Renout van Montalbaen.

Uit: http://www.dbnl.org/tekst/_ren001reno03_01/_ren001reno03_01_0002.php#2

Geschreven en vertaald door Nico Koomen.

Zie ook de historie vanden vier heemskinderen.

 

1. Eerste fragment. 
Vgl. Heemsk. V, 14-17.

Hoe om den Grave gesonden was, ende hoe den Grave Aymijn van sijn wijf geseit was, dat hij vier kinderen hadde, 't welk hem seer verwonderde.

Doen gebeurde het, als de maeltyt gedaen was, dat Vrou Aye

t Was vor .i. veinstre gestaen, 

Ende hadde die collumme bevaen, 

Ende sach in dat dal beneden, 

Waer die heren quamen gereden.

5 ‘Den vorsten’, seitsi, ‘hebbic becant, 

Dats mijn neve, die grave Roelant; 

Dander es met waren dingen 

Die grave Willem van Oringen; 

Die derde dinket mi Bertram,

10 .I. stout rudder ende lofsam; 

Die vierde dats mijn here Bernaert: 

Ic weet wel, si comen harewaert, 

Ic vruchte, bi Gode die mi geboot, 

Dat si riden in hare doot,

15 Ic wilde wel, datsi teser wilen 

Waren over .c. milen; 

Si hebben hoge bodscap te doene 

Die riddren sterc ende coene.

 Ganc wech’, seitsi, ‘portenare,

20 Datti God onse here beware! 

Ende nem dese .iiij. hobande, 

Ende ghef mi den besten Roelande: 

Sech datten hem sijn moeije sande, 

Ende ghef mi desen den here Bertrande,

[p.2] 25 Ghef elken riddere .i. hobant, 

Ende sech dat icse hem hebbe gesant. 

Doe die paerde achterwaren wale, 

Brinc de riddren in de zale,

Si comen vor den overmoedichsten man,

30 Die nie ter werelt lijf gewan. 

Bi den here die mi geboot! 

Ic duchte, hi salse slaen te doot. 

Ic wilde wel, datsi alle waren 

Over .m. milen gevaren,

35 Dat seggic u met gewoude.’ 

Tien tiden was Aymijn die oude 

Onder alle sine baroene, 

Die stout waren ende coene. 

Daer sater gewapent .viij.c,

40 Dat seit de bouc, wien soos wondert. 

Daer was die overmoet so groot, 

Ende mallijc hadde up sinen scoot 

.I. zwaert met .i. goeden egge: 

Het es al waer, dat ic u segge.

45 Haymijn sat tien tiden 

In enen bliaut van groenre ziden, 

Die diere was ende goet, 

Daer menich goet steen in stoet: 

Dat nes logene negeen.

50 Hi hadde gescranct sine been, 

 Sijn ellenboge stoet up sijn knie, 

Sconre hof hilt Aymijn nie. 

Hi sat of hem ware onderdaen 

Dat kerstinede heift bevaen;

55 Ende hi hadde met sire tongen 

Al dat hof also bedwongen, 

Datter niemen spreken dorste, 

Geen so rike lantsvorste. 

Nu camen die .iiij. rudders te male

60 Vor Aymijn inde zale, 

Ende groeten Aymijn met minnen, 

Ende aldatsi vonden daer binnen 

Groeten si met goeder trouwen, 

Rudders, vrouwen ende joncfrouwen.

65 Maer daer was niemen so coene, 

Die dorste seggen willecomen.

[p.3] Si bogen neder vele sciere 

An Haymijn alle .iiij. 

Ende hine was niet in dien,

70 Dat hi up hem wilde sien. 

Doe seide die grave Roelant: 

‘Wi zijn boden totu gesant, 

Ende comen van den coninc van Vrankrike, 

Dat gi croont Lodewike;

75 Ens niemen so edel no so scone, 

Die Lodewike mach spannen crone; 

Dor u es thof gelinget met crachte 

.xl. dage ende .xl. nachte, 

Hi heift u gezworen vrede

80 Met .xij. den besten van kerstinede.’ 

Haymijn horde wel de tale, 

Maer hi verzweechse altemale. 

Doe Aymijn sine viande 

Vor hem sach in sinen lande,

85 Doe wert hi bleec ende vale, 

Hine conste spreken gene tale, 

Ende dat dede den ruddere goet 

Algader sine overmoet. 

Haddise sonder lachter mogen slaen,

90 Sine waren hem niet ontgaen. 

Anderwerf sprac Roelant, 

.i. rudder stout ende becant: 

‘Spreict iegen ons, Haymijn here, 

Dat u God geve ere!

95 Wi biddens u genadelike; 

Ende segt, of gi Lodewike 

Cronen wilt, laet u sijn lief! 

Ghi sout andworden .i. dief 

Of .i. gerechten mordenare,

100 Al waert dat hi verdeelt ware, 

 Nochtanne soudire spreken iegen.’ 

Nochtoe zweech Aymijn die degen. 

Doe sagen die landes heren 

Mallijc up andren sere.

105 Doe stont up die scone vrouwe, 

Die hovesch was ende getrouwe, 

Ver Aye was soe genant, 

.I. scale nam soe te hant, 

Ende ginc ten alre besten wine,

[p.4] 110 Daerof quam hare sint pine, 

Ende brochtse vul wijns altehant, 

Ende seide: ‘drinct, neve Roelant, 

Desen verscen coelen wijn: 

U scinker willic heden sijn,

115 Ende ooc mijns heren Willems mede.’ 

Doe gaf si drinken up die stede 

Gonen rudders altemale 

Ute gonre goutscale, 

Ende hietse willecome sijn.

120 Des balch die grave Aymijn. 

Soe seide: ‘spreict, grave here, 

Ende andwort dor uwes selves ere 

Minen neven enten uwen mede: 

Het sijn de beste van kerstinede,

125 Dat ghi so lange zwijcht, es dorperhede.’ 

Ende eer soe twort vulseide, 

Aymijn die hant verdrouch, 

Daer hi de vrouwe mede slouch 

So vruchtelijc enen slach,

130 Dat soene horde no sach. 

Daer dorste niemen seggen: ‘laet!’ 

No daertoe spreken goet no quaet, 

Nochtan dat haer dat bloet 

Nederstorte up den voet.

135 Dit versach die grave Roelant, 

Ende Bertram, die wigant, 

Mijn here Willem ende Bernaert, 

Ende vloucten alle hare zwaert, 

Ende seiden: die duvel moests wouden,

140 Dat sire ontwapent comen souden! 

Sie hieven op die scone vrouwe, 

Die hovesch was ende getrouwe. 

Gherne soude die gravinne 

Breken dese grote onminne,

145 Ende soe riep met haesten groot: 

‘Ghi heren, in hebbe gene noot.’ 

Die hovessce vrouwe entie goede 

Dwouch haer selve van den bloede, 

Ende liep daer Aymijn stont,

150 Ende custen an sine mont,

[p.5] Ende helsten met houden zinne 

Ende seide: ‘spreict, grave, lieve minne!’ 

Als Aymijn sijn evelmoet 

Vergaen was, sprac hi, daer hi stoet:

155 ‘Wat magic seggen, lieve vrouwe? 

Dat manic u in trouwe 

Ic ben dongevallichste man, 

Die ie ziele of lijf gewan, 

Ende gi dongevallichste wijf,

160 Die nie ontfinc ziele of lijf.’ 

‘Waerbi,’ seit soe; ‘soete minne’? 

‘Ic wilt u seggen, vrouwe gravinne. 

Ic hebbe u gehat, dats waer, 

Lettel min dan .xxx. jaer.

165 Hadde mi God der ere gejonnen, 

Ic hadde .i. kint an u gewonnen, 

Dat nu ten wapenen ware so goet, 

Dat mijn lant hadde behoet. 

Nu moet bliven al mijn lant

170 Minen dootslegen viant, 

Hi wert so crachtich in corten dagen, 

Hi onterachteget minen magen: 

Daerbi staet mi onscone, 

Hi wille dat ic hem spanne crone,

175 Dat ombieden si mi allegader, 

Ic haten meer dan den vader. 

Wien ic van den sinen mochte begaen, 

Dien soudic wel gerne slaen. 

Gegreepsi mi ooc, wete Kerst!

180 Sine gaven mi negenen verst, 

Sine slougen mi ooc sekerleke, 

Dies es mine herte tongereke, 

Dat ic hem crone spannen soude,’ - 

Aldus sprac Aymijn die oude, -

185 ‘Ende mijn goet hem soude bliven, 

Liever liet ic mi ontliven.’ 

Doe antworde die gravinne: 

‘Grave,’ seitsi, ‘lieve minne, 

Of sake ware dat gi hat kinder,

190 Waren si meerre of minder, 

Soudise doden?’ sprac die vrouwe.

[p.6] ‘Nenic,’ seiti, ‘bi mire trouwe! 

Ic soudse wel houden allegader, 

Also sculdich es die vader

195 Te houdene sijn lieve kint, 

Dat hi vor al de werelt mint.’ 

‘Entrouwen, here, so sijn verloren 

Die ede, die gij hebt gezworen, 

Hets omtrent .xxxii. jaer.’

1. Eerste fragment. 
Vergelijk Heemsk. V, 14-17.

Hoe om de graaf gezonden was en hoe de graaf Aymon van zijn wijf gezegd was dat hij vier kinderen had 't welk hem zeer verwonderde.

 

Toen gebeurde het toen de maaltijd gedaan dat vrouw Aye

Was voor een venster gaan staan, 

En had de kolom bevangen, 

En zag in dat dal beneden, 

Waar de heren kwamen gereden.

5 ‘De voorste’, zei ze, ‘heb ik herkend, 

Dat is mijn neef de graaf Roelant; 

De andere is met ware dingen 

De graaf Willem van Oranje; 

De derde lijkt me Bertram,

10 Een dappere ridder en lofwaardig; 

De vierde dat is mijnheer Bernaert: 

Ik weet wel, ze komen hierheen, 

Ik vrees, bij God, die me gebood, 

Dat ze rijden naar hun dood,

15 Ik wilde wel dat ze te deze tijd 

Waren over  100 mijlen; 

Ze hebben belangrijke boodschap te doen 

Die ridders sterk en koen.

 Ga weg’, zei ze, ‘portier,

20 Dat ge God onze Heer bewaart! 

En neem deze 4 hoofdbanden, 

En geef me de beste Roelant: 

Zeg dat hem zijn tante zond, 

En geef me deze heer Bertram,

25 Geef elke ridder een hoofdband, 

En zeg dat ik ze hem heb gezonden. 

Doe de paarden achter zetten wel, 

Breng de ridders in de zaal,

Ze komen voor de dapperste man,

30 Die nog niet ter wereld lijf won. 

Bij de heer die me gebood! 

Ik ducht, hij zal ze slaan ter dood. 

Ik wilde wel dat ze alle waren 

Over  1000 mijlen gevaren,

Zeg ik u met geweld

Te die tijden was was Aymon de oude (1)

Onder al zijn baronnen, 

Die dapper waren en koen, 

Daar zaten er gewapend 800,

40 Dat zegt het boek, wie zo het verwondert.

Daar was de overmoed zo groot, 

En elke had op zijn schoot

I zwaard met een goede snijkant: 

Het is al waar dat ik u zeg.

45 Aymon zat te die tijden 

In een kostbaar kleed van groene zijde, 

Die duur was en goed, 

Daar menige steen in stond: 

Dat nee is geen leugen nee geen.

50 Hij had gekruist zijn benen, 

 Zijn ellenbogen stonden op zijn knieĎn, 

Mooier hof hield Aymon niet. 

Hij zat of hem was onderdanig 

Dat christenheid heeft bevangen;

55 En hij had met zijn tong 

Al dat hof alzo bedwongen, 

Dat er niemand spreken durfde, 

Geen zo’ n rijke landvorst. 

Nu kwamen die 4 ridders te ene maal

60 Voor Aymon in de zaal, 

En groeten Aymon met minne, 

En al dat ze vonden daarbinnen 

Groeten en met goede trouw, 

Ridders, vrouwen ende jonkvrouwen.

65 Maar daar was niemand zo koen, 

Die durfde zeggen welkom.

Ze bogen neder velen snel 

Aan Aymon alle 4. 

En hij was niet in die,

70 Dat hij op hen wilde zien. 

Toen zei de graaf Roelant: 

‘We zijn boden tot u gezonden, 

En komen van de koning van Frankrijk, 

Dat ge kroont Lodewijk;

75 Er is niemand zo edel nog zo mooi, 

Die Lodewijk mag spannen kroon; 

Door u is de hof toegestaan met kracht 

40 dagen en 40 nachten, 

Hij heeft u gezworen vrede

80 Met 12 de besten van christenheid.’ 

Aymon hoorde wel de taal, 

Maar hij zweeg ze allemaal. 

Toen zijn vijanden 

Voor hem zag in zijn land,

85 Toen werd hij bleek en vaal

Hij kon spreken geen taal, 

En dat deed de ridders goed 

Allemaal zijn overmoed. 

Had hij ze zonder smaad mogen slaan,

90 Ze waren hem niet ontgaan. 

Andermaal sprak Roelant, 

Een ridder dapper en bekend: 

‘Spreek tegen ons, Aymon heer, 

Dat u God geeft eer!

95 We bidden het u genadig; 

En zeg of ge Lodewijk 

Kronen wilt, laat het u zijn lief! 

Ge zou antwoorden een dief 

Of een echte moordenaar,

100 Al was het dat hij verdeeld was, 

 Nochtans zou u er spreken tegen.’ 

