordene met hem saen na das

Ter stat daer die coninc in was

19585Daer dedi beten heren Waleweine

Onder ene linde op enen pleine,

Ende seide dat hi daer raste name

Tot hi daer weder quame.

"Ic wil niet dat gi dus comt te hove,

19590Ic sal u met meerren love

Doen halen," sprac hi, "live vrient,

Want gi hebbes wel verdient;

Gi sijt volmaect in alre wijs,

Gi hebt vor alle ridderen den prijs,

19595Dat scient an uwen live nu.

Beit mins en lettel, des biddic u,

Ic sal hier wedercomen te hant."

Dus es hi vaste henen gerant

Ter stat waerd al dat hi mach;

19600Ende doe men so dapperlijc comen sach

Gingen die liede alle vlien,

Ende seiden: "Hi heeft den worm gesien."

Daer werd een loep doe herde groet:

Si waenden alle wesen doet.

19605Dus quam die drossate saen gerant

Daer hi den coninc sittende vant

In een harde scone palas,

Daer menech riddere bi hem was,

Ende seide: "Here, drivet bliscap groet,

19610Want die lintworm die es doet.

Dese niemare bringic sonder waen."

Die coninc sprac: "Hebdijt gedaen?"

"Nenic niet." "Wie deet dan?"

"Het dede [een] riddere, een edel man,

19615Die coenste die ie werd geboren.

Hi hadde welna dlijf verloren."

"Levet hi oft es hi doet?"

"Hi levet, here, maer harde groet

Es sijn ongemac nu ter stont;

19620Die worm heften sere gewont."

"Waer es hi nu, dat secget mi."

"Here," sprac hi, "hijs hier bi."

"Nu secget mi waer icken vinde."

"Buten der stat, onder die linde

19625Daer leget hi ende hevet raste.

Sijn ors bandic bi hem vaste,

Ende quam om u gereden, here,

Dat gi den riddere doen sout ere."

Doen dede di coninc daer gebieden

19630Sinen ridders ende sire maisniden

Dat si met hem souden riden:

Hi wilt den riddere halen tien tiden.

Si voren metten coninc ter stonden

Daer si heren Waleweine vonden

19635Licgende harde sere gewont.

Men namene op ter selver stont

Ende vordene sachte ende wale

Met bliscepen in des conincs zale,

Daer hi harde scire genas,

19640Want hi selve die vroetste was

Van wonden die men tien tiden vant.

Doe hi genesen was quam thant

Die coninc vor Waleweine al daer

Ende seide: "Here, hebt genen vaer.

19645Gi hebt verslegen nu ende doet

Den lintworm die ons dede noet,

Ende daermede hebdi verdient hier nu

Mire dochter te hebbene nu

Tenen wive, ende al min lant

19650Na mine doet, si becant."

Walewein sprac: "God lone u, here,

Dat gi mi biet dese ere.

Des en mochtic verdinen niet.

Maer live here, oft gijt gebiet,

19655Soe doet mi tirsten ene bede,

134 Dies biddic u op alle genede."

"Dat willic doen al ongespaert."

"So biddic u, here, dat gi vart

Met al uwer macht te Kardeloet;

19660Ende den lintworm di ic sloech doet

Vort met u, ende mire joncfrouwen,

Ende beit mins daer in goder trouwen

Tes ic come daer tote u."

"Gerne. Segt mi uwen name nu."

19665"Bi Gode, here, gerne; dat si.

Waleweine soe heet men mi."

Die conc seide: "Edel wigant,

Ic sekere u met mire hant,

Met mire conincliker trouwen,

19670Den worm oec metter joncfrouwen

Te bringene, als gi hebt geseit,

Te Kerdole met mire wetentheit."

Doe Walewein al genesen was

Bat hi den coninc saen nadas,

19675Dat hi hem wapine soude geven,

Want di sine waren bleven

Vorden worm al verbrant.

Doe gaf die coninc Waleweine te hant

Die beste wapine vander stat.

19680Doe nam Walewein orlof nadat

Ane den coninc ende andie vrouwe

Ende oec mede andie joncfrouwe

Ende an alle die daer waren.

Dus es hi hoefscelijc henen gevaren.

19685Nu salic u swigen van desen,

Ic salre hier namaels els mer af lesen,

Maer ic moet hier vore nu spreken

Van Keyen metten quaden treken.

XLV.

 

Hoe Walewein de lintworm dood sloeg.

 

19370 Het avontuur maakt gewag,

Dat Walewein op de volgende dag

Kwam gereden in een woud,

Daar het mooi in was menigvuldig:

Daarin reed hij de hele dag

19375 En de nacht die daarna lag.

Toen vond hij ginder een mooi plein:

Daar wilde zich rusten heer Walewein.

Hij steeg af van het paard daar

En deed hem het zadel af daarnaar,

19380 En liet het weiden op die plaats,

En sliep al wat zelf na dat.

Toen kwam daar een boswachter gegaan,

En wilde heimelijk het paard vangen,

Maar hij kon het niet, zij het zeker dat.

19385 Toen jaagde hij het in een moeras:

Daar waande hij het hebben wel geweerd

En zijn heer gepresenteerd.

Hierbinnen werd ontwaakt

Heer Walewein, en werd zeer te ongemak

19390 Toen hij zijn paard niet vond,

En stond op en alom liep;

En met luide stem hij toen riep:

"Ay Gringalet, waar ben je nu?

Dit was ontrouwheid van u

19395 En felheid mee al te groot,

Dat ge me in die nood

Aldus nu alleen laat staan.

Moet ik dus te voet nu gaan.

Dat is me zelden voor gebeurd;

19400 Die ontrouwheid deed u niet."

Dit heeft gehoord nu Gringalet

En kwam gelopen al zonder letten

Recht tot zijn heer waart,

Die om hem was bang.

19405 Toen hij het zag was hij blijde

En legde zijn zadel terzelfder tijd,

En op Gringalet hij zat

En keerde vandaan van de plaats

En reed tot de avond met geweld.

19410 Toen kwam hij gereden aan een veld,

Daar hij vond een woest land,

Dat helemaal was verbrand:

Menige schone stad hij zag,

Menige schone burcht daar lag

19415 Verwoest en erg vervallen dan.

Dus verwonderde Walewein de edele man.

Het was daar al zeer verbrand,

Zodat hij nergens herberg vond.

Dus reed hij tot in de nacht.

19420 Toen kwam hij gereden aan een gracht,

Daar een kleine kasteeltje stond.

Daar steeg af mijnheer Walewein te voet

En bad de herbergier aldaar.

Toen sprak die heer tot hem daarnaar:

19425 "Heer, ik ben een arme man;

Maar mijn herberg nochtans

Al zulke zoals ze is leen ik hier u."

Walewein zei: "Dank hebt nu."

"Ik mag u niet beter doen."

19430 De goede man slachtte voor hem een hoen,

Dat Walewein zou eten daar.

Gerstebrood en bronwater, te waren,

Moest hij eten en drinken;

Hij wiste hem niet wat anders te schenken.

19435 Toen vroeg Walewein daar gelijk,

Waarom dat land zo was verbrand,

En van wie dat land ook waar?

De man antwoordde hem daarnaar:

"Heer, dit was een koninkrijk,

19440 En hier leefde zo weelderig

Het volk dat er in was gezeten.

Nu heeft God hen geheel vergeten

En heeft hier nu in het land

Een draak gezonden;

19445 Die is zo uitermate groot,

Hij heeft veel van het volk gedood,

En dit land verwoest zeer.

Nu is gevlogen de koning onze heer

In een ander land hierbij,

19450 En heeft laten uitroepen een geschreeuw,

Wie de draak doden kon,

Hij wilde hem geven terzelfder stonde

Zijn enige dochter tot een wijf,

En zijn koninkrijk na zijn lijf;

19455 Nochtans durft dit niemand aan te gaan."

Toen vroeg Walewein de waard gelijk

Waar die draak gelegen was?

De waard zei het hem openbaar.

De volgende dag, s morgens vroeg,

19460 Stond Walewein op en riep toen

De man en zei: "U moet mij

Leiden waar die draak is."

Toen ging hij met hem terzelfder wijle

En leidde hem wel anderhalve mijl

19465 Tot aan een berg te ene plaats,

Daar hij lag in een groot gat.

Toen zei die man: "Nu merkt, heer,

Ginder ligt hij min of meer.

Nu moet ik vlieden, wat dus geschiedt,

19470 Want ik durf hier te blijven niet

Door de vreselijke draak.

Ik durf ook niet aan te zien de storm

Die ge zal hebben hier terstond."

Walewein zei: "Nu ga gezond.

19475 Ik vaar daar die draak nu is."

Toen heer Walewein daar kwam bij

Zag die draak hem daar ter plaatse

En kwam uit zijn hol gereed,

Zo lang en zo uitermate groot,

19480 Dat heer Walewein vreesde de dood.

"Ik moet hier angstig vechten."

Daarna begon het zich op te richten

Gelijk een grote mast,

En kwam op Walewein daar vast;

19485 En heer Walewein zijn speer stak

Op hem, zodat het te stukken brak;

Maar dit was een steek om niet,

Hij deed de draak geen verdriet;

Nochtans was het een grote ontmoeting.

19490 Neer ging hij van het paard te voet

En sloeg hem met het zwaard daar

Menige slag, weet voorwaar,

Maar dat wilde niet doorgaan.

Die draak heeft Walewein bestaan

19495 Zo vreselijk en zo zwaar,

Dat heer Walewein graag was

Gevlogen, had hij geweten waar;

Toch moest hij zich verweren daar

Of hij moest blijven dood.

19500 Hij was nu in grote nood,

Want de draak met zijn klauwen

Wat dat hij kon geraken

Trok hij hem af, groot en smal.

Hij verscheurde Waleweins wapens al

19505 En maakte hem daar menig wonde.

133 Toen kwam echt die draak ter stonde

Gapend vreselijk zeer

Of hij verbijten zou de heer:

En Walewein toen tegen hem ging

19510 En met het zwaard hem aanging,

En in de keel hij toen stak

Zo ver, zodat hem het hart brak.

Toen viel daar neer de vijand,

Daar bloed en vuur uitschoot gelijk,

19515 Zodat Walewein verbrande na dat

Alles dat aan zijn lijf was.

Walewein viel neer tegen zijn wil,

Want hij moe was en zwak.

Hij lag met bloed overgoten,

19520 Dat van de draak kwam gedropen,

Daarin lag die koene man,

Daar hij van te dolen zeer begon.

Hij was al tot zichzelf gekomen:

Dus was hem bijna dat lijf genomen.

19525 Daar hij dus lag voor die vijand

De heer drost van dat land

Die kwam nu alleen gereden

Uit naar zijn oude zeden

Te zien waar die draak was.

19530 Toen werd hij gelijk gewaar dat,

Dat Gringalet naar Walewein

Zeer hinnikte in dat plein,

En maakte groot misbaar.

Hij verstoutte zich en ging toen dichter naar,

19535 En vond Walewein liggen daar

Gelijk alsof hij dood waar.

De draak zag hij bij hem dood:

Dus had hij blijdschap erg groot,

En rouw had hij om de man.

19540 Droevig sprak hij hem aan:

"Owi, heer ridder, lieve heer,

Me deert uitermate zeer

Dat ik u dood liggen zie.

Er werd in aardrijk niet

19545 Uw gelijke nu geboren.

Dat u uw lijf heeft verloren

Dat moet God wezen leed.

Dit kwam u van grote dapperheid;

Dat u durfde hier te bestaan

19550 De draak, dat is u vergaan

Zwaar aan uw lijf gij.

Nu moet u God genadig zijn."

Dus liet hij hem liggen daar hij lag

En reed daar hij dat paard zag.

19555 Hij nam het en wild het weg leiden,

Maar vandaar wilde het niet scheiden:

Het verzette er zich tegen dat het mocht.

De drost het daar raakte

Met de voeten en onttrok.

19560 De drost ging af en trok

Een stok, die daar toen lag.

Het paard gaf hij een slag

Zodat het hinnikte zo erg zeer,

Zodat het hoorde die edele heer,

19565 Die daar lag alzo gewond;

En hij sprak terzelfder stond:

"Wie is me gevolgd nu na,

Die mijn Gringalet nu neemt daar?

Ik bid hem dat hij het laat staan;

19570 Ik mag te voet niet heen gaan."

Dus was de drost erg blijde,

En liep tot de ridder terzelfder tijd

Al wenende, en sprak met zeer:

"Mag het u bekomen, edele heer?"

19575"Ja ik," sprak hij, "dat zeg ik u,

Wil ge me geven te drinken nu."

De drost sprak: "Ja ik, heer."

Toen liep hij en haastte hem erg zeer

En bracht Walewein te drinken na dat,

19580 Die toen bijkwam terzelfder plaats.

Toen nam Walewein hem aldaar

En zette hem op zijn paard daarnaar

En voerde met hem gelijk naar dat

Te stad daar de koning in was

19585 Daar liet hij wachten heer Walewein

Onder een linde op een plein,

En zei dat hij daar rust nam

Tot hij daar weer kwam.