Nog toe zweeg Aymon die degen. 

Toen zagen de landsheren 

Ieder op de andere zeer.

105 Toen stond op die mooie vrouw

Die hoffelijk was en trouw, 

Vrouwe Aye was ze genaamd, 

Een schaal nam ze gelijk, 

En ging ter aller beste wijn,

110 Daarvan kwam haar sinds pijn, 

En bracht het vol wijn gelijk, 

En zei: ‘drink neef Roelant, 

Deze verse koele wijn: 

Uw schenker wil ik heden zijn,

115 En ook mijnheer Willem mede.’ 

Toen gaf ze te drinken op die plaats

Die ridders allemaal

Uit die gouden schaal, 

En zei ze welkom te zijn.

120 Dus verbolg de graaf Aymon. 

Ze zei: ‘spreek, graaf heer, 

En antwoordt door uw eigen eer 

Mijn neven en de uwen mede: 

Het zijn de beste van christenheid,

125 Dat ge zo lang zwijgt is dorpsheid.’ 

En eer ze het woord volledig zei, 

Aymon de hand droeg, 

Daar hij de vrouwe mede sloeg 

Zo’ n vreselijke slag,

130 Dat ze het hoorde nog zag. 

Daar durfde niemand te zeggen: ‘laat!’ 

Nog daartoe spreken goed nog kwaad, 

Nochtans dat haar dat bloed 

Neerstortte op de voet.

135 Dit zag de graaf Roelant, 

En Bertram, die strijder, 

Mijnheer Willem en Bernaert, 

En vervloekten alle hun zwager, 

En zeiden: de duivel moest het willen,

140 Dat ze er ongewapend komen zouden! 

Ze hieven op die mooie vrouwe, 

Die hoffelijk was en trouw. 

Graag zou de gravin 

Breken deze grote onmin,

145 Ende ze riep met haast groot: 

‘Gij heren, ik heb geen nood.’ 

Die hoffelijke vrouwe en die goede 

Waste zichzelf van het bloed, 

En liep daar Aymon stond,

150 En kusten aan zijn mond,

En omhelsde met behouden zin 

En zei: ‘spreek graaf,  lieve minne!’ 

Toen Aymon zijn gramschap

Vergaan was sprak hij daar hij stond:

155 ‘Wat mag ik zeggen lieve vrouwe? 

Dat maan ik u in trouw 

Ik ben de ongelukkigste man, 

Die ooit ziel of lijf won, 

En gij het ongelukkigste wijf,

160 Die ooit ontving ziel of lijf.’ 

‘Waarom,’ zei ze; ‘lieve minne’? 

‘Ik wil het u zeggen, vrouwe gravin. 

Ik heb u gehad, dat is waar, 

Weinig minder dan 30 jaar,

165 Had me God de eer gegund, 

Ik had een kind aan aan u gewonnen, 

Dat nu ten wapen was zo goed, 

Dat mijn land had behoed. 

Nu moet blijven al mijn land

170 Mijn hatelijke vijand, 

Hij wordt zo krachtig in korte dagen, 

Hij ontweldigde mijn verwanten: 

Daarbij staat me niet fraai, 

Hij wil dat ik hem span de kroon,

175 Dat ontbieden ze me allemaal, 

Ik haat hem meer dan de vader. 

Wie ik van de zijne mag begaan, 

Die zou ik wel graag slaan. 

Ze grepen me ook, weet Christus!

180 Ze gaven me nee geen uitstel, 

Zo sloegen me ook zeker, 

Dus is mijn hart te ongemak, 

Dat ik hem kroon spannen zou,’ - 

Aldus sprak Aymyon die oude, -

185 ‘En mijn goed hem zou blijven, 

Liever liet ik me ontlijven.’ 

Toen antwoordde de gravin

‘Graaf,’ zei ze, ‘lieve minne, 

Als het zaak was dat ge had kinderen,

190 Waren ze groter of minder, 

Zou ge ze doden?’ sprak die vrouwe.

 ‘Neen ik,’ zei hij, ‘bij mijn trouw! 

Ik zou ze wel houden allemaal, 

Alzo schuldig is de vader

195 Te houden zijn lieve kind, 

Dat hij voor al de wereld bemint.’ 

‘In vertrouwen, heer, zo zijn verloren 

Die eed die ge hebt gezworen, 

Het is omtrent 32 jaar.’

(1) Uit Wikipedia: ‘De ridder Aymon (ook wel Haymijn of Aymes, in het Nederlands verbasterd tot Heems) van de Ardennen was een trouwe leenman van Karel de Grote. Hij zou getrouwd geweest zijn met Aye, een zuster van Karel. Zij schonk haar echtgenoot vier zonen: Ritsaert, Writsaert, Adelaert en Reinout. Van het viertal was Reinout de sterkste. De vier zonen kregen van hun vader, naar oude traditie, elk een paard als geschenk. Reinout was echter zo sterk, dat hij zijn rijdier per ongeluk doodde. Toen werd hem een tweede paard aangeboden, maar brak hij het reeds bij de eerste rit de lendenen.

Heer Aymon wist echter raad. Omdat een ridder toch een paard moest hebben, bracht hij zijn zoon naar een burcht waarin de beruchte hengst Bayard (het Ros Beiaard) opgesloten zat, een driftig beest dat door iedereen gevreesd werd en nog nooit zijn meester gevonden had. Onverschrokken trad Reinout het briesende paard tegemoet, dat hem onmiddellijk met een fikse trap enkele meters verder gooide. Reinout wilde het echter niet opgeven, en na een heroēsche strijd slaagde hij erin het wonderbare paard aan zijn wil te onderwerpen. Vanaf dat moment zou het Ros Beiaard ridder Reinout blindelings gehoorzamen.

Maar er ontstond een ernstige vete tussen Karel de Grote en Aymon en zijn zonen. Tijdens een partijtje schaak aan het hof volgde een hoogoplopende ruzie tussen Reinout en zijn neef Lodewijk, Karels zoon, waarbij de driftige Reinout in zo'n woede ontstak, dat hij alle stukken omver gooide en zijn tegenspeler een dodelijke dreun op het hoofd gaf met het zware zilveren schaakbord. Karel zwoer dat hij Lodewijk zou wreken, en hij achtervolgde de vier broers, die wegvluchtten op de rug van het ros Beiaard en zich verborgen in het ontoegankelijke Ardense woud. Vanuit hun sterke burcht Montalbaen verdedigen de vier ridders zich tegen de aanvallende legerbenden van hun oom.

Intussen was hun vader Aymon in de handen van Karel de Grote gevallen. Karel was enkel bereid vrede te sluiten en Aymon vrij te laten, indien het duivelse Ros Beiaard aan hem werd uitgeleverd. Reinout weigerde aanvankelijk op dit voorstel in te gaan, maar zwichtte uiteindelijk toch onder de smeekbeden van zijn moeder. Omdat het paard de reputatie had onoverwinnelijk te zijn, besloot Karel het te verdrinken. Met gebroken hart en lede ogen moest Reinout lijdzaam toezien hoe het naar de rivier werd gebracht en met zware molenstenen om de nek in het water werd gegooid. Tot tweemaal toe verbrijzelde het paard met één hoefslag de stenen en zwom het terug naar de oever, waar Reinout stond te kijken. Bij een derde poging werden de stenen verzwaard, maar toch kwam het Ros Beiaard weer boven water, reikhalzend naar zijn meester, maar die kon het het lijden van het beest niet meer aanzien en wendde zijn hoofd af. Denkend dat zijn meester niets meer van hem wilde weten, liet het nobele dier zich verdrinken.’

 

II. 
Tweede fragment. Vgl. Heemsk. IX-X, 49-55.

Hoe Renout ende sijne broeders tot koning Yewe van Dordoene reden ende gaven hem 't hooft van koning Saforet, ende hoe hijse onthielt, ende Renout sijne dochter gaf met een rotse, daer Renout een casteel op timmerde.

Doe sei Adelaert: stont de raet aen mij, ende hadde ic 't ros in myn gewelt,

200 ‘Ic vlo mi liever uter noot, 

Dan ic dus soude bliven doot.’ 

Renout andworde mettesen: 

‘Broeder, dan mach niet wesen,’ 

Seide die rudder onvervaerde.

205 Si reiden echt in met Beijarde, 

Ende vochten so lange wile, 

Dat men gaen soude .i. mile. 

Si maecten so menigen doden, 

Dat men there sach verbloden.

210 Die sterke ruddren entie goede 

Braken dore met overmoede. 

Doe reitsi, waer si wilden, 

Maer sine hadden niet van haren scilden, 

No van helmen niet geheel

215 Behouden trechte derden deel. 

Doe seide die maregrave Adelaert: 

‘Nu ne wetic, warewaert 

Wi mogen varen omme onthout.’ 

‘Sone doeic ooc,’ seide Renout.

220 Doe seide Writsaert, die degen snel

[p.7] ‘Ic weet utermaten wel, 

Bi Gode van Nazarene! 

Dattie werlt ons es te clene.’ 

Ridsaert seide: ‘broeder Renout,

225 Ic weet noch harde goet onthout.’ 

‘Waer eist?’ seide die rudder coene. 

‘Tote Yewen van Dordoene: 

Saforet, die wigant, 

Was oit sijn meeste viant,

230 Bedi hi slouch Yewes vader 

Ende sine broeder bede gader, 

Ende hi hadde .iij. castele gevest 

In Yewes lande, daert was best.’ 

Ridsaert sprac: ‘degen vrome,

235 Wi sullen hem sijn willecome, 

Ende wi sullen hebben goet onthout.’ 

‘So varewi daer!’ seide Renout. 

‘So doewi dan!’ seide Ridsaert. 

Do so voersi daerwaert

240 So verre bin .iij. dagen, 

Dat si Yewes borch sagen, 

Die rikelijc was ende goet. 

Nu willic u maken vroet: 

Binden castele van Vaucoloene

245 Wonde Yewe up die Dordoene. 

Als Ridsaert die borch sach, 

Mogedi horen, wes hi plach. 

Hi seide: ‘ic bem sonder sorgen, 

Ic zie sconinx Yewen borgen.’

250  ‘Welc essoe?’ seide Renout. 

‘Neven der rootsen an dat wout, 

Gene hoge castel, die ginder staet, 

Daer gone muur al omme gaet, 

Met gonen diepen groten grachten,

255 Dats daer wi te ridene achten.’ - 

Doe seide Adelaert, die rudder goede: 

‘Wi rusten ons bat, wi sijn moede, 

Mallijc verbinde andren sine wonde.’ 

Si beetten ten selven stonden,

260 Die rudders stout ende milde 

Leiden haer hooft in hare scilde, 

Ende sliepen toten stonden,

[p.8] Datsi verbonden hare wonden 

Mallijc andren met gemake.

265 Si hadden menigertiere sprake. 

Si ombeiten .i. lettel, ende reden 

Wech met groter haesticheiden. 

Daer ne was gene lette. 

Si namen thooft van Saforette

270 Met hoverden met alre macht, 

Ende stakent boven up .i. scacht 

Boven der banieren scone. 

Renout banter an de crone. 

Aldus reden si sonder sorgen

275 Vor sconinx Yewes borgen. 

Yewe stont ten tinne, 

Ende wert der rudders in inne, 

Ende seide: ‘ic sie vremthede 

Ende wonder hier vor de stede:

280 .iiij. ruddren van snellen leden 

Comen gewapent hier gereden 

Ende hebben maer .i.strijdbescreden, 

Si scinen ooc van sconen seiden: 

Bi Gode, die mi geboot,

285 Tors es bagel ende groot.’ 

Doe liepen rudders ende vrouwen 

Ende joncfrouwen, die bescouwen 

Wilden tors van sconen leiden, 

Entie rudders diere quamen gereden.

290 Yewe die coninc streec te dale, 

Hem behages harde wale, 

Dat hi de rudders comen sach 

Te sire herbergen up dien dach. 

Si beetten vorden coninc goet,

295 Ende gingen in sijn gemoet, 

Ende groeten alsi best mochten. 

Thooft dat si vor hem brochten, 

Ende .i. crone daerup gebonden, 

Ende knielden vor hem tien stonden,

300  Ende boden hem utermaten scone. 

Hi nam thooft al metter crone, 

Ende si seiden: ‘coninc rike, 

Wi willen u sekerlike 

Dienen dach ende nacht,

[p.9] 305 Ende helpen u met onser cracht.’ 

Doe seide Yewe, die coninc vrome: 

‘Gi sijt mi harde willecome 

Hier ter herbergen mijn: 

Ic geve u broot ende wijn.’

310 Renout sprac: ‘dat lone u God! 

Ic wille doen al u gebod.’ 

Doe seide Yewe: ‘waert u bequame, 

Ic wiste gaerne uwe name.’ 

Renout seide: ‘wi willen allegader

315 Seggen onse namen. Onse vader 

Es Haymijn, die rudder namecont, 

Dat seggic u te deser stont; 

Mijn oudste broeder heet Ridsaert, 

Dander die heet Writsaert,

320 Adelaert heet die derde mede, 

Dits gerechte waerhede! 

Ic heete Renout, .i. rudder snel, 

Nu wetti onse name wel.’ 

Yewe onthaletse of hi hare vader

325 Hadde geweist allegader. 

Hem allen dedi cleder maken, 

Groene samijt jegen root scarlaken. 

Ende Renout donvervaerde 

Dede wel achterwaren Beijarde.

330 Yewe dede hem ten selven stonden 

Meesters hebben te haren wonden, 

Hi deitse hem helen met dranke. 