"Ik wil niet dat ge aldus komt te hof,

19590 Ik zal u met meer lof

Laten halen," sprak hij, "lieve vriend,

Want ge hebt het wel verdiend;

Ge bent volmaakt in alle wijs,

Ge hebt voor alle ridders de prijs,

19595 Dat schijnt aan uw lijf nu.

Wacht wat op me, dus bid ik u,

Ik zal hier weerkomen gelijk."

Dus is hij vast heen gerend

Ter stad waart al dat hij mag;

19600 En toen men hem zo dapper komen zag

Gingen de lieden alle vlieden,

En zeiden: "Hij heeft de draak gezien."

Daar werd een loop toen erg groot:

Ze waanden allen te wezen dood.

19605 Dus kwam de drost samen gerent

Daar hij de koning zittend vond

In een erg mooi paleis,

Daar menige ridder bij hem was,

En zei: "Heer, drijf blijdschap groot,

19610 Want de draak die is dood.

Dit nieuws breng ik zonder waan."

De koning sprak: "Heb jij het gedaan?"

"Neen ik niet." "Wie deed het dan?"

"Het deed een ridder, een edele man,

19615 De koenste die ooit werd geboren.

Hij had bijna het lijf verloren."

"Leeft hij of is hij dood?"

"Hij leeft, heer, maar erg groot

Is zijn ongemak nu terstond;

19620 De draak heeft hem zeer gewond."

"Waar is hij nu, dat zeg het mij."

"Heer," sprak hij, "hij is hierbij."

"Nu zeg het me waar ik hem vind."

"Buiten de stad, onder de linde

19625 Daar lig hij en heeft rust.

Zijn paard bond ik bij hem vast,

En kwam om u gereden, heer,

Dat ge de ridder doen zou eer."

Doen liet de koning daar ontbieden

19630 Zijn ridders en zijn manschappen

Dat ze met hem zouden rijden:

Hij wil de ridder halen te die tijden.

Ze voeren met de koning ter stonden

Daar ze heer Walewein vonden

19635 Liggen erg zeer gewond.

Men nam hem op terzelfder stond

En voerde hem zacht en wel

Met blijdschap in de konings zaal,

Daar hij erg snel genas,

19640 Want hij zelf de bekendste was

Van wonden die men te die tijden vond.

Toen hij genezen was kwam gelijk

De koning voor Walewein al daar

En zei: "Heer, hebt geen gevaar.

19645 Ge hebt verslagen nu en gedood

De draak die ons deed nood,

En daarmee heb je verdiend hier nu

Mijn dochter te hebben nu

Tot vrouw, en al mijn land

19650 Na mijn dood, zij u bekent."

Walewein sprak: "God loont het u, heer,

Dat ge me biedt deze eer.

Dit mocht ik verdienen niet.

Maar lieve heer, als gij het gebiedt,

19655 Zo doe me ten eerste een bede,

134 Dus bid ik u op allen gereed."

"Dat wil ik doen al zonder sparen."

"Zo bid ik u, heer, dat ge vaart

Met al uw macht te Carmeloet;

19660 En de draak die ik sloeg dood

Voort met u, en mijn jonkvrouw,

Wacht op mij daar in goede trouw

Totdat ik kom daar tot u."

"Graag. Zeg me uw naam nu."

19665 "Bij God, heer, graag; dat zij.

Walewein zo noemt men mij."

De koning zei: "Edele vriend,

Ik verzeker het u met mijn hand,

Met mijn koninklijke trouw,

19670 De draak ook met de jonkvrouw

Te brengen, zoals ge hebt gezegd,

Te Carmeloet bij mijn weten."

Toen Walewein geheel genezen was

Bad hij de koning gelijk na dat,

19675 Dat hij hem wapens zou geven,

Want de zijne waren gebleven

Voor de draak geheel verbrand.

Toen gaf de koning Walewein gelijk

De beste wapens van de stad.

19680 Toen nam Walewein verlof nadat

Aan de koning en aan de vrouw

En ook mede aan die jonkvrouw

En aan alle die daar waren.

Dus is hij hoffelijk heen gevaren.

19685 Nu zal ik u zwijgen van dezen,

Ik zal er hier later elders meer van lezen,

Maar ik moet hiervoor nu spreken

Van Keye met de kwade streken.

 

 

XLVI.

 

Hoe Keye met sinen ridders voer aventuren soeken om Waleweine scande te done.

 

Daventure seget hier ter steden:

19690Doe Walewein was vanden hove gesceden,

Dat Keye doe quam gegaen

Te sinen gesellen, daer ic af dede verstaen,

Die met heme Waleweine verriden.

Si spraken aldus onder henlieden,

19695Overmids theren Keys raet,

Dat elc wilde proven, hoe dat gaet,

Sine aventure oec een jaer.

"Ende laet sien oft Waleweine daernaer

Alse menege aventure sal gescien

19700Alse ons allen sal binnen dien."

Ende om dese sake sijn si daer

Met Keyen gevaren alle daernaer

Om Waleweine te doene tachter

Ende te merre sinen lachter.

19705Dus sijn si hemelijc wech gevaren

Tote hen twintich, sonder sparen,

Ende daer was Keye meester af,

Die hen allen goden troest gaf.

Hi seide: "Laet ons te gadere varen

19710Ende niemanne die wi vinden sparen."

Mettesen worden, metteser tale,

Quamen si gereden in enen dale,

Doe si seven dage hadden gereden,

Daer ene borch stont beneden,

19715Die utermaten scone was,

Ende starc mede, alsict las;

Ende om dese borch ginc een muer,

Die te starc was elken gebuer,

Ende een water mede so wijt,

19720Dat si niemanne ontsagen ter tijt.

Nu es Keye comen met allen

Met sinen ridders daer vore gevallen.

Het was den avonde herde naer,

Ende souden gerne herbergen daer;

19725Ende die valbrucge was opgetogen,

Datsi ter porten niet comen mogen.

Si ripen sere ter selver ure.

Doe quam daer een knape ten mure,

Die vrachde wat si behilden dare?

19730Doe seide her Keye saen daer nare:

"Vrient, wi willen herbergen nu."

"Uwer es te vele, dat secgic u,"

Sprac die knape, "te latene in;

Want waerdi valsch in uwen sin

19735Gi mocht di borch winnen saen

Op min here, sonder waen;

Ende in weet niet wie gi sijt.

Maer wildi mi uwen name secgen ter tijt,

Gi moget sijn oec selc man,

19740Mijn here sal u inlaten dan;

Ende gi mocht oec selc sijn, twaren,

Gine quaemter in binnen seven jaren."

Keye balh hem sere tier stont

Ende seide: "Quade besceten horstront,

19745Hoe sprecstu soe te mi ward.

Haddic [di] hier nu vor min pard

Ic soudi anders te sprekene leren."