Aldus diendi hem te danke, 

Dattie rudders namecont

335 In .vij. weken waren gesont, 

Ende geheelt al hare leide 

Ende hare goede orse mede. 

Doe dede hem Yewe, die coninc milde, 

Maken scone nuwe scilde,

340 Hare orse maerscalken ende dagen, 

Ende hare zwaerde vervagen, 

Hare ijsere dade men verscuren, 

Si daden maken coverturen, 

Alle gader van enen sticke

345 Met enen tekene wel gemicke 

Dat hadden si gedaen in corten tiden.

[p.10] Die Yewen sullen helpen striden 

Si gereedden hem ter vaert, 

Ende hare ors Beijaert

350  Dede men uutleden met gewelt. 

Ende men sadelet ant velt, 

Het was verdect, entie ruddren goede 

Saten up met overmoede. 

Yewe vergaderde haestelike

355 In sijns selves conincrike 

.I. groot here, die wigant, 

Ende voer in sijn lant, 

Daer hi die castele vant - 

Si daden hem groten pant -

360 Die Saforet hadde doen maken. 

Sie vulden de gracht ende braken 

De mure, die daer stonden, 

Ende slougen doot dat sire vonden, 

Dat binden castele was ginder,

365 Sonder wijf ende kinder. 

Doe voersi haestelike 

In Saforeten conincrike, 

Ende lagen in sijn lant, 

Ende stichten roof ende brant,

370 Ende oorlogeden, dat es waer, 

.I. lettel min dan .iij. jaer. 

Doe dede Yewe, die coninc milde, 

Castele maken, waer hi wilde. 

Hi lach int lant, oft hem algader

375 Comen ware van sinen vader. 

Die .iiij. ruddren streden met nide, 

Ende Yewe wasser harde blide, 

In wat wige si quamen, 

Dat si altoos den zege namen,

380 Ende si waren hem van herten hout, 

Hi gaf hem cierhede menichfout, 

Dit seit men ons overwaer. 

Die heren waren daer .iiij. jaer. 

Binnendien vereesscet up .i. tijt,

385 Des willic dat gi seker sijt, 

Karel, die coninc van Vrancrike, 

Ende was hem geseit sekerlike 

Van .i. spiere, die daer quam,

[p.11] Entie heren daer vernam.

390 Doe sende Karel in corter stont 

Enen bode namecont, 

Ende omboot Yewen bi brieve, 

Dat hi hem dor sine lieve 

Sende die mordadige liede.

395 Also alsict u bediede, 

Waest gescreven daer ict las. 

Ghi moget mi geloven das, 

Dat Karel dies bat genadelike, 

Dat hi hem sende sekerlike

400  Den gonen die hem in Vrancrike 

Doot slouch sinen sone Lodewike. 

Alstie bode vernam, 

Dathi in Gasscoengen quam,

Doe vragedi haestelike

405 Om den coninc van den rike. 

Men wijsdene hem in corten stonden. 

So heifti Yewen den coninc vonden. 

Hi boech neder over sine knie,

Ende sede: ‘coninc, God houde di!

410 U doet groeten vriendelike 

Karel, die coninc van Vrankerike.’ 

Die bode was een coene wigant, 

Den brief gaf hi hem in de hant, 

Ende seide: ‘here, eist u lief,

415 So doet lesen desen brief. 

Dats waerlike dinc, 

U sentene Carel die coninc.’ 

Die coninc was .i. degen coene, 

Ende nam den brief van den garsoene,

420 Ende in corten stonden 

Heifti den brief ontwonden, 

Ende lasen selve te hant, 

Dat hire in gescreven vant 

Karels bodscap ende sine niemare,

425 Dathi hem sonde den mordenare, 

Die hem hadde in Vrankerike 

Verslegen sinen sone Lodewike. 

Als Yewe de bodscap verstoet,

[p.12] Wert hi drouve in sinen moet,

430 Ende riep te rade sonder sparen 

Alle sine man, die daer waren, 

Met also groter listen, 

Dats de heren niet ne wisten. 

‘Gi heren!’ sprac Yewe die coninc,

435 ‘Wat radet gi tot dese dinc? 

Hier heift geeist Karel die coene 

Om Aymijns kinder van Dordoene. 

Ne sendicse niet den coninc goet, 

So hebbic sinen evelmoet.

440 Ghi heren, sprac die coninc doe, 

Wat rade gevedi mi hier toe, 

Dat ic blive in miner ere? 

Van Renout hebbic grote were 

Ende groten zege ontfaen

445 In der hedine lant sonder waen.’ 

Doe sprac Anceel van Ribemont, 

Daer hi bi den rade stont: 

‘Wi hebben gehort te meniger stonden, 

Dat wi de waerheit hebben vonden,

450  Dat si groten lachter daden 

Den coninc in sire kemenaden, 

Daer si slougen jamerlike 

Doot den coninc Lodewike. 

Om behouden goet ende leven,

455 Seldise bi minen rade geven. 

Si dat sake dat gijs oec niet 

Ne doet, u es evele gesciet: 

Karel sal comen in u lant 

Ende stichten roof ende brant,

460 Mach hi u selven bevangen, 

Hi doet u bider kelen hangen.’ 

Huge dAvernaes sprae te desen: 

‘Dese raet moete vermalediet wesen. 

Her coninc’, sprac Huge te waren,

465 ‘Geifdi aldus up dese ridtaren,

[p.13] Men sal u heten verrader hiernaer, 

Dat weit wel, over .M. jaer. 

So menigen dienst si u daden: 

Soudise also sere verraden?

470 So menigen hedene hebsi verslegen, 

So menigen...uten sadele gedregen. 

U vaendrager es Adelaert, 

.I. goet ridder es Ridsaert, 

Ende Writsart u drossate:

475 Verradise, het ware onmate, 

Dit sprac die Avernaes, 

Men soudu houden over dwaes, 

Gevedi up aldus dese heren, 

Ghi sout uwen lachter meren.’

480 Doe sprac die hertoge Ysoreit: 

‘Her Huge, ghi hebt wel geseit.’ 

Doe sprac van Gascoengen Renier, 

.I. coene ridder ende .i. fier: 

‘Verloesdi dese heren .iiij.,

485 Gi wert onteert, coninc fiere. 

Wildise oec, sem mijn leven! 

Met verranessen upgeven,

Si sijn van so hogen magen, 

Si souden uwen lachter jagen.

490 Quamedi in Poelien of in Toscanen, 

Of in Calabren, u stonde tontfane 

Groten lachter, dat weit wel, 

Daer es so menich ridder fel, 

Die hem wel na sijn belanc,

495 Ende in Cecilien sonder wanc 

Sone mogedi dan niet comen, 

U ne quamer af grote onvromen. 

Quamedi in Grieken ofte in Ongerie, 

In Ingelant of in Normendie,

500  Of comedi in Vrancrike, 

U haten die hogeste van den rike: 

Jegen hare hoge magen 

Ne mogedi gene veete dragen. 

Ne dordise jegen Karel niet houden,

505 En wildi niet sijn bescouden

[p.14] Van haren magen, sonder waen, 

So moeti minen raet bestaen: 

So laetse varen haestelike 

In .i. ander conincrike,

510 Daer si Karel niet ontsien.’ 

Mijn here Lambert sprac mettien: 

‘Here, also moet ic met eren leven! 

Ic horde Anceline heden geven 

Goeden raet, ende vroescap seggen.

515 Wildise den coninc wederseggen, 

Ende gise wilt houden iegen hem, 

Ic segge u wies ic seker bem, 

Dat ghire dan sult winnen an, 

Als dede van Lacviden Jan,

520 Die hier voren maecte strijt 

Jegen Karel in ontijt.’ 

Als Lambert sprac die wort, 

Ysoreit balch ende tart vort, 

Ende seide: ‘die desen raet u gaf,

525 Hine gave niet om u ere .i. caf: 

Want ic seggu’, sprac die heilt fijn: 

‘Geen coninc mag verrader sijn. 

Dat gi Renout entie broedre sine 

Upgavet daer men hem dade pine

530 Doen ende nemen tleven, 

So haddise qualike upgegeven. 

Maer doedi minen raet te waren, 

Here, gi sultse laten varen 

In Poelien of in ander lant,

535 Daer si in bliven ongescant.’ 

Yewe ginc vort mettesen rade, 

Ende seide dat hijt gerne dade, 

Maer hem jamerde sere 

Om Renout den jonchere,

540 Ende om sine broedre, die met hem waren, 

Dat si hem souden ontfaren, 

Ende so menigen dienst hebben gedaen: 

‘Ende in mach hem niet te hulpen staen, 

Develmoet van Kaerle den coninc

545 Ware mi al te zware dinc.’ 

Die Avernaes andworde zaen, 

Die bi den rade was gestaen:

[p.15]  ‘Here coninc, ic seit u wel te voren, 

Geen goet man soude horen 

 Na den raet, die si geven. 

Anceel ende Lambert, die .ii. neven, 

Si sijn beede van den geslachte, 

Dat nie goeden raet vortbrachte 

Vor genen goeden man,

555 Also helpe mi sente Jan! 

Maer coninc! suldi houden u ere, 

So suldi Renout den jonchere 

Clarissien uwer dochter geven, 

So moeti vrolike leven

560 Emmermeer na dese stonde; 

Entie roche up die Geronde, 

Die geift hem, hi salre saen 

.I. vaste borch up doen staen, 

Bi den here van paradise!

565 Mach Renout, die helt van prise, 

Kinder hebben, als hi sal, 

Bi uwer dochter, heift hijs geval, 

Renout es van so hogen magen, 

Die veete suldi wel gedragen

570 Jegen Kaerl geweldelike, 

Puppins sone van Vrancrike.’ 

Yewe was der talen snel: 

‘Avernaes, gi segt wel, 

Des waric int herte vro,

575 Mocht mi comen noch also, 

Dat Renout, die wigant, 

Met mi bleve in mijn lant.’ 

Mettien omboot die coninc fijn 

Renout entie broedren sijn,

580 Dat si vor hem quamen zaen. 

Doe ginc die grave wel gedaen 

Ende sine broedre tien stonden 

Daer si den coninc Yewe vonden. 

Doe sprac Renout, .i. helt vri:

585 ‘Coninc, wat gebiedi?’ 

Yewe antworde nu: 

‘Renout, dat seggic u, 

Hier heift omboden sekerlike 

Kaerl, die coninc van Vrancrike,

[p.16] 590 Beede met zegele ende met brieve, 

Dat ic u va dor sine lieve 

Ende al u broedre met, 

Dat seggic u bi mire wet! 

Ende ic u allen haestelike

595 Gevaen sende in Vrancrike.’ 

Vort sprac Yewe mettesen: 

‘Geen verrader willic wesen, 

Maer des sijt seker ende vroet: 

Te zwaer es mi sijn evelmoet.

600  Maer, Renout, wildi te waren 

In Poelien of in Calabre varen, 

Ofte over die zuutzee, 

In begeve u nemmermee 

No met scatte, no met goede.

605 Doedijt, so doedi alstie vroede. 

Nu segt mi ende doet verstaen: 

Soudijt willen anegaen?’ 

Renout antworde te hant: 

‘Edel here, hets ons bewant

610 Te sorgen jamerlike: 

Jegen Kaerl van Vrancrike 

Ne mogen wi striden min no mee, 

No in dit lant noch over zee.’ 

Vort sprac Renout ter stonde:

615 ‘.I. roche steet up die Geronde, 

Wildi mi de roche geven 

Ic wils verdienen al mijn leven, 

Want ic souder up doen werken 

.I. huus van al sulker sterken,

620 Datic Kaerl ende sine mage 

Van .i. baste niet ontsage, 

Dat seggic u ende doe verstaen.’ 

Yewe andworde vele zaen: 

Gavic u de roche, coene wigant,

625 Ghi dwoncter met al mijn lant, 

Ende van Gascoengen alle die steden.’ 

‘In dade, here, bi waerheden, 

Des willic u geven mine trouwe, 

Also helpe mi onse Vrouwe!

630 En wont so hoge man in dit lant, 

Mesdoet hi u, ic bem sijn viant,

[p.17] Ende hine sal niet met sinen cnapen 

Nachts met gemake slapen, 

No smorgens met rusten upstaen,

635 No eten no drinken, sonder waen. 

Wildi mi de roche geven, 

Ic sal u dienen al mijn leven, 

Ende mine broedre alle gader, 

Gelijc gi waert onse vader.’

640 Yewe andworde met staden: 

‘Hierup willic mi beraden.’ 

Doe ginc hi te rade tehant 

Met al den hogesten, die hi vant. 

Doe sprac Yewe, die coninc stout:

645 ‘Heren,’ seiti, ‘hiers Renout, 

Ende bit mi te derre stonde 

Om die roche up die Geronde, 

Want in Gasscoengen mach hi niet 

Hem onthouden, wats gesciet,

650  Jegen den coninc Kaerl vri. 

Gi heren, bedi wille hi 

.I. huus maken also vast, 

Dat hi niet gave .i. bast, 

Al quamer die coninc selve voren,

655 Hine soude wel sinen toren 

Daerin onthouden sekerlike 

Jegen de man van Vrancrike. 

Nu heift Kaerl, die coninc vri, 

Enen bode gesent te mi

660 Met zegele ende met brieve 

Dat ic hem sende dor sine lieve 

Renout ende sine broedre coene. 

Nu raet, ghi heren, gi baroene, 

Wat mag ic nu anegaen?’