Die knape sprac: "Also mote mi God eren,

Wardi allene te deser uren,

19750Ende woudi dan iet lange duren

Daer buten, ic soude daer comen tot u

Ende soude besien wat gi mi nu

Te vergeefs doen sout allene.

Ende willen dandere alle gemene

19755Stille houden, ic segs u mere,

Wi comen daer ut, ic ende min here,

Ende selen jegen u josteren ter steden

Welc dat gi wilt van ons beden."

"Bi Gode," sprac Keye, "dat soude mi

19760Onward hebben nu van di,

Dat ic soude jegen enen knecht

Speren breken over recht.

Maer doch hier comen dinen here,

Ic breke jegen hem een spere."

19765Dus es die knape neder gegaen

Ende dede dit sinen here verstaen,

Die hem gereide saen daernaer.

Ende sijn knape mede, wet vorwaer,

Dede hem wapenen wel van prise,

19770Rechte na eens ridders wise,

Ende bat sinen here dat hi aldare

Seide dat hi ridder ware

Ende oec here van daer binnen,

Ende hi hem late die joeste beginnen

19775Jegen Keyen nu ter stat.

Die riddere dede dat hi hem bat.

Doe quamen si saen gereden daer uut,

Ende Keye quam vord al over luut

Ende wilde daer die joeste beginnen:

19780Doe sprac die riddere van daer binnen:

"Here, gi hebt hier vele liede,

Ende ware dat sake dat u messciede,

Ende si ons wilden deren

Sone condewi ons niet verweren;

19785Maer wildi gi twee jegen ons tween

Hier jostiren al in een

Tote dat wi verwonnen wesen

Ofte gi twee, dat si te desen

Niet en selen doen, Godweet,

19790Ende si dit namen op haren eet,

Wi selen jostiren jegen u."

Keye seide: "Dat sweric nu,

Ende alle dese ridders mede."

Dus sworen sijt daer alle ter stede.

19795Die knape die nu was comen hier,

Die int herte was cone ende fier,

Sine wapine scenen so overgoet,

Dat Keye pensde in sinen moet,

Dat ware di here van daer binnen.

19800Hi sprac te Keyen: "Wildi beginnen

135 Te josteerne jegen mi

So comets af, laet sien wat si;

Het gaet sere ten avonde waert."

Keye begonde te roerre sijn paert

19805Ende quam gereden opten knape

Ende stakene met groten ongemake

So dat sijn spere te sticken brac,

Ende sinen scilt oec mede dorstac.

Ende die knape staken weder

19810Dor scilt, dor halsberch ende dor leder

Rechte tuscen arm ende side,

Dat sijn spere ter selver tide

Achter ut gewaden quam.

Het sceen dat hi op hem was gram;

19815Haddine alsoe opten buc geraect

Hi hadde Keyen ene wonde gemaect

Soe groet, dat wetic wel van desen,

Hine ware daeraf meer genesen.

Die knape liet tspere steken alsoe

19820Ende trac sijn swaerd ende ginc doe

Vresselike op Keyen slaen.

Ende Keye trac sijn swaerd oec saen

Ende ginc hem manlike weren;

Maer die inden vanden speren

19825Die utrageden achter ende voren

Daden hem herde groten toren,

Want hem dat slaen sere benam.

Die knape met enen slage quam

Ende sloech Keyen oec na das

19830Also als hi verwerret was

Opten arm met nidecheden,

Dat hem sijn swaerd ontviel ter steden.

Doe werd Keye tachter sere.

Ende binnen dien soe was die here

19835Vander borch vergadert ende in porre

Ane Keys geselle Lichaorre.

Si quamen te gadere metten speren:

Elc stac anderen inder weren,

So dat beide haer speren braken.

19840Ic segt u, dat si die swerde traken

Ende gingen houwen ende geven:

Elc stont daer na sanders leven.

Int leste werd Lichanor so mat,

Dat hi hem opgaf ter stat.

19845Doe quam een ander op hem gereden.

Ende binnen deser selver steden

Was Keye tachter soe gedaen,

Dat hi ne mochte niet gestaen,

Ende viel over sine knien ter neder.

19850Ende alsi op waende staen weder

Slogene die knape metten swerde

Dat hi weder viel ter eerde.

Doe quamen die andere daer toe gereden

Ende bescudden Keyen daer ter steden,

19855Ende voren den knape op alsoe.

Alse dat die knape sach hi vloe

In die porte ter selver stont,

Want si haddene sere gewont.

Ende hi sach wel ende heeft vernomen

19860Dat sijn here was opgenomen;

Ende haddene gevaen, wet vorwaer,

Ende sendene te conincs hove daernaer,

Om te secgene daer oppenbare

Dat hi hare gevangen ware.

19865Ende doen die knape dit vernam

Was hi utermatene gram

Ende dede die porte vaste sluten

Ende die ridders alle daer buten,

Die wel waenden, sijt seker das,

19870Dat hi die here vanden torre was.

Si ripen doe inward ende seiden

Dat si nembermer van daer sceiden,

Sine selen den tor winnen ere.

Keye die gequetst was sere

19875Men hulp hem daer te rasten saen.

Die andere sijn te storme gegaen

Ende besoeken in allen sinnen

Hoe si den casteel mochten winnen;

Maer daer ne was geen winnen an.

19880Nu es gereden die goede man,

Die riddere die daer gevangen was,

Daer ic hier te voren af las,

Tote Kardole ter selver ure,

Daer hi vant den coninc Arture,

19885Ende vertelde vorden coninc al bloet

Hone Keye ende sijn conroet

Gesent hevet aldaer gevaen,

Ende hoe sine alle hadden bestaen;

"Niet een man allene, wet mede,

19890Want icker twee onder dede;

Ende doe quamen si .xv. wale

Op mi gesmeten altemale,

Ende vingen mi ende sinden mi nu,

Her coninc, here, aldus tot u."

19895Doe dit vernamen die grote heren

Maecten sijs sere haer sceren.

Vord seide di riddere daer den heren

Hoe sijn knape reet uter weren

Jegen Keyen, en hine sloech soe,

19900Dat sine gesellen echt quamen toe

Ende Keyen bescudden aldaer.

"Doe ontreet min knape daernaer

In minen casteel, daer si voren

Licgen ende hebben gesworen

19905Dat sine winnen selen ter steden

Eer si meer van daer sceden.

Nu siet, here, her coninc,

Wat wildi doen van derre dinc?

Wildi orlof geven mi nu,

19910Dies soudic gerne bidden u,

Want ic ben hier u gevaen;

Maer gaefdi mi orlof, sonder waen,

So waric quite van minen eede,

Ende so mochtic weder keren gerede

19915Ende bescudden minen casteel

Ende minen knape, die een deel

In anxte es, dat wetic wale."

Die coninc sprac na dese tale:

"Her riddere, bi mire kerstenhede,

19920Ic scelde u quite hier ter stede,

Ende oec so gevic mede orlof,

Es enech riddere in min hof

Die u wille in staden staen,

Dat hi met u vare, sonder waen."

19925Doen dit horde Gariet

Ende Lyoneel ende Hestor mede

Ende Acglavael, si seiden daernare:

"Her coninc, opdat u lief ware,

Wi souden met desen riddere varen

19930Ende dien knape ontsetten sonder sparen,

Die Keyen also tonder dede."

Die coninc seide: "Ic weets u mede

Danc, ende bids u, sonder waen,

Mogedi Keyen aldaer gevaen,

19935Ende sine gesellen daer ter stede,

So geefse desen riddere gerede

Ende sinen knape, die Keyen sloech,

Mede te done haer gevoech;

Maer, oft gi cont, so hoet u

19940Dat si u niet en kinnen nu,

Ende oec so hoet u, des biddic u mere,

Dat gise niet en quetst te sere."

Dit geloefden si daer den coninc

Ende sciden en wech na dese dinc,

19945Metten riddere, ongespaert,

Rechte te sinen castele waerd.

Nu selewi swigen van desen

Ende van Keyen ende sine gesellen lesen.

XLVI.

 

Hoe Keye met zijn ridders voor avonturen zoeken om Walewein schande te doen.

 

Het avontuur zegt hier ter plaatse:

19690 Toen Walewein was van het hof gescheiden,

Dat Keye toen kwam gegaan

Tot zijn gezellen, daar ik van liet verstaan,

Die met hem Walewein verraden.

Ze spraken aldus onder hen lieden,

19695 Vanwege heer Keyes raad,

Dat elk wilde beproeven, hoe dat het gaat,

Zijn avonturen ook een jaar.

"En laat zien of Walewein daarnaar

Alzo menige avonturen zal geschieden

19700 Zoals ons allen zal binnen die."

En om deze zaak zijn ze daar

Met Keye gevaren alle daarnaar

Om Walewein te doen ten achter

En te vermeerderen zijn lachen.

19705 Dus zijn ze heimelijk weg gevaren

Tot hen twintig, zonder sparen,

En daar was Keye meester van,

Die hen allen goede troost gaf.

Hij zei: "Laat ons tezamen varen

19710 En niemand die we vinden sparen."

Met deze woorden, met deze taal,

Kwamen ze gereden in een dal,

Toen ze zeven dagen hadden gereden,

Daar een burcht stond beneden,

19715 Die uitermate mooi was,

En sterk mede, zoals ik het las;

En om deze burcht ging een muur,

Die te sterk was voor elke buur,

En een water mede zo wijd,

19720 Zodat ze niemand ontzagen ter tijd.

Nu is Keye gekomen geheel

Met zijn ridders daarvoor gevallen.

Het was de avond erg nabij,

En zouden graag herbergen daar;

19725 En de valbrug was opgehaald,

Zodat ze ter poort niet komen mogen.

Ze riepen zeer terzelfder uur.

Toen kwam daar een knaap te muur,

Die vroeg wat ze ophield daar?

19730 Toen zei heer Keye gelijk daarnaar:

"Vriend, we willen herbergen nu."

"Van u is er teveel, dat zeg ik u,"

Sprak de knaap, "te laten in;

Want was ge vals in uw zin

19735 Ge mocht de burcht winnen gelijk

Op mijn heer, zonder waan;

En ik weet niet wie ge bent.

Maar wil ge me uw naam zeggen ter tijd,

Ge mag zijn ook zo n man,

19740 Mijn heer zal u inlaten dan;

En ge mocht ook zulke zijn, te waren,

Ge kwam er niet in binnen zeven jaren."

Keye verbolg hem zeer te die stonde

En zei: "Kwade bescheten paardenstront,

19745 Hoe spreekt u zo tot mij waart.

Had ik u hier nu voor mijn paard

Ik zou u anders te spreken leren."

De knaap sprak "Alzo moet me God eren,

Was ge alleen te deze uren,

19750 En wou ge dan iets langer duren

Daar buiten, ik zou daar komen tot u

En zou bezien wat ge me nu

Te vergeefs doen zou alleen.

En willen de andere algemeen

19755 Stil houden, ik zeg u meer,

We komen daar uit, ik en mijn heer,

En zullen tegen u spelen ter plaatse

Welke dat ge wilt van ons beiden."

"Bij God," sprak Keye, "dat zou mij

19760 Onwaard hebben nu van u,

Dat ik zou tegen een knecht

Speren breken voor recht.

Maar toch hier komt uw heer,

Ik breek tegen hem een speer."

19765 Dus is die knaap neer gegaan

En liet dit zijn heer verstaan,

Die hem bereide gelijk daarnaar.

En zijn knaap mede, weet voorwaar,

Liet hem wapenen goed van prijs,

19770 Recht naar een ridders wijze,

En bad zijn heer dat hij aldaar

Zei dat hij ridder was

En ook de heren van daar binnen,

En hij hem laat dat spel beginnen

19775 Tegen Keye nu ter plaatse.

De ridder deed dat hij hem bad.

Toen kwamen ze gelijk gereden daar uit,

En Keye kwam voort al over luid

En wilde daar dat spel beginnen:

19780 Toen sprak de ridder van daar binnen:

"Heer, ge hebt hier vele lieden,

En was het zaak dat u misschoot,

En ze ons wilden deren

Zo kunnen we ons niet verweren;

19785 Maar wilde gij twee tegen ons twee

Hier spelen al hier

Totdat we overwonnen wezen

Of gij twee, dat ze tot dezen

Niets zullen doen, God weet,

19790 En ze dit namen op hun eed,

We zullen spelen tegen u."

Keye zei: "Dat zweer ik nu,

En alle deze ridders mede."

Dus zworen zij het daar alle ter plaatse.

19795 De knaap die nu was gekomen hier,

Die in het hart was koen en fier,

Zijn wapens schenen zo over goed,

Dat Keye peinsde in zijn gemoed,

Dat hij was de heer van daar binnen.

19800 Hij sprak tot Keye: "Wil ge beginnen

135 Te spelen tegen mij

Zo kom af, laat zien wat het zij;

Het gaat zeer ten avond waart."

Keye begon te roeren zijn paard

19805 En kwam gereden op de knaap

En stak hem met groot ongemak

Zodat zijn speer te stukken brak,

En zijn schild ook mede doorstak.

En die knaap stak hem weer

19810 Door schild, door harnas en door leder

Rechte tussen arm en zijde,

Zodat zijn speer terzelfder tijd

Achter uit gewoed kwam.