665 Ysoreit andworde zaen: 

‘Ghi sult Renout, den wigant, 

Die vaste roche geven tehant, 

Vor ons allen, bi mire wet, 

Ende uwer dochter Clarissien met.

670 So sal men u in corter tijt 

Ontsien over de marken wijt, 

Waer ment vernemet, seggic u.’ 

Lambert andwordem nu: 

‘So sulwi Yewe, den coninc wijs,

[p.18] 675 Doen setten iegen Kaerl van Parijs, 

So salne Kaerl comen vangen 

Ende hier in sinen lande hangen, 

Ende Renout, den grave fijn, 

Ende daertoe alle die broedren sijn.

680 Dat es onser alre scande, 

Hanget men Yewen in sinen lande, 

Ende Renout, den coenen here.’ 

Des balch hem dAvernaes sere, 

Lamberte bet na streec,

685 Bi den hare hine greep, 

Sine hant hi verdrouch, 

In den hals hine slouch, 

Dat nes logene ne geen: 

Den hals slouch hi hem ontween,

690 So dat hi doot al met allen 

Vor sine voete quam gevallen.’ 

‘Vrient,’ sprac Huge dAvernaes: 

‘Nemmeer sprec als .i. dwaes! 

Dor dat gi beriet onsen here

695 Alsulke scande, alsulke onnere, 

Als dat men hangen soude 

Ende den iongen Renoude, 

U verga alsoot vergangen mach, 

Ghi hebter omme uwen domesdach.’

700  Doe sprac Yewe te desen: 

‘Ghi heren, laet de tale wesen, 

Also behoude mi God dat leven, 

Ic sal Renoude mine dochter geven, 

Entie roche up die Geronde

705 Die gevic hem te desen stonden, 

So sal hi mi te hulpen staen 

Ende jegen hem allen te staden staen.’ 

Doe riep Yewe Renout zaen, 

Alsic u mach doen verstaen,

710 Ende sprac: ‘edel grave Renout, 

Wildi mi sijn van herten houd, 

Ende alle u broedren met,

So gevic u, bi mire wet, 

The hant die reahe up die Geronde

715 Ende mire dochter, die scone blonde, 

Tenen wive al u leven.

[p.19] Daertoe so willic u geven 

Die ene helt van minen goede, 

So mogedi van overmoede

720 .I. huus doen maken up die Geronde. 

Al quame Kaerl die nameconde 

Daer voren met al sinen here, 

Hine mochtu niet .i. pere 

Deren binnen .c. jaren.’

725 Renout andworde te waren: 

‘Dat lone u God van paradise! 

U dochter, die scone maget van prise, 

Die nemic gaerne hier ter stede, 

Ende daertoe die roche mede.’

730 Aldus gaf Yewe die coninc 

Heme, waerlike dinc, 

Sire dochter te wive, sonder wanc. 

Wat holpe dat ict updecte lanc 

Van der brulocht die daar was,

735 Also alsict gescreven sach? 

So verloric minen tijt. 

Daer was joie ende delijt, 

Die brulocht die was groot. 

Doe ginc Renout ende omboot

740 Al die temmerliede, die hi vant, 

Ende maetsers in dat lant, 

Alle die have willen winnen. 

.I. casteel wil hi beginnen 

Up die roche up die Geronde.

745 Si quamen diet vernemen conden, 

Entie goede meesters waren 

Camen ter roche, sonder sparen, 

Vesten dat huus up die Geronde 

Up die roche, in corter stonde.

750  Ons seit de bouc, bi sente Jan, 

Hi hadde wel .m. temmerman 

Ende .vij.c maetsenaren. 

Nu sal Renout al sonder sparen 

.I. casteel sal hi beginnen

[p.20] 755 Met vasten muren, met hogen tinnen. 

Dat seggic u, in waren dingen, 

Datter .ij. pare mure ommegingen. 

Doe omboot Renout, Godweet! 

Over al dat lantscap breet:

760 ‘So wie dat vername, 

Dat hi toter roche quame, 

Renout soude hem huusingen geven 

Ende houden vri al haer leven.’ 

Alle die dit vernamen,

765 Wijf ende man ter roche quamen, 

So dat Renout, die helt nameconde, 

Vergaderde in corter stonde 

Hem .xv.c bi getalle, 

Die van ambachte waren alle.

770 Sulke lieden wonnen wijngaerde, 

Mersche, bossce ende boomgaerde, 

Sulke wonnen coren ende lant, 

Ende stichten gonder altehant 

.I. utermaten scone stede.

775 Nu hort wat Renout doe deede: 

Hi omboot, waerlike dinc, 

Sinen zweer den coninc, 

Dathi te hem quame zaen. 

Alst Yewe heift verstaen,

780 Voer hi derwaert, bi sente Jan, 

Met menigen goeden man. 

Ende alstie coninc doe vernam, 

Dat hi toter roche quam, 

Doe sprac Yewe, sijt des wijs:

785 ‘Renout, bi Gode van paradijs! 

Ghi hebt gemaect .i. scone huus, 

Also helpe mi Jesus! 

Ende enen castele bequame. 

Renout, nu segt, hoe es sine name?’

790 Renout andworde zaen: 

‘Hijs up .i. roche gestaen, 

Die algader es marberijn, 

Daeromme es die name sijn 

Montalbaen, dat seggic u.’

795 Yewe andworde nu

[p.21] ‘Also moeti heten sonder blame, 

Ghi hebt .i. goeden name 

Ende .i. gerechten gegeven.’ 

Aldus es die tale bleven.

II. 
Tweede fragment. Vgl. Heemsk. IX-X, 49-55.

Hoe Reinout en zijn broeders tot koning Yewe van Dordogne reden en gaven hem het hoofd van koning Saforet en hoe hij het onthield en Reinout zijn dochter gaf met een rots daar Reinout een kasteel op timmerde.

Toen zei Adelaert: stond de raad aan mij en had ik het ros in mijn geweld,

200 ‘Ik vloog me liever uit de nood, 

Dan ik dus zou blijven dood.’ 

Reinout antwoordde met deze: 

‘Broeder, dan mag niet wezen,’ 

Zie die ridder onvervaard.

205 Ze reden echt in met Beiaard, 

En vochten zo’n lange tijd, 

Dat men gaan zou een mijl. 

Ze maakten zo menige doden, 

Dat men het leger zag bang worden.

210 Die sterke ridders en de goede 

Braken door met dapperheid. 

Toen reden ze waar ze wilden, 

Maar ze hadden niet van hun schilden, 

Nog van helmen niet geheel

215 Behouden het rechte derde deel. 

Toen zei de marktgraaf Adelaert: 

‘Nu nee weet ik waarheen 

W mogen varen om verblijfplaats.’ 

‘Zo doe ik ook,’ zei Reinout.

220 Toen zei Writsaert die degen snel

 ‘Ik weet uitermate wel, 

Bij God van Nazareth! 

Dat de wereld ons is te klein.’ 

Ridsaert zei: ‘broeder Reinout,

225 Ik weet nog erg goede verblijfplaats.’ 

‘Waar is het?’ zie die ridder koen. 

‘Te Yewe van Dordogne: 

Saforet de strijder, 

Was ooit zijn grootste vijand,

230 Daarom hij sloeg Yewe’ s vader 

En zijn broeder beide tezamen, 

En hij had 3 kastelen gevestigd 

In Yewe’ s land daar het was best.’ 

Ridsaert sprak: ‘degen dapper,

235 We zullen hem zijn welkom, 

En we zullen hebben goede verblijfplaats.’ 

‘Zo gaan we daar!’ zei Reinout. 

‘Zo doen we dan!’ zei Ridsaert. 

Toen zo gingen ze derwaarts

240 Zover binnen 3 dagen, 

Dat ze Yewe’ s burcht zagen, 

Die rijk was en goed. 

Nu wil ik u bekend maken: 

Binnen het kasteel van Vaucouleurs

245 Woonde Yewe op de Dordogne. 

Toen Ridsaert die burcht zag, 

Mag ge horen wat hij plag. 

Hij zei: ‘ik ben zonder zorgen, 

Ik zie koning Yewe’ s burchten.’

250  ‘Welke is het?’ zei Reinout. 

‘Nevens de rotsen aan dat woud, 

Dat hoge kasteel die ginder staat, 

Daar die muur al om gaat, 

Met die diepe grote grachten,

255 Dat is daar we te rijden achten.’ - 

Toen zei Adelaert die ridder goed: 

‘We rusten ons beter, we zijn moede, 

Ieder verbindt andere zijn wonden.’ 

Ze stegen af terzelfder stonden,

260 De ridders dapper en mild 

Legden hun hoofd in hun schild, 

En sliepen tot de stonden,

Dat ze verbonden hun wonden 

Iedere andere met gemak.

265 Ze hadden menigvuldige spraak. 

Ze ontbijten wat en reden 

Weg met grote haast. 

Daar nee was geen letten. 

Ze namen het hoofd van Saforet

270 Met hovaardigheid, met alle macht, 

En staken het boven op een schacht 

Boven de banier mooi. 

Reinout bond er aan de kroon. 

Aldus reden ze zonder zorgen

275 Voor koning Yewe’ s burchten. 

Yewe stond ten tinne, 

En werd de ridders bekend, 

En zei: ‘ik zie vreemdheid 

En wonder hier voor de stede:

280 4 ridders van snelle leden 

Komen gewapend hier gereden 

En hebben maar een paard bereden, 

Ze schijnen ook van mooie zijden: 

Bij God die me gebood,

285 Het paard is sterk en groot.’ 

Toen liepen ridders en vrouwen 

En jonkvrouwen die aanschouwen

Wilden het paard van mooie leden, 

En die ridders die er kwamen gereden.

290 Yewe de koning streek te dal, 

Hem behaagde het erg goed, 

Dat hij de ridders komen zag

Tot zijn herberg op die dag. 

Ze wachten voor de koning goed,

295 En gingen in zijn gemoed, 

En groeten zoals ze best mochten. 

Het hoofd dat ze voor hem brachten, 

En een kroon daarop gebonden, 

En knielden voor hem te die stonden,

300  En boden het hem uitermate mooi. 

Hij nam het hoofd met de kroon, 

En ze zeiden: ‘koning rijk, 

We willen u zeker 

Dienen dag en nacht,

305 En helpen u met onze kracht.’ 

Toen zei Yewe, die koning vroom: 

‘Ge bent me erg welkom 

Hier ter herberg van mij: 

Ik geef u brood en wijn.’

310 Reinout sprak: ‘dat beloont u God! 

Ik wil doen al u gebod.’ 

Toen zei Yewe: ‘was het u bekwaam, 

Ik wist graag uw naam.’ 

Reinout zei: ‘we willen allemaal

315 Zeggen onze naam. Onze vader 

Is Aymon die ridder bekend, 

Dat zeg ik u te deze stond; 

Mijn oudste broeder heet Ridsaert, 

De ander die heet Writsaert,

320 Adelaert heet de derde mede, 

Dit is gerechte waarheid! 

Ik heet Reinout, een ridder snel, 

Nu weet u onze namen wel.’ 

Yewe onthaalde ze of hij hun vader

325 Had geweest allemaal. 

Hen allen deed hij kleren maken, 

Groene fluweel tegen rood scharlaken. 

En Reinout de onvervaarde 

Deed wel achter brengen Beiaard.

330 Yewe deed hem terzelfder stonden 

Heelmeester hebben tot hun wonden, 

Hij deed ze hen helen met drank. 

Aldus diende hij hen tot dank, 

Dat de ridders bekend

335 In 7 weken waren gezond, 

En geheeld al hun leed 

En hun goede paard mede. 

Toen deed hen Yewe, die koning mild, 

Maken mooie nieuwe schilden,

340 Hun paard beslaan, 

En erg zwaar vegen, 

Haar ijzer deed men schuren, 

Ze deden maken paardenbedekkingen, 

Allemaal van een stuk

345 Met een teken goed gemikt 

Dat hadden ze gedaan in korte tijden.

Die Yewe zullen helpen strijden 

Ze bereiden zich ter vaart, 

En hun strijdpaard Beiaard

350  Deed men uitleiden met geweld. 

En men zadelde het op het veld, 

Het was bedekt en die ridders goed 

Zaten op met dapperheid. 

Yewe verzamelde haastig

355 In zijn eigen koninkrijk 

Een groot leger, die strijder, 

En voer in zijn land, 

Daar hij de kastelen vond - 

Ze deden hem grote pand -

360 Die Saforet had doen maken. 

Ze vulden de gracht en braken 

De muren die daar stonden, 

En sloegen dood dat ze er vonden, 

Dat binnen het kasteel was ginder,

365 Uitgezonderd wijf en kinderen. 

Toen gingen ze haastig

In Saforet’ s koninkrijk, 

En lagen in zijn land, 

En stichten roof en brand,

370 En oorloogden, dat is waar, 

Een weinig minder dan 3 jaar. 

Toen deed Yewe, die koning mild, 

Kastelen maken waar hij wilde. 

Hij lag in het land of het hem allemaal

375 Gekomen was van zijn vader. 

Die 4 ridders streden met nijd, 

En Yewe was er van erg blijde, 

In wat strijd ze kwamen, 

Dat ze altijd de zege namen,

380 En ze waren hem van harten behoud, 

Hi gaf hen sierlijkheid menigvuldig, 

Dit zegt men ons voor waar. 

Die heren waren daar 4 jaar. 

Binnen die vernam op een tijd,

385 Dus wil ik dat ge zeker bent, 

Karel de koning van Frankrijk, 

En was hem gezegd zeker 

Van een spion die daar kwam,

En die heren daar vernam.