Het scheen dat hij op hem was gram;

19815 Had hij hem alzo op de buik geraakt

Hij had Keye een wond gemaakt

Zo groot, dat weet ik wel van deze,

Hij was daarvan nimmer genezen.

De knaap liet het speren steken alzo

19820 En trok zijn zwaard en ging toen

Vreselijk op Keye slaan.

En Keye trok zijn zwaard ook gelijk

En ging zich mannelijk verweren;

Maar het einde van de speren

19825 Die uitstak achter en voren

Deed hem erg grote toorn,

Want het hem dat slaan zeer benam.

Die knaap met een slag kwam

En sloeg Keye ook na dat

19830 Alzo als hij verward was

Op de arm met nijdigheden,

Zodat hem zijn zwaard ontviel ter plaatse.

Toen werd Keye ten achter zeer.

En binnendien zo was de heer

19835 Van de burcht verzameld en in steken

Aan Keyes gezel Lichanor.

Ze kwamen tezamen met de speren:

Elk stak de andere in het verweer,

Zodat beide hun speren braken.

19840 Ik zeg het u, dat ze de zwaarden trokken

En gingen houwen en geven:

Elk stond daar naar de anders leven.

Tenslotte werd Lichanor zo mat,

Zodat hij hem opgaf ter plaatse.

19845 Toen kwam een ander op hem gereden.

En binnen deze zelfde plaats

Was Keye ten achter zo gedaan,

Zodat hij niet mocht staan,

En viel op zijn knien ter neer.

19850 En toen hij op waande te staan weer

Sloeg hem die knaap met het zwaard

Zodat hij weer viel ter aarde.

Toen kwamen die andere daartoe gereden

En behoeden Keye daar ter plaatse,

19855 En voeren op de knaap alzo.

Toen dat de knaap zag hij vloog

In de poort terzelfder stond,

Want ze hadden hem zeer gewond.

En hij zag wel en heeft vernomen

19860 Dat zijn heer was opgenomen;

En hadden hem gevangen, weet voorwaar,

En zonden hem tot konings hof daarnaar,

Om te zeggen daar openbaar

Dat hij hun gevangen was.

19865 En toen dit de knaap vernam

Was hij uitermate gram

En liet de poort vast sluiten

En de ridders alle daar buiten,

Die wel waanden, zij het zeker dat,

19870 Dat hij de heer van de toren was.

Ze riepen toen naar binnen en zeiden

Dat ze nimmermeer vandaar scheiden,

Ze zullen de toren winnen eerder.

Keye die gekwetst was zeer

19875 Men hielp hem daar te rusten gelijk.

De andere zijn te bestormen gegaan

En onderzoeken in alle zinnen

Hoe ze het kasteel mochten winnen;

Maar daar was geen winnen aan.

19880 Nu is gereden die goede man,

De ridder die daar gevangen was,

Daar ik hier tevoren van las,

Tot Carmeloet terzelfder ure,

Daar hij vond koning Arthur,

19885 En vertelde voor de koning al bloot

Hoe hem Keye en zijn konvooi

Gezonden heeft aldaar gevangen,

En hoe ze hem alle hadden bestaan;

"Niet een man alleen, weet mede,

19890 Want ik er twee onder deed;

En toen kwamen zij 15 wel

Op mij gesmeten allemaal,

En vingen me en zenden me nu,

Heer koning, heer, aldus tot u."

19895 Toen dit vernamen die grote heren

Maakten zij zeer hun schertsen.

Voort zei de ridder daar de heren

Hoe zijn knaap reed uit te verweren

Tegen Keye, en hij hem sloeg zo,

19900 Zodat zijn gezellen echt kwamen toe

En Keyen behoeden aldaar.

"Toen ontreed me mijn knaap daarnaar

In mijn kasteel, daar ze voren

Liggen en hebben gezworen

19905 Dat ze het winnen zullen ter plaatse

Eer ze meer vandaar scheiden.

Nu ziet, heer, heer koning,

Wat wil ge doen van dat ding?

Wil ge verlof geven mij nu,

19910 Dus zou ik graag bidden u,

Want ik ben hier uw gevangene;

Maar gaf ge me verlof, zonder waan,

Zo was ik kwijt van mijn eed,

En zo mocht ik weer keren gereed

19915 En behoeden mijn kasteel

En mijn knaap, die een deel

In angst is, dat weet ik wel."

De koning sprak na deze taal:

"Heer ridder, bij mijn christelijkheden,

19920 Ik scheld u kwijt hier ter plaatse,

En ook zo geef ik mede verlof,

Is er enige ridder in mijn hof

Die u wil in bijstaan,

Dat hij met u vaart, zonder waan."

19925 Toen dit hoorde Gariet

En Lyoneel en Hestor mede

En Acglavael, ze zeiden daarnaar:

"Heer koning, opdat het u lief ware,

Wij zouden met deze ridder varen

19930 En die knaap ontzetten zonder sparen,

Die Keye alzo ten onder deed."

De koning zei: "Ik weet u mede

Dank, en bid u, zonder waan,

Mag ge Keye aldaar vangen,

19935 En zijn gezellen daar ter plaatse,

Zo geef ze deze ridder gereed

En zijn knaap, die Keye sloeg,

Mee te doen hun gevoeg;

Maar, als ge kan, zo hoed u

19940 Dat ze u niet herkennen nu,

En ook zo hoed u, dus bid ik u meer,

Dat ge ze niet kwetst te zeer."

Dit beloofden ze daar de koning

En scheiden weg na dit ding,

19945 Met de ridder, zonder sparen,

Recht tot zijn kasteel waart.

Nu zullen we zwijgen van deze

En van Keye en zijn gezellen lezen.

 

 

136 XLVII.

 

Hoe Keye ende al sine gesellen worden gevaen.

 

Daventure seget ter stont,

19950Dat Keye, die sere was gewont,

Hierenbinnen genesen was,

Ende oec es comen mede na das

Vorden casteel met sinen gesellen.

Die knape, daer hier vore af tellen,

19955Hadde met hem daer hen drien.

Die dedi wapenen oec mettien

Ende dede elken nemen enen boge,

Die hem best daertoe doge,

Ende gingen aldus staen ten mure,

19960Ende scoten udewaerd harde sture

Met scarpen quarelen met snelre vard,

So dat si moesten achterwaerd

Trecken an haren danc.

Doe dit geduert hadde lanc,

19965Ende hen quarele geborsten,

Ende si nemmer met arenborsten

En conden gescieten, wetet dat,

Doe namen si gode slingeren ter stat

Ende worpen met stenen udeward.