390 Toen zond Karel in korte stond 

Een bode bekend, 

En ontbood Yewe bij brieven, 

Dat hij hem door zijn liefde 

Zond die moorddadige lieden.

395 Alzo zoals ik het u aanduidde, 

Was het geschreven daar ik het las. 

Ge mag me geloven dat, 

Dat Karel dus bad genadig, 

Dat hij hem zond zeker

400  Diegenen die hem in Frankrijk 

Dood sloeg zijn zoon Lodewijk. 

Toen de bode vernam, 

Dat hij in Gascogne kwam,

Toen vroeg hij haastig

405 Om de koning van het rijk. 

Men wees hem in korte stonden. 

Zo heeft hij Yewe de koning gevonden. 

Hij boog neer over zijn knie,

En zei: ‘koning, God houdt u!

410 U doet grote vriendelijkheid 

Karel de koning van Frankrijk.’ 

De bode was een koene strijder, 

Den brief gaf hij hem in de hand, 

En zei: ‘heer, is het u lief,

415 Zo doe lezen deze brief. 

Dat is een waarachtig ding, 

U zend Karel de koning.’ 

De koning was een degen koen, 

En nam de brief van de bediende,

420 En in korte stonden 

Heeft hij de brief geopend, 

En las het zelf gelijk, 

Dat hij er in geschreven vond 

Karels boodschap en zijn nieuws,

425 Dat hij hem zond de moordenaars, 

Die hem hadden in Frankrijk

Verslagen zijn zoon Lodewijk. 

Toen Yewe de boodschap verstond,

Werd hij droevig in zijn gemoed,

430 En riep te raad zonder sparen 

Al zijn mannen die daar waren, 

Met alzo grote list, 

Dat het de 4  heren niet nee wisten. 

‘Gij heren!’ sprak Yewe de koning,

435 ‘Wat raad ge aan tot dit ding? 

Hier heeft geĎist Karel die koene 

Om Aymon’ s kinderen van Dordogne. 

Nee, zend ik ze niet de koning goed, 

Zo heb ik zijn euvele gemoed.

440 Gij heren, sprak de koning toen, 

Wat raad geef je me hiertoe, 

Dat ik blijf in mijn eer? 

Van Reinout heb ik grote verweer 

En grote zege ontvangen

445 In het heidense land zonder waan.’ 

Toen sprak Anceel van Ribemont, (in PicardiĎ, bij Aisne)

Daar hij bij de raad stond: 

‘We hebben gehoord te menige stonden, 

Dat we de waarheid hebben gevonden,

450  Dat ze grote smaad deden 

De koning in zijn kamers, 

Daar ze sloegen jammerlijk

Dood de koning Lodewijk. 

Om behouden goed en leven,

455 Zal ge ze bij mijn raad geven. 

Is het zaak dat gij het ook niet 

Nee doet, u is euvel geschied: 

Karel zal komen in uw land 

En stichten roof en brand,

460 Mag hij u zelf vangen, 

Hij doet u bij de keel hangen.’ 

Hugo d’ Avernas sprak tot deze: 

‘Deze raad moet vermaledijd wezen. 

Heer koning’, sprak Hugo te waren,

465 ‘Geeft ge aldus op deze ridders,

Men zal u heten verrader hierna, 

Dat weet wel over  1000 jaar. 

Zo menige dienst ze u deden: 

Zou ge ze alzo zeer verraden?

470 Zo menigeen helden hebben ze verslagen, 

Zo menige...uit het zadel gedragen. 

Uw vaandeldrager is Adelaert, 

.Een goede ridder is Ridsaert, 

En Writsaert uw drost:

475 Verraad ge ze, het was onbehoorlijk, 

Dit sprak de Avernas, 

Men zou ze houden voor dwaas, 

Gaf ge op aldus deze heren, 

Ge zou uw smaad vermeerderen.’

480 Toen sprak de hertog Ysoreit: 

‘Heer Huge, ge hebt goed gezegd.’ 

Toen sprak van Gascogne Reinier, 

Een koene ridder en een fiere: 

‘Verloor je deze heren 4,

485 Ge wordt onteerd, koning fier 

Wilde ge ze ook in mijn leven! 

Met verraad opgeven,

Ze zijn van zulke hoge verwanten, 

Ze zouden u smaad jagen.

490 Kwam ge in PougliĎ of in Toscanen, (ApuliĎ)

Of in CalabriĎ, u stond te ontvangen 

Grote smaad dat weet wel, 

Daar is ze menige ridder fel, 

Die hem wel na zijn belang,

495 En in SiciliĎ zonder twijfel 

Zo mag ge daar niet komen, 

U nee kwam er van grote schade. 

Kwam ge in Griekenland of Hongarije, 

In Engeland of in NormandiĎ,

500  Of kom je in Frankrijk, 

U haten de hoogste van het rijk: 

Tegen hun hoge verwanten 

Nee, mag je geen vete dragen. 

Nee, durf je ze tegen Karel niet houden,

505 En wil ge niet zijn beschuldigd

Van hun verwanten, zonder waan, 

Zo moet ge mijn raad bestaan: 

Zo laat ze gaan haastig 

In een ander koninkrijk,

510 Daar ze Karel niet ontzien.’ 

Mijnheer Lambert sprak meteen: 

‘Heer, alzo moet ik met eer leven! 

Ik hoorde Anceline heden geven 

Goede raad en wijsheid zeggen.

515 Wilde ge ze de koning weigeren, 

En ge ze wil houden tegen hem, 

Ik zeg u wat ik zeker ben, 

Dat gij er dan zal winnen aan, 

Als deed van Jehan de Lanson,

520 Die hiervoor maakte strijd 

Tegen Karel in ongeschikte tijd.’ 

Toen Lambert sprak dat woord, 

Ysoreit verbolg en trad voort, 

En zei: ‘die deze raad u gaf,

525 Hij gaf niets om uw eer dan een kaf: 

Want ik zeg u’, sprak die held fijn: 

‘Geen koning mag verrader zijn. 

Dat ge Reinout en de broeders van hem 

Opgeeft daar men hen doet pijn

530 Doen en nemen het leven, 

Zo had ge ze kwalijk opgegeven. 

Maar doe je mijn raad te waren, 

Heer, ge zal ze laten varen 

In PougliĎ of in ander land,

535 Daar ze in blijven ongeschonden.’ 

Yewe ging voort met deze raad,

En zei dat hij het graag deed, 

Maar het was hem jammer zeer 

Om Reinout de jonkheer,

540 En om zijn broeders die met hem waren, 

Dat ze hem zouden ontkomen, 

En zo menige dienst hebben gedaan: 

‘En ik mag hen niet tot hulp staan, 

De euvele moed van Karel de koning

545 Was me al te zwaar ding.’ 

De Avernas antwoorde meteen, 

Die bij de raad was gaan staan:

 ‘Heer koning, ik zeg het u wel te voren, 

Geen goede man zou horen 

 Naar de raad die ze geven. 

Anceline en Lambert die 2 neven, 

Ze zijn beide van dat geslacht, 

Dat geen goede raad voortbrachten 

Voor geen goede man,

555 Alzo helpt me Sint Johannes! 

Maar koning! Zal ge houden uw eer, 

Zo zal ge Reinout de jonkheer 

Clarisse uw dochter geven, 

Zo moet ge vrolijk leven

560 Immermeer na deze stonde; 

En de rots op de Geronde, 

Die geef hem, hij zal er gelijk 

Een vaste burcht op doen staan, 

Bij de heer van het paradijs!

565 Mag Reinout die held van prijs, 

Kinderen hebben zoals hij zal, 

Bij uw dochter, heeft hij het geval, 

Reinout is van zulke hoge verwanten, 

De vete zal ge wel verdragen

570 Tegen Karel geweldig, 

Pepijn’ s zoon van Frankrijk.’ 

Yewe was de taal snel: 

‘Avernas, ge zegt goed, 

Dus ben ik in het hart vrolijk,

575 Mocht me komen nog alzo, 

Dat Reinout, die krijger, 

Met me bleef in mijn land.’ 

Meteen ontbood die koning fijn 

Reinout en de broeders van hem,

580 Dat ze voor hem kwamen gelijk. 

Toen ging die graaf goed gedaan 

En zijn broeders te die stonden 

Daar ze de koning Yewe vonden. 

Toen sprak Reinout die held vrij:

585 ‘Koning, wat gebied u?’ 

Yewe antwoorde nu: 

‘Reinout dat zeg ik u, 

Hier heeft ontboden zeker

Karel de koning van Frankrijk,

590 Beide met zegels en met brieven, 

Dat ik u vang door zijn liefde 

En al uw broers mee, 

Dat zeg ik u bij mijn weten! 

En ik u allen haastig

595 Gevangen zend in Frankrijk.’ 

Voorts sprak Yewe met deze: 

‘Geen verrader wil ik wezen, 

Maar dus wees zeker en bekend: 

Te zwaar is mijn euvele gemoed.

600  Maar Reinout wilde ge te waren 

In PougliĎ of in CalabriĎ varen, 

Of over de zuidzee, (Middellandse Zee), 

In begeef u nimmermeer 

Nog met schatten nog met goed.

605 Doe je het zo doe je als de wijze. 

Nu zeg me en doe verstaan: 

Zou ge dat willen aangaan?’ 

Reinout antwoorde gelijk: 

‘Edele heer, het is ons bekend

610 Te zorgen jammerlijk: 

Tegen Karel van Frankrijk 

Nee mogen we strijden min of meer, 

Nog in dit land nog over zee.’ 

Voorts sprak Reinout ter stonde:

615 Een rots staat op de Geronde, 

Wilde ge me die rots geven 

Ik wil het verdienen al mijn leven, 

Want ik zou er op doen werken 

Een huis van al zulke sterkte,

620 Dat ik Karel en zijn verwanten 

Van een bast of stro niet ontzag, 

Dat zeg ik u en doe verstaan.’ 

Yewe antwoorde aanstonds: 

Gaf ik u die rots, koene strijder,

625 Ge dwong er mee al mijn land, 

En van Gascogne al die steden.’ 

‘Ik doe niet, heer bij waarheid, 

Dus wil ik u geven mijn trouw, 

Alzo helpt me onze Vrouwe!

630 Er woont zo’n hoge man in dit land, 

Misdoet hij u, ik ben zijn vijand,

En hij zal niet met zijn knapen 

‘s Nachts met gemak slapen, 

Nog ‘s morgens met rust opstaan,

635 Nog eten nog drinken, zonder waan. 

Wilde ge me die rots geven, 

Ik zal u dienen al mijn leven, 

En mijn broeders alle tezamen, 

Gelijk ge was onze vader.’

640 Yewe antwoorde met pozen: 

‘Hierop wil ik me beraden.’ 

Toen ging hij te raad gelijk

Met al de hoogste die hij vond. 

Toen sprak Yewe, die koning dapper:

645 ‘Heren,’ zei hij, ‘hier is Reinout, 

En bid me te deze stonde 

Om die rots op de Geronde, 

Want in Gascogne mag hij niet 

Zich onthouden, wat er geschiedt,

650  Tegen de koning Karel vrij. 

Gij heren, daarom wil hij 

Een huis maken alzo vast, 

Dat hij niet gaf een bast, 

Al kwam er de koning zelf voor,

655 Hij zou wel zijn toorn 

Daarin onthouden zeker

Tegen de man van Frankrijk 

Nu heeft Karel die koning vrij, 

Een bode gezonden tot mij

660 Met zegels en met brieven 

Dat ik hem zendt door zijn liefde 

Reinout en zijn broeders koen. 

Nu raad gij heren, gij baronnen, 

Wat mag ik nu aangaan?’

665 Ysoreit antwoorde gelijk: 

‘Ge zal Reinout de strijder, 

Die vaste rots geven gelijk, 

Voor ons allen, bij mijn wet, 

En uw dochter Clarisse mee.

670 Zo zal men u in korte tijd 

Ontzien over de marken wijdt, 

Waar men het verneemt zeg ik u.’ 

Lambert antwoorde hem nu: 

‘Zo zal ge Yewe, de koning wijs,

675 Doen zetten tegen Karel van Parijs, 

Zo zal hem Karel komen vangen 

En hier in zijn land hangen, 

En Reinout, de graaf fijn, 

En daartoe al de broeders van hem.

680 Dat is ons alle schande, 

Hangt men Yewe in zijn land, 

En Reinout de koene heer.’ 

Dus verbolg hem de Avernas zeer, 

Lambert hij beter na ging,

685 Bij de haren hij hem greep, 

Zijn hand hij droeg, 

In de hals hij hem sloeg, 

Dat nee is leugen nee geen: 

De hals sloeg hij hem in twee,

690 Zodat hij dood al met allen 

Voor zijn voeten kwam gevallen.’ 

‘Vriend,’ sprak Huge de Avernas: 

‘Nimmermeer spreek als een dwaas! 

Doordat ge aanraadde onze heer

695 Al zulke schande, al zulke oneer, 

Als dat men hangen zou 

En de jonge Reinout, 

U vergaat alzo het vergaan mag, 

Ge hebt er om uw doemsdag.’

700  Toen sprak Yewe tot deze: 

‘Gij heren, laat de taal wezen, 

Alzo behoudt me God dat leven, 

Ik zal Reinout mijn dochter geven, 

En de rots op de Geronde

705 Die geef ik hem te deze stonden, 

Zo zal hij me te hulp staan 

En tegen hen allen bijstaan.’ 

Toen riep Yewe Reinout gelijk, 

Zoals 710 En sprak: ‘edele graaf Reinout, 

Wil ge me zijn van hart behoud, 

En al uw broeders mee,

Zo geef ik u, bij mijn wet, 

Gelijk die rots op de Geronde

715 En mijn dochter, die mooie blonde, 

Tot een wijf al uw leven.

Daartoe zo wil ik u geven 

De ene helft van mijn goed, 

Zo mag ge van overmoed

720 Een huis doen maken op de Geronde. 

Al kwam er Karel die bekende

Daarvoor met al zijn leger, 

Hij mag u niet een kleinigheid

Deren binnen 1100 jaren.’

725 Reinout antwoorde te waren: 

‘Dat beloont u God van paradijs! 

Uw dochter, die mooie maagd van prijs, 

Die neem ik graag hier ter plaatse, 

En daartoe die rots mede.’

730 Aldus gaf Yewe de koning 

Hem, waar ding, 

Zijn dochter tot wijf zonder twijfel. 

Wat helpt het dat ik het opmaakte lang 

Van de bruiloft die daar was,

735 Alzo zoals ik het geschreven zag? 

Zo verloor ik mijn tijd. 

Daar was vreugde en plezier, 

De bruiloft die was groot. 

Toen ging Reinout en ontbood

740 Al de timmerlieden die hij vond, 

En metselaars in dat land, 

Alle die have willen winnen. 

Een kasteel wil hij beginnen 

Op die rots op de Geronde.

ik u mag doen verstaan,

745 Ze kwamen die het vernemen konden, 

En die goede meesters waren 

Kwamen ter rots, zonder sparen, 

Vestigen dat huis op de Geronde 

Op die rots in korte stonden

750  Ons zegt het boek, bij Sint Johannes, 

Hij had wel 1000 timmerlui 

En 700 metselaars. 

Nu zal Reinout al zonder sparen 

Een kasteel zal hij beginnen

755 Met vaste muren, met hoge tinnen. 

Dat zeg ik u in ware dingen, 

Dat er 2 paar muren omgingen. 

Toen ontbood Reinout, God weet! 

Over al dat landschap breed:

760 ‘Zo wie dat vernam, 

Dat hij tot de rots kwam, 

Reinout zou hen behuizing geven 

En houden vrij al hun leven.’ 

Alle die dit vernamen,

765 Wijf en man ter rots kwamen, 

Zodat Reinout, die held bekend, 

Verzamelde in korte stonde 

Hem 1500 bij getal, 

Die van ambacht waren alle.

770 Sommige lieden wonnen wijngaard, 

Moerassen, bossen en boomgaarden, 

Sommige wonnen koren en land, 

En stichten ginder al gelijk 

Een uitermate mooie stede.

775 Nu hoort wat Reinout toen deed: 

Hij ontbood, waar ding, 

Zijn schoonvader de koning, 

Dat hij tot hem kwam gelijk. 

Toen het Yewe heeft verstaan,

780 Voer hij derwaarts, bij Sint Johannes, 

Met menige goede man. 

En toen de koning toen vernam, 

Dat hij tot de rots kwam, 

Toen sprak Yewe, wees dus wijs:

785 ‘Reinout, bij God van paradijs! 

Ge hebt gemaakt een mooi huis, 

Alzo helpt me Jezus! 

En een kasteel bekwaam. 

Reinout, nu ze, hoe is zijn naam?’

790 Reinout antwoorde gelijk: 

‘Hij is op een rots gaan staan, 

Die allemaal is van marmer, 

Daarom is de naam van hem 

Montalbaen, dat zeg ik u.’(1)

795 Yewe antwoorde nu

 ‘Alzo moet het heten zonder blaam, 

Ge hebt een goede naam 

En een gerechte gegeven.’ 

Aldus is de taal gebleven.

(1) Montauban mont aubains; berg der vreemdelingen of Mons albus of witte berg. Mogelijk Montauban sous Buzenol, bij Virton of het kasteel Poivache. Volgens de plaatselijke legende zou het ros Beiaard de beroemde Rocher Bayard, een naaldvormige rotspunt bij Dinant, tijdens de vlucht van de vier Heemskinderen met een hoefslag gespleten hebben.

 

III.

Derde fragment. 
Vgl. Heemsk. XIX en XX, 131-138.

Hoe Ogier, dien Roelant verradenis opgeleit had, daerom eenen kamp vocht tegen Goutier, dien hij in 't perk versloeg; ende hoe Roelant Coning Yewe vinc, maer Renout verloste sijnen sweer, doch moest daerom eenen kamp vechten.

Men leide de Heeren ten perke. Doe seide Goutier:

800 ‘Wildi noch lien, here Ogier, 

Van der verranesse, di gi daet 

In Vaucoloene, so ware uwes raet. 

So moeti dan’, sprac de degen, 

‘Van mi bliven onverslegen,

805 Ende wil u helpen versoenen 

Jegen Kaerl, den coninc coenen. 

Ende wildi der mordaet lien niet, 

So es u evele ghesciet, 

Ic sal u’, sprac die wigant,

810 ‘Dat lijf nemen altehant.’ 

Doe antworde die grave Ogier: 

‘Inne ontsie u niet, Goutier. 

God hi moete mi verdomen, 

Of ic gave omme u romen

815 Die quatste botte, die nie wies: 

Inne ontsie u niet .i. bies. 

Laet u dregen, doet dat gi moget, 

So doedi u ere ende u doget.’ 

Doe balchi hem ende slouch met sporcn

820 Ende heeft Ogier vercoren. 

Goutier was der slage milde, 

Ende slouch Ogiere op den scilde. 

Als hi .iii. slage hadde gegeven,

[p.22] Heeft Ogier tsweert verheven,

825 Ende gaf Goutiere .i. slach, 

Daer hem die doet ane lach. 

Hi geractene ten scoudren boven, 

Dat hem thoeft quam afgevlogen. 

Daer dede Ogier wonder groet,

830 Ten ersten slage slouch hine doet, 

Des conincs Kaerls campioen, 

Die Ogiere soude lien doen: 

Ogier was utermaten starc. 

Uten gereide hi hem warp:

835 ‘Hebbic ghedaan,’ sprac de heelt coene, 

‘Al dat ic sculdech bem te doene?’ 

‘Ja gi’, sprac die hertoge Sampsoen, 

‘Sit op, God geve u pardoen!’ 

Aldus sullen die stoute heren

840 Weder voor den coninc keren. 

Ende als die heren doe vernamen, 

Datsi vor den coninc quamen, 

Groeten si omodelike 

Den coninc van Vrankrike.

845 Doe sprac Kaerl harde saen: 

‘Naymes, hoe eist daer vergaen?’ 

Doe antworde Naymes, .i. hertoge fier: 

‘Doet es u kempe Goutier 

Van Ogiere, den coenen man,

850 So helpe mi God ende sente Jan! 

 Ogiere geschach die ere groot: 

Ten ersten slage slouch hine doet.’ 

‘Here,’ sprac Ogier, die heelt vri, 

‘Hoe soudi proeven nu op mi

855 Verradenesse? In dede nie gene, 

Bi den here van Nasarene! 

Maar Ywe, die u gout nam, 

Hi sende sorcors, die rike man, 

Hi verriet u, ende niemen el,

860 Kaerl, dat weet harde wel!’ 

‘Eer Renoude sorcors quam, 

Haddi den riddre lofsam

[p.23] Willen helpen? hi hads te doene.’ 

‘Nenic’, sprac die riddre coene,

865 ‘Inne dorste dor u, God weet! 

Dat was mi utermaten leet.’ 

Doe swoer Roelant vele saen: 

‘Hi soude Ywe varen vaen 

Constine vinden in enich lant,

870 Hi soudene hangen doen tehant.’ 

Doe sprac Naijmes te Roelande: 

‘Ic vare met u in elken lande 

Met .xii.c miere man, 

Die beste, die noeit helt gewan.’

875 Doe sprac Ogier van Denenmarken: 

‘Met stouten riddren ende met starken 

So willic u te hulpen staen, 

Met .viii.c riddren saen 

So salic u volgen, waer gi vaert,

880 Die alle sijn wel bewaert.’ 

Doe sprac Olivier, dat coene diet: 

‘Roelant, in begeve u niet, 

Ic moet emmer met u riden, 

Ende wesen neven uwer siden.’

885 Doe sprac die hertoge van Lioen: 

‘Ic vare met u, bi sente Simoen! 

Met .vii.c miere baroene, 

Die alle stout sijn ende coene.’ 

Doe sprac Diederijc van Ardan:

890 ‘Ic vare met u, bi sente Jhan, 

Ic ende .v.c miere man, 

Daer grote doget leget an.’ 

Wat holp, dat ict u machte lanc? 

Die .xij. genoete, sonder wanc,

895 Van Vrankrike seiden dat 

Aldaer op der selver stat, 

Si willen alle met varen 

In Gasscongen, sonder sparen, 

Ende daer stichten roef ende brant,

900 Ende bernen sconincs Ywes lant, 

 Ende hangene bi siere kelen saen, 

War dat sine mogen bevaen. 

Aldus gereden si hare vaert 

Ende voeren te Gasscoingen waert.

[p.24] 905 Ende alsi quamen in tlant 

Stichten si bede roef ende brant, 

Ende vrageden omme niemare, 

Ende waer die coninc Ywe ware. 

Dat volc antworde gemenelike:

910 ‘Hi heeft opgegeven sijn rike, 

Te Beverepar es hi begeven, 

Daer wil hi wesen al sijn leven.’ 

Doe swoeren die genote dar, 

Si soudene halen te Beverepar.

915 Ende aldus sulsi varen 

Beverepaer besitten te waren. 

Dat doet ons die storie weten: 

Den cloester heeft Roelant beseten, 

Ende met Roelant gemenelike

920 Die .xii. genoete van Vrankrike. 

Alse Ywe die monec dat sach,. 

Dat Roelant vor den closter lach, 

Ontboet Ywe vele houde 

Sinen swagelinc Renoude

925 Bi .i. bode sonder blame, 

Dat hi hem te hulpen quame 

Jegen Roelant, den coenen degen: 

Beverepaer haddi belegen, 

Ende die .xii. genoete van Vrankrike,

930 Si hadden gesworen gemenelike, 

Dat sine emmer souden vangen 

Ende bi sire kelen hangen, 

Ende bat hem dies omoedelike 

Dor onsen here van hemelrike,

935 Dat hi hem holpe uter noet, 

Bi den here, die mi gheboet, 

Jegen Roelant, den heelt wel gedaen. 

Hi wildem geven gevaen, 

So dat men hem in corter slonde

940 Die tonge snede uten monde 

Ende utestake bede sijn ogen, 

Hi wilt gaerne gedogen; 

Ende dat hem Renout, die heelt vercoren, 

Of dade sniden bede sijn oren

945 Ende of dade slaen sinen rechten voet:

[p.25] Dit ontboet Ywe, des sijt vroet! 

Dat men hem die herte utesnede, 

Daer hi verranesse mede dede, 

Hi hadde wel verdient die doet;

950 Des hi om Renout sende ter noet. 

 Doe voer die bode vele saen 

Te Renoude van Montalbaen, 

Ende heeft den heelt gemeit 

Die sake al uut ende uut geseit,

955 Also alsem was geladen. 

Doe antworde Renout bi staden: 

‘Mine rouc, hets mi lief, 

Latene hangen, den vulen dief!’ 

Alse Clarisse dat verstoet,

960 Wert soe droeve in haren moet. 

Haer outste kint heeft si genomen 

Bi der hant, ende es comen 

Vor Renoude met genint. 

Wel saen kussise dat kint

965 Vor Renoude den wigant. 

Daerna sprac soe tehant: 

‘Adelaert,’ seit soe, ‘sone min, 

Desen lachter, dar wi in sijn, 

Dese scande ende dit seer

970 Ne verwinnen wi nembermeer. 

Want men sal seggen sonder waen, 

Dat u oudervader was verdaen: 

Des suldi u, bi onsen heere!

Hierna scamen harde sere,

975 Als men u verwiten sal, 

Waer gi comt overal.’ 

Daer die vrouwe dese tale sprac, 

Die trane haer uten ogen brac, 

Ende weende utermaten seere

980 Voer Renoude, haren heere. 

Als Renout, die riddre goet, 

Wenen sach die vrouwe vroet, 

Ende hare hande te gader slaen, 

Doe jammerde hem vele saen.

985 Adelaert, sijn scoene kint, 

Dat hi met al siere herten mint, 

Gevinc hi in sine arme bede.

[p.26] Daerna sprac hi ende seide: 

‘Vrouwe, laet staen u mesbaren!

990 Te Beverepaer salic varen, 

Alse helpe mi sente Jhan! 

Te sorcoersene den valscen man 

Met minen volke gemenelike 

Jegen die genote van Vrankrike,

995 Ende maickene levende gevaen, 

Ic bringene te Montalbaen, 

Bi den here, die mi geboet! 

Of ic bliver omme doet.’ 

Die vrouwe was edele ende goet,

1000  Ende neech den grave op sinen voet, 

Ende dankes hem omodelike. 

Doe riep Renout hastelike 

Te wapene al sine baroene. 

Doe wapendem menech heelt coene,

1005 .xii. riddren te waren 

Wapenden hem sonder sparen. 

Hare orsse sullen si bescriden, 

Ende met Renoude haren here riden 

Ten cloester waert op die moude.

1010 Ende alsi quamen buten woude, 

Sprac Renout te hem: ‘nu doet wale, 

Ende hoert .i. luttel mine tale: 

Gi moet hier bliven, ic sal varen 

Te Beverepar sonder sparen,

1015 Ende bidden Roelant minen neve, 

Dat hi mi Ywe gevangen geve. 