19970Ende binnen deser selver vard

Soe es die riddere selve comen

Met sinen gesellen, ende heeft vernomen

Keyen, die noch lach aldaer.

Doe wilde die riddere ontbiden daernaer

19975Sine vrint, al sonder waen,

Dat si hem in staden staen.

Doe sprac Gariet die here:

"Gine ontbidet nembermere

Hulpe jegen also vele liede;

19980Ic wilde niet dat ons gesciede

Die lachter dat wi dese dinc daden.

Ic wilre vive allene begaden,

Datsi om te behoudene dleven

Hem gerne op selen geven."

19985Doe seide saen her Lyoneel:

"Ic nemer oec vive in min deel."

"So doe ic oec," sprac Hestor:

"Ic sal hen geven selken por,

Si selen wesen harde blide

19990Dat si hen opgeven te tide."

Acglavael die seide doe:

"Die andere vive horen mi toe,

Die salic oec, bi mire trouwen,

Steken ende so sere blouwen,

19995Dat si blide selen wesen

Dat si mogen der doet genesen."

Doe sprac die riddere daer si met quamen:

"Dus sijn si alle bestaet te samen,

Ende waer jegen salic vechten dan?"

20000Doe sprac Hestor: "Bi sente Jan,

Altemet dat wise verwinnen

So seldise tuwen castele binnen

Voren in gevancnessen, secgic u.

Dit sal u ambacht wesen nu."

20005"Bi mire trouwen, dus moet wesen."

Seiden die andere; ende binnen desen

Sijn si Keyen soe na comen,

Datse Keye hevet vernomen.

Hi sach na haer teken ende spiet,

20010Maer hine kinde haer wapine niet.

Want si hadden alle daer

Hem ontekent, wet vorwaer.

Maer Keye was cone dor das,

Om dat harre maer vive en was.

20015Ende doe si dus na sijn comen

Sprac Acglavael: "Hier heeft genomen

Elc van ons hen viven nu

Onder te doene: nu secgic u

Dat goet ware dat wi ontbiden

20020Dese niemare tot henlieden,

Dat elc hier van ons viren

Hen viven wille doen falgiren

Deen na dander, wetet dat,

Ende elc vive houden in ene stat,

20025Oft si sijn soe coene na desen."

"Dit donct ons allen goet wesen

Datmen dit Keyen doe verstaen."

"Wie sal dese boetscap nu anegaen?"

Si badens doe alle Acglavale,

20030Want hi vonden hadde di tale,

Daerombe soudijt doen te bat.

Doe reet Acglavael saen na dat

Ende seide dit Keyen, no min no mere

Dan hi geseit hadde nu ere.

20035Dit hadde Keyen onwaerd tien tiden,

Ende seide: "Wi .iiij. willen riden

Jegen u viren op dat gi dorret."

Acglavael seide: "Wi sijn also geporret

Ende hebben oec gelovet dat,

20040U .xx. te makene mat,

Dats elken .v. van ons viren.

Ende woudi u deilen in deser maniren

Soe datter vive hadde elc;

Ende dorsti ende waerdi oec sele,

20045Dat gijt wout dus anegaen,

Wi dorstent herde wel bestaen;

Ende en wildi oec u deilen niet,

Nochtan, so wat daerna gesciet,

Wi vire selen u, sonder waen,

20050Stappans hier met wige bestaen.

Nu hoet u, ic come saen hier weder:

Gi stect mi, of ic u ter neder."

Dus reet Acglavael tsinen gesellen

Dese word van Keyen tellen.

20055Doe seidi dat hi geloeft hadde daer

Te ridene jegen Keyen vorwaer.

Dus nam in hant elc sijn spere,

Ende Keye die quam jegen ter were,

Hem vierder, dat suldi weten,

20060Die wel op waren geseten.

Ende Acglavael die reet op Keyen

Vore die borch in dire valeien.

Ende Keye op Acglavale doe stac

Dat sijn spere te sticken brac,

20065Maer en deerde Acglavale niet.

Ende Acglavael hadde enen starken spiet,

Daer hi Keyen met heeft gesteken,

Dat hem die herte dochte breken,

Ende hi vallen moeste ter eerde

20070Harde onsote van sinen perde.

Doe hi dus ter neder lach,

Ende die riddere vanden castele sach

Dat Acglavael reit tenen anderen waerd

Quam hi derward metter vard

20075Ende nam Keyen op wel saen,

Ende seide: "Gi moet nu sijn gevaen."

Keye hadde so grote noet,

Dat hi ne sprac clein no groet;

Ende die riddere leidene doe

20080Rechte toter porten toe,

Ende riep: "Laet in." harde sere,

"Ic beent, Brandesion u here."

Ende doen Keye dit hadde verstaen

Wildi hem ter were setten saen,

20085Ende trac achter metter druest.

Doe nam Brandesion die vuest

Ende slogene inden nacke so sere,

Dat nederstorte Keye die here

Optie brucge daer met allen,

20090Soe dat hi welna was gevallen

In die gracht diep ende groet.

Die knape doe di porte ontsloet,

Want hi sinen here kinde saen

Bi sire spraken, sonder waen.

20095Ende doen die porte was ontaen

137 Namen si beide doe Keyen saen

Ende drogene in enen kerker daer,

Ende gingen beide udewaerd daernaer.

Ende eer si comen conden opt velt

20100So waser daer noch drie gevelt

Van Lyoneel ende oec Gariet

Ende Hestor; dese drie, dat wet,

Elc hadde daer enen afgesteken.

Brandesion quam vord gestreken

20105Ende sijn knape mede, dats waer,

Ende namen die drie aldaer

Ende leidense bi Keyen gevaen,

Ende quamen weder udewaerd saen.

Maer eer si daer conden comen

20110So hadde Acglavael welna genomen

Enen riddere daer sijn leven,

Eer hi hem op wilde geven;

Ende Gariet reeter enen doet,

Ende Hestor brachte in groter noet

20115Enen anderen optie stede,

So dat hi hem opgaf gerede;

Ende so dede oec Lyoneel:

Hi gaf daer enen so sijn deel,

Dat hi hem scire genade bat.

20120Doe riep Acglavael daer ter stat

Brandesione ende seide hem nu:

"Her riddere, waromme en haesti u

Niet seerre hier te desen tiden?

Nemt op dese ridders; al sonder striden

20125Mogedise leiden in u gewelt.

Haddire noch twee gi had die helt.

Haestu ende comt weder saen,

Ende brinct ons speren, dats wel gedaen."

Des was Brandesions knape vroe,

20130Ende bracht hen speren gedregen toe,

Daer si mede selen josteren;

Ende elc namer een vanden heren,

Ende si slogen die ors met sporen,

Ende elc heeft daer enen vercoren,

20135Dien hi stac ter eerden saen.