Wil hine mi geven met ghemake, 

Ic nemene op alselke sake, 

Dat ic Ywen te Montalbaen

1020 In minen carker houde gevaen, 

Ende berade hem so we, 

Hine verraet mi nemmermee. 

Ende wil hine mi oec geven niet,’ 

Sprac Renout, dat coene diet,

1025 ‘Met vrinscepen ende met minnen, 

So salict u doen bekinnen. 

Ende alsic blase minen horen, 

Volget mi dapperlike met sporen.’

[p.27] Doe antworden die baroene:

1030 ‘Dit ne staet ons niet te doene, 

Wi kennen die fransoyse wel, 

Si sijn overdadech ende fel, 

Wat so ons daerna gesciet, 

Allene vaerdire niet,

1035 Het sal met u varen Ritsaert 

Ende u biriden Adelaert.’ 

Doe sprac Renout: ‘nemmer niet, 

Dan wille God niet dat ghesciet! 

Ic sal allene voren riden

1040 Te Beverepar sonder biden.’ 

Doe nopte Renout met gewoude 

Sijn ors metten sporen van goude, 

Ende reet vaste ten cloester waert. 

Stoutelike ende onvervaert.

1045 Maer eer hi quam te Beverepaer, 

Seit ons dat liet overwaer, 

Dat Roelant, die coene man, 

Den cloester op die moneke wan, 

Ende dat Ywe, semmin leven!

1050  Hem Roelande heeft opgegeven. 

Ende Roelant, dedele man, 

Also helpe mi sente Jhan, 

Heeft Ywen met .i. bande 

Gebonden bede sijn hande,

1055 Ende dedem al sonder pine 

Om sinen hals .i. line, 

Ende leddene te woude waert, 

Daer hi Yewen metter vaert 

Sciere soude nemen dleven,

1060 Wildem God die stade geven. 

Maer doe sach Roelant, die heelt goet, 

Renout comen in sijn gemoet, 

Ende Renout riep: ‘soete neve, 

Suldi mi den verradre geven?

1065 In minen castel te Montalbaen 

Voer ickene dan gevaen, 

Ende berade hem so we, 

Ons ne verraet hi nemmermee.’

[p.28] Roelant antworde saen:

1070 ‘Renout, dese tale laet staen. 

Alse geve mi God pardoen! 

Ic sal den dief hangen doen, 

Dat segic u, bi siere kele.’ 

Renout sprac: ‘dat ware te vele,

1075 Hets miere kinder oudervader, 

Si soudens hem scamen al gader. 

Maer Roelant, wildine mi geven, 

Ic houdene gevaen al min leven 

In minen carkerstene,

1080 Bi den here van Nasarene! 

Daerne man nemmee ne siet.’ 

Doe sprac Roelant, dat coene diet: 

‘Renout, wats u ghesciet, 

Al dat gi bid es al om niet.

1085 Vliet varing van minen ogen, 

Inne caent langer niet gedogen, 

Ic moet Ywe, den wigant, 

An desen bom hangen te hant, 

Dat segic u ende doe verstaen.’

1090 Renout antworde saen: 

‘Gine sult niet, here Roelant, 

Ic hebbe Florberge in mine hant, 

Daer ic eer met soude vechten, 

Ende Ywen, minen sweer, verrechten,

1095 Alse helpe mi sente Simoen! 

Eer ickene liete aldus verdoen.’ 

Doe sprac Roelant, die heelt vri: 

‘Aerger puten kint, wiltudi 

Al noch jegen mi hier setten?

1100  Werp over den reep sonder letten, 

Ende hanctene hier an dese ranke, 

Wien dat si lief ofte te dancke.’ 

Renout antworde: ‘bi sente Jhan, 

Inne vinde heden so coenen man,

1105 Die minen sweer sal hangen, 

En sal hem te scande vergangen.’ 

Roelant antworde mettien:

[p.29] ‘Bi miere wet, dat sal ic sien!’ 

Doe bette Roelant, die degen werde,

1110 Van sinen orsse op die erde. 

Den reep werp hi omme saen, 

Ende wilde Ywen hangen gaen. 

Als dat Renout sach, 

Dat hi Roelant niene mach

1115 Verbidden, hine wilde te hant 

Ywe hangen in sijn lant, 

Slouch hi met sporen Beijarde, 

Ende vinc hastelike ten swerde. 

Den reep trac die grave Roelant,

1120 Renout onttrackene te hant, 

Ywe viel neder op die erde. 

Doe grepene donververde 

Renout ende leidene saen 

Vor hem, dat doe ic u verstaen,

1125 Ende spranc met hasten op Beijarde, 

Ende vlore mede siere varde. 

Als dat sach die grave Roelant, 

Spranc hi op sijn ors te hant, 

Ende volgede den heelt vercoren.

1130 Hi hads in sijn herte toren, 

Dattem Renout die jongelinc 

Ghenomen hadde den coninc. 

Daeromme riep die degen stout: 

‘Ghi sijt verradre, here Renout!’

1135 Doe antwordi hem tehant: 

‘Inne ben niet, Roelant.’ 

‘Gi sijt, bi Gode! dat willic nu 

Al tehant proeven op u.’ 

Doe sprac Renout sonder scamp:

1140 ‘Ongedeelt ware dese camp, 

Want, bi Gode van Nasarene! 

Inne ben hier maer ollene, 

Ende gi sijt hier met riddren vele, 

Het mochte met mi gaen uten spele,

1145 Wildensi mi al gader slaen, 

Hoe mochtic met den live ontgaen? 

Maer, alse helpe mi sente Amant!

[p.30] Doedi mins ontbiden te hant, 

So lange wile op desen dach,

1150  Dat ic hier totu comen mach? 

Alse behoude mi God in eren, 

Gewapent salic wederkeren, 

Ende dan al sonder letten 

Mijn lijf jegen u hier setten,

1155 In dien dat gi die heren 

In Vrancrike doet wederkeren, 

Ende daertoe al uwe man.’ 

‘Jaic,’ sprak Roelant, ‘bi sente Jhan: 

Wildi mi doen des sekerhede?

1160 Gi sult mi vinden hier ter stede.’ 

‘Jaic,’ sprac die jongelinc. 

Doe setti neder den coninc, 

Ende kerde weder te Beijarde 

Tote Roelande op die warde.

1165 Alsus sal Renout, sem min leven! 

Roelande sine trouwe geven, 

Dat hi kortelike keren sal, 

Hem ne lette God ende ongeval, 

Ende vichten jegen hem daer

1170 Enen camp overwaer. 

Aldus sal Roelant met eren 

Ten genoeten wederkeren. 

Doe sprac Ogier sonder waen: 

‘Roelant, brindi Renout gevaen?

1175 Of hebdine doet gheslegen? 

Of heeft u die coene degen 

Ghenade gebeden? Segt ons saen! 

Of brindi sinen swer gevaen?’ 

Roelant antworde in fransoies:

1180 ‘Swich, God verwate di, Dannoeis! 

Ghi heren’, sprac Rolant met sinne, 

‘Ic sal varen ten cloester inne, 

Ende gi moet alle gemenelike 

Wederkeren in Vrankrike.’

1185 Doe antworde Ogier te desen: 

‘Roelant, wildi monec wesen? 

U berouwen u mesdade! 

Nu vaert, ende bit den abt ghenade.’

[p.31] Doe sprac Roelant, .i. riddre fier:

1190 ‘Swijch, verwaten warstu, Ogier!’ 

Doe sprac die Dannois lofsam: 

‘Nu willic swigen, Roelant es gram.’ 

Doe sprac die bisscop Tulpin: 

‘Roelant, laet dese tale sijn.

1195 Twi souwi in Vrankrike 

Alle keren gemenelike, 

Ende gi sout bliven te Beverepaer? 

So segic u overwaer: 

Teerst dat wi quamen in Vrankrike

1200 Vor den coninc gemenelike, 

Woude die coninc, onse here, 

Van u weten niemere, 

Wat mochten wi laten dan verstaen 

Kaerle, den coninc wel ghedaen,

1205  Als gi achter ons bleeft hier?’ 

Doe antworde die grave fier 

Wel hastelike den neve sijn: 

‘Ic saelt u seggen, her Tulpijn, 

Hets mi also comen:

1210 Ic hebbe Renouts wedde genomen, 

Dies mi die here van Montalbaen 

Die verranesse hevet gedaen, 

Dat hi mi den dief Ywen nam, 

Hieromme wasic herde gram,

1215 Ende hebbe op den heelt gemeit 

Die verranesse al opgeleit.’ 

Doe sprac die bisscop utevercoren: 

‘Roelant neve, hebdi ghesworen 

Renouts doet van Montalbaen,

1220 Sone mogedi niet ontgaen, 

Dat segic u sonder hale. 

Noch weten wi alle wale,’ 

Sprac die bisscop, donvervarde, 

‘Dat men u met genen swarde

1225 Mach ontginnen no met spere: 

Gi sijt beter dan .i. here. 

Maer siet hier die trouwe min,’ 

Sprac die bisscop Tulpijn:

[p.32]  ‘Wert Renout van u verslegen

1230 Gine sult niet .iii. dage leven, 

Men sal u, degen werde, 

Graven onder die coude erde.’ 

Daer dit sprac her Tulpijn, 

Wert blide Ogier, die heelt fijn,

1235 Ende sprac hastelike: 

‘Ay God van hemelrike! 

Geven moeti tehant, 

Dat vichten moete Roelant 

Jegen Renout van Montalbaen,

1240 So sal hi proeven harde saen, 

Wat groter cracht die jonge man 

In elken wige geleesten can.’ 

Doe sprac Rolant, .i. helt fier: 

‘Bi Gode, ic seggu, her Ogier,

1245 Dat ic niet geve omme sijn doen 

Alse goet als .i. bottoen.’ 

Doe sprac Ritsaert van Normendie: 

‘Ghenade, Vrouwe, sente Marie! 

Roelant, grave utevercoren,

1250 Hebdi Renouts doet ghesworen? 

Siet hier onse trouwe, sprac die degen, 

Wert van u Renout verslegen, 

Roelant, gine doet nemmermere 

In Vrankrike wederkeren.’

1255  Als dit sprac die rike Norman, 

Doe seide die hertoge van Ardan: 

‘Edel neve Roelant! 

Hebdi die doet van den wigant, 

Eer gi keert in Vrankrike,

1260 Ember ghesworen sekerlike, 

Sone mogedi niet ontgangen, 

Wine sullen u alle hangen.’ 

Dus dregendem gemenelike 

Ol die genoete van Vrankrike

1265 Omme Renouts wille van Montalbaen, 

Dien hi met campe wilde bestaen. 

Doe antworde die grave Roelant:

[p.33] ‘Nu eist mi ten sorgen bewant 

Wildi mi algader dregen,

1270 Inne macht niet verweren.’ 

Doe sprac Naijmes, die wigant, 

‘Hoert na minen raet, Roelant!’ 

‘Na wat rade salic horen?’ 

Sprac Roelant, die grave vercoren,

1275 ‘Ic hebbe Renoude, den wigant, 

Mine trouwe gegeven al te hant, 

Dat ic jegen hem vichten sal, 

Mine lette God ende ongeval. 

Also helpe mi God van paradise,

1280 Inne logem niet om al Parise, 

Inne ware van den eede quite 

Jegen Renout in den crite.’ 

Echt sprac Naymes, .i. heelt fijn: 

‘Roelant, laet dese tale sijn,

1285 Ne wildi na ons horen niet, 

Gine moet vichten, wats gesciet, 

Endelike jegen Renoude, 

Onsen neve van Merewoude, 

So willic dat gijs seker sijt:

1290 Taleerst dat gi sijt int crit, 

So sullen comen gemenelike 

Die .xii. genoete van Vrankrike 

Met haren swerden, bi sente Jhan, 

Op Renout den coenen man,

1295 Ende wille ons wiken dan Renout, 

So sidi quite, riddre stout, 

Van den gelove, dat seggic u, 

Daer gi gebonden met sijt nu: 

Ende wilhi ons oec wiken niet,

1300 So es hem evele gesciet: 

Wi sulne vaen gemenelike, 

Ende voernen in Vrankrike.’ 

Doe antworde Roelant, die degen: 

‘.I. valsch raet es hier gheslegen

1305  Alse geve mi God pardoen! 

Das ne sal ic niene doen.

[p.34] Ic wille den camp allene vechten 

Ende mi selven int crijt verrechten.’ 

Dus bleven die ghenote daer,

1310 Dat seggic u al over waer! 

Dat Renout, die heelt onvervaert, 

Voer rechte te Montalbaen waert, 

Ende voerde Ywen den coninc 

Met hem, waerlike dinc,

1315 Ende Renout leverdene sinen wive, 

Dat seggic u bi minen live. 

Als doe Renout vernam, 

Dat hi te Montalbaen quam, 

Sprac hi vor die heren al gader:

1320 ‘Vrouwe, nemt hier uwen vader, 

.I. den alre valsten man, 

Die nie siele of lijf ghewan. 

Die vrouwe antworde omoedelike: 

‘Dat loen u God van hemelrike!’

1325 Nochtan was soe harde gram 

Op haren vader, dien quaden man, 

Ende versprackene harde seere. 

Soe seide: ‘verradre, groet onnere 

Hebdi gedaen ende grote scande,

1330 Dat gi voert in Vranclande 

Ende vercocht daer Renoude, 

Minen here van Merewoude, 

Ende alle mine swaghelinge, 

Die u in wel menegen dingen

1335 Hebben gedaen groete ere 

Ende van veele lants gemact here.’ 