Ende alse die achte hebben verstaen

Dat die .xij. dus sijn verwonnen

Gingen si vlien wat si connen,

Ende die andere volgeden naer,

20140Ende verhaelden die vire daer,

Want elc verhaelde enen ter steden.

Ende die viere die ontreden

Die wile dat hi dandere vingen.

Dese en wilden niet lange[r] dingen

20145Noch oec vechten daer ter stede,

Want si gaven hen op gerede.

Doe brachten sise alsoe gevaen

Ende gavense Brandesione saen,

Dise inden kerker leide

20150Met Keyen, daer ic eer af seide.

Nu was die knape herde blide

Dat hi sinen here tien tide

Hadde aldus quite ende vri,

Ende die ridders gevaen daerbi,

20155Die sinen here onrecht daden

Ende den casteel wilden verraden.

Daer was bliscap in die zale:

Die heren waren ontfaen wale,

Die de anderen hadden verwonnen.

20160Men soude u niet viseren connen

Die grote vroide die daer was.

Doe bat Lyoneel na das

Brandesione, dat hi na gevoech

Den gevangenen geve gnoech,

20165"(Want si behoren ter tavelronde)

Tote dier tijt ende tot tier stonde

Datse die coninc Artur doet halen:

Men saelt herde wel betalen."

Brandesion gelovet daer doe.

20170Des ander dages harde vroe

Soe reden en wech dese vier heren

Ende willen weder tote Arture keren,

Ende hem oec selen doen verstaen

Hoe haer stucken sijn vergaen.

20175Ende doese die coninc hadde vernomen

Dedise alle viere vor hem comen,

Ende bat hen dat si hem seiden das

Hoe die dinc gescepen was.

Si liten den coninc doe verstaen

20180Dat si alle waren gevaen

Sonder viere, die ontreden.

"Was Keye selve daer ter steden?"

"Jahi, ende was oec die irste met,

Die int gevancnesse was geset."

20185Nu latic hieraf die tale bliven

Ende sal u vanden viren scriven

Haer aventure, die si doen,

Die den heren daer ontfloen.

136 XLVII.

 

Hoe Keye en al zijn gezellen worden gevangen.

 

Het avontuur zegt terstond,

19950 Dat Keye, die zeer was gewond,

Hierbinnen genezen was,

En ook is gekomen mede na dat

Voor het kasteel met zijn gezellen.

De knaap, daar we hiervoor van vertellen,

19955 Had met hem daar hen drie.

Die liet hij wapenen ook meteen

En liet elk nemen een boog,

Die hem het beste daartoe deugde,

En gingen aldus staan te muur,

19960 En schoten naar buiten erg stuurs

Met scherpe schoten met snelle vaart,

Zodat ze moesten achteruit

Trekken tegen hun wil.

Toen dit geduurd had lang,

19965 En hen de pijlen ontbraken,

En ze nimmer met handbogen

Konden schieten, weet het dat,

Toen namen ze goede slingers ter plaatse

En wierpen met stenen naar buiten.

19970 En binnen deze zelfde vaart

Zo is die ridder zelf gekomen

Met zijn gezellen, en heeft vernomen

Keye, die nog lag aldaar.

Toen wilde die ridder wachten daarnaar

19975 Zijn vrienden, al zonder waan,

Dat ze hem bijstaan.

Toen sprak Gariet die heer:

"Ge ontbiedt nimmermeer

Hulp tegen alzo veel lieden;

19980 Ik wil niet dat ons gebeurd

Dat lachen dat we dit ding deden.

Ik wil er vijf alleen begaan,

Zodat ze om ze te behouden het leven

Hen graag op zullen geven."

19985 Toen zei gelijk heer Lyoneel:

"Ik neem er ook vijf in mijn deel."

"Zo doe ik ook," sprak Hestor:

"Ik zal hen geven zo n por,

Ze zullen wezen erg blijde

19990 Dat ze hen opgeven ten tijde."

Acglavael die zei toen:

"De andere vijf behoren mij toe,

Die zal ik ook, bij mijn trouw,

Steken en zo zeer slaan,

19995 Dat ze blijde zullen wezen

Dat ze mogen van de dood genezen."

Toen sprak de ridder daar ze mee kwamen:

"Dus zijn ze alle bestaan te samen,

En waar tegen zal ik vechten dan?"

20000 Toen sprak Hestor: "Bij Sint Jan,

Al te met dat wij ze overwinnen

Zo zal ge ze tot uw kasteel binnen

Voeren in gevangenis, zeg ik u.

Dit zal uw ambacht wezen nu."

20005 "Bij mijn trouw, dus moet het wezen."

Zeiden de anderen; en binnen deze

Zijn ze Keye zo na gekomen,

Dat Keye ze heeft vernomen.

Hij zag naar hun teken en spiedde,

20010 Maar hij herkende hun wapens niet.

Want ze hadden alle daar

Het ontkleurd, weet voorwaar.

Maar Keye was koen door dat,

Om dat er van hun maar vijf was.

20015 En toen ze dus nabij zijn gekomen

Sprak Acglavael: "Hier heeft voorgenomen

Elk van ons hen vijf nu

Onder te doen: nu zeg ik u

Dat het goed was dat we wachten

20020 Dit nieuws tot hen lieden,

Dat elk hier van ons vieren

Hen vijven willen laten falen

De ene na de andere, weet dat,

En elke vijf houden in een plaats,

20025 Of ze zijn zo koen na deze."

"Dit lijkt ons allen goed te wezen

Dat men dit Keye laat verstaan."

"Wie zal deze boodschap nu aangaan?"

Ze baden het toen alle Acglavael,

20030 Want hij gevonden had die taal,

Daarom zou hij het doen beter.

Toen reed Acglavael gelijk na dat

En zei dit Keye, min of meer

Dat hij gezegd had nu eerder.

20035 Dit was voor Keye onwaardig te die tijden,

En zei: "Wij 4 willen rijden

Tegen u vijven op dat ge durft."

Acglavael zei: "We zijn alzo gepord

En hebben ook beloofd dat,

20040 U 20 te maken mat,

Dat is elke 5 van ons vieren.

En wou ge u verdelen in deze manieren

Zodat er vijf had elk;

En durfde en wat het ook zal,

20045 Dat gij het wou aldus aangaan,

We durven het erg goed te bestaan;

En wilde ge ook u verdelen niet,

Nochtans, zo wat daarna gebeurd,

Wij vier zullen u, zonder waan,

20050 Gelijk hier met strijd bestaan.

Nu hoed u, ik kom gelijk hier weer:

Ge steekt me, of ik u ter neer."

Dus reed Acglavael tot zijn gezellen