Dit ende noch me sei soe, 

Ende spracken nidelike toe. 

Doe riep Renout, dat wet wale,

1340 Met luider kele in die sale. 

Doe swegen die heren al te male, 

Ende Renout sprac dese tale: 

‘Ghi heren,’ sprac die grave fier, 

‘Ghi moet alle bliven hier,

1345 Ende ic sal allene varen 

Te Beverepaer al sonder sparen.’ 

Doe sprac sijn broeder Adelaert, 

Die coenere was dan .i. liebaert.

[p.35] ‘Renout, dat u God beware!

1350 Wat suldi doen te Beverpare?’ 

Doe sprac Renout, die wigant: 

‘Adelaert, bi sente Amant! 

Ic hebbe genomen sonder scamp 

Jegen Roelant .i. camp

1355  Te Beverepaer op die heide.’ 

Doe sprac Adelaert ende seide 

Toten riddre wel gheboren: 

‘Wat duvel, Renout, hebdi ghesworen 

Ember die doet van Roelande?

1360 Daer mach wel ons af comen scande: 

Want gi weet wel dat de degen 

Niet ne mach werden verslegen, 

Bedi hi es der beste .i., 

Die die sonne ie bescen.

1365 Ende, bi den here die mi gheboet, 

Vichti jegen hem, gi sijt doet, 

Ende wine versoenen nemmermere 

Jegen Kaerle onsen here. 

Renout antworde saen:

1370 ‘Entrouwen, ic sal die vaert bestaen, 

Danne lietic dor negene noet, 

Al waendicker bliven doet.’ 

Doe wende vrouwe Claradijs 

Bitterlike, des sijt wijs!

1375 Ende clagede Renout sere. 

Doe sprac Malegijs, die here, 

Te Renouts wive, dat seggic u: 

‘Vrouwe, laet staen u wenen nu, 

Dat u God houde ende beware!

1380 Want Renout moet te Beverepare 

Ember varen, sal die here 

Nember ghecrigen prijs ende ere, 

Ende wilhi sine trouwe quiten 

Jegen Roelant in den crite.

1385 Loge hi hem in dat gemoet, 

Men sous hem lachter spreken groet, 

Ic salre varen’, sprac die heelt vri, 

‘Ende ember salic hem wesen bi.’

[p.36] Adelaert sprac: ‘ic sal varen

1390 Met Renoude te Beverepare.’ 

Ritsaert entie coene Writsaert 

Ghereden hem ter vaert, 

Als te varene met Renoude. 

Doe sprac die grave van Merwoude

1395 Te sinen broedren openbare: 

‘Inne wille niet dat iemen vare, 

Want, bi Gode van Nasarene, 

Roelant beit daer mijns allene. 

Dus sullen die overcoene recken

1400 Ten cloester waert op die heide trecken 

Want elc hadt andren van den wiganden 

Te voren gesekert wel met handen. 

Daer voer die riddre met Beijarde 

Te Beverepare op die warde.

1405 Ende alsi tforest es leden.

III.

Derde fragment. 
Vergelijk Heemskerk XIX en XX, 131-138.

Hoe Ogier die Roelant verraad had opgelegd darom een kamp vocht tegen Goutier die hij in de perk versloeg; en hoe Roelant koning Yewe ving, maar Reinout verlostte zijn schoonvader, toch moest daarom een kamp vechten.

Men leidde de heren te perk. Toen zei Goutier:

800 ‘Wild ge nog belijden, heer Ogier, 

Van het verraad dat ge deed 

In Vaucouleurs, zo was uw raad, 

Zo moet ik dan’, sprak de degen, 

‘Van mij blijven niet verslagen,

805 En wil u helpen verzoenen 

Tegen Karel de koning koen. 

En wil ge de moorddaad belijden niet, 

Zo is u euvel geschied, 

Ik zal u’, sprak de strijder,

810 ‘Dat lijf nemen al gelijk.’ 

Toen antwoorde de graaf Ogier: 

‘Ik ontzie u niet Goutier. 

God hij moet me verdoemen, 

Of ik gaf om uw dapperheid

815 De slechtste knop die niet groeide: 

Ik ontzie u niet een bies. 

Laat uw dreigen, doe dat ge mag, 

Zo doet u eer en deugd.’ 

Toen verbolg hij hem en sloeg met sporen

820 En heeft Ogier gekozen. 

Goutier was de slagen mild, 

En sloeg Ogier op het schild. 

Toen hij 3 slagen had gegeven,

Heeft Ogier het zwaard verheven,

825 En gaf Goutier een slag, 

Daar hem de dood aanlag. 

Hij raakte hem te schouder boven, 

Dat hem het hoofd kwam afgevlogen. 

Daar deed Ogier wonder groot,

830 Te eerste slag sloeg hij hem dood, 

De koning Karels’ s kampioen, 

Die Ogier zou belijden doen: 

Ogier was uitermate sterk. 

Uit het zadel hij hem wierp:

835 ‘Heb ik gedaan,’ sprak de held koen, 

‘Al dat ik schuldig ben te doen?’ 

‘Ja gij’, sprak de hertog Sampsoen, 

‘Zit op, God geeft u pardon!’ 

Aldus zullen die dappere heren

840 Weer voor de koning keren. 

En toen die heren toen vernamen, 

Dat ze voor de koning kwamen, 

Groeten ze ootmoedig 

De koning van Frankrijk.

845 Toen sprak Karel erg gauw: 

‘Naymes, hoe is het daar vergaan?’ 

Toen antwoorde Naymes, een hertog fier: 

‘Dood is uw kamper Goutier 

Van Ogier, de koene man,

850 Zo helpt me God en Sint Johannes! 

 Ogier zag die eer groot: 

Te eerste slag sloeg hij hem dood.’ 

‘Heer,’ sprak Ogier, die held vrij, 

‘Hoe zou ge beproeven nu op mij

855 Verraad? Ik deed niet dat, 

Bij de heer van Nazareth! 

Maar Ywe die uw goud nam, 

Hij zond om hulp die rijke man, 

Hij verraadde u en niemand aders,

860 Karel, dat weet erg goed!’ 

‘Eer Reinout’ s hulp kwam, 

Had hij de ridder lofwaardig

Willen helpen? Hij had het te doen.’ 

‘Neen ik’, sprak die ridder koen,

865 ‘Ik durfde niet door, God weet! 

Dat was me uitermate leed.’ 

Toen zwoer Roelant veel gelijk: 

‘Hij zei tot Ywe varen vangen 

Kon hij hem vinden in enig land,

870 Hij zou hem hangen doen gelijk.’ 

Toen sprak Naymes tot Roelant: 

‘Ik vaar met u in elk land 

Met 1200 van mijn mannen, 

De beste die nooit held won.’

875 Toen sprak Ogier van Denemarken: 

‘Met dappere ridders en met sterke 

Zo wil ik u te hulp staan, 

Met 800 ridders gelijk 

Zo zal ik u volgen waar ge vaart,

880 Die alle zijn goed beschermd.’ 

Toen sprak Olivier, dat koene volk: 

‘Roelant, ik begeef u niet, 

Ik moet immer met u rijden, 

En wezen nevens uw zijde.’

885 Toen sprak de hertog van Lyon: 

‘Ik vaar met u, bij Sint Simon! 

Met 700 van mijn baronnen, 

Die alle dapper zijn en koen.’ 

Toen sprak Diederik van Ardan:

890 ‘Ik vaar met u, bij Sint Johannes, 

Ik en 500 van mijn mannen, 

Daar grote deugd ligt aan.’ 

Wat helpt het dat ik het u maakte lang? 

De 12 bondgenoten, zonder twijfel,

895 Van Frankrijk zeiden dat 

Aldaar op dezelfde plaats, 

Ze willen alle mee varen 

In Gascogne, zonder sparen, 

En daar stichten roof en brand,

900 En branden konings Ywes land, 

 En hangen bij zijn keel gelijk, 

Waar dat ze hem mogen bevangen. 

Aldus bereiden ze hun vaart 

En voeren te Gascogne waart.

905 En toen ze kwamen in het land 

Stichten ze beide roof en brand, 

En vroegen om nieuws, 

En waar de koning Ywe was. 

Dat volk antwoorde algemeen:

910 ‘Hij heeft opgegeven zijn rijk, 

Te Beaurepaire is hij begeven, 

Daar wil hij wezen al zijn leven.’ 

Toen zwoeren de bondgenoten daar, 

Ze zouden hem halen te Beaurepaire.

915 En aldus zullen ze varen 

Beaurepaire bezitten te waren. 

Dat doet ons de historie weten: 

Het klooster heeft Roelant bezet, 

En met Roelant algemeen

920 De 12 bondgenoten van Frankrijk. 

Toen Ywe de monnik dat zag. 

Dat Roelant voor het klooster lag, 

Ontbood Ywe veel te houden 

Zijn zwager Reinout

925 Bij een bode zonder blaam, 

Dat hij hem te hulp kwam 

Tegen Roelant de koene degen: 

Beaurepaire had hij belegerd, 

En de 12 bondgenoten van Frankrijk,

930 Ze hadden gezworen algemeen, 

Dat ze hem immer zouden vangen 

En bij zijn keel hangen, 

En bad hen dus ootmoedig 

Door onze Heer van hemelrijk,

935 Dat hij hem hielp uit de nood, 

Bij de heer die mij gebood, 

Tegen Roelant de held goed gedaan. 

Hij wilde hem geven gevangen, 

Zodat men hem in korte stonde

940 De tong sneed uit de mond 

En uitstak beide zijn ogen, 

Hij wil het graag gedogen; 

En dat hem Reinout, (Roelant) de held uitverkoren, 

Af deed snijden beide zijn oren

945 En af deden slaan zijn rechtervoet:

Dit ontbood Ywe, dus wees bekend! 

Dat men hem het hart uitsneed, 

Daar hij verraad mee deed, 

Hij had wel verdiend de dood;

950 Dus hij om Reinout zond ter nood. 

 Toen voer de bode erg gauw 

Te Reinout van Montalbaen, 

En heeft de held gemeld

De zaak al door en door gezegd,

955 Alzo zoals hem was geladen. 

Toen antwoorde Reinout bij pozen: 

‘Mij een zorg, het is me lief, 

Laat hem hangen de vuile dief!’ 

Toen Clarisse dat verstond,

960 Werd ze droevig in haar gemoed. 

Haar oudste kind heeft ze genomen 

Bij de hand en is gekomen 

Voor Reinout met haast. 

Wel gelijk kuste ze dat kind

965 Voor Reinout de strijder. 

Daarna sprak ze gelijk: 

‘Adelaert,’ zei ze, ‘zoon van mij, 

Deze smaad, daar we in zijn, 

Deze schande en dit zeer

970 Nee, overwinnen we nimmermeer. 

Want men zal zeggen, zonder waan, 

Dat u grootvader was verdaan: 

Dus zal ge u, bij onze Heer!

Hierna schamen erg zeer,

975 Als men u verwijten zal, 

Waar ge komt overal.’ 

Daar de vrouwe deze taal sprak, 

De tranen haar uit de ogen brak, 

En weende uitermate zeer

980 Voor Reinout, haar heer. 

Toen Reinout, die ridder goed, 

Wenen zag die vrouwe verstandig, 

En haar handen tezamen slaan, 

Toen jammerde hem veel gelijk.

985 Adelaert zijn mooie kind, 

Dat hij met al zijn hart bemint, 

Ving hij in zijn armen beide.

Daarna sprak hij en zei: 

‘Vrouwe, laat staan uw misbaren!

990 Te Beaurepaire zal ik varen, 

Als helpt me Sint Johannes! 

Te helpen de valse man 

Met mijn volk algemeen 

Tegen de bondbondgenoten van Frankrijk,

995 En mag ik hem levend vangen, 

Ik breng hem te Montalbaen, 

Bij de Heer die me gebood! 

Of ik blijf er om dood.’ 

De vrouwe was edel en goed,

1000  En neeg de graaf op zijn voet, 

En bedankte hem ootmoedig. 

Toen riep Reinout haastig 

Te wapen al zijn baronnen. 

Toen wapende hem menige held koen,

1005, 12 ridders, te waren 

Wapenden hen zonder sparen. 

Hun paarden zullen ze bestijgen, 

En met Reinout hun heer rijden 

Te klooster waart op de modder.

1010 En toen ze kwamen buiten het woud, 

Sprak Reinout tot hen: ‘nu doe wel, 

En hoor hier wat mijn taal: 

Ge moet hier blijven, ik zal varen 

Te Beaurepaire zonder sparen,

1015 En bidden Roelant mijn neef, 

Dat hij me Ywe gevangen geeft. 

Wil hij hem mij geven met gemak, 

Ik neem hem op al zulke zaak, 

Dat ik Ywe te Montalbaen

1020 In mijn kerker hou gevangen, 

En beraad hem zo wee, 

Hij verraad me nimmermeer. 

En wil hij hem ook geven niet,’ 

Sprak Reinout, dat koene volk,

1025 ‘Met vriendschap en met minnen, 

Zo zal ik het u doen bekennen. 

En als ik blaas mijn horen, 

Volg me dapper met sporen.’

Toen antwoorden de baronnen:

1030 ‘Dit nee staat ons niet te doen, 

We kennen de Fransen wel, 

Ze zijn overdadig en fel, 

Wat zo ons daarna geschiedt, 

Alleen gaat u niet,

1035 Er zal met u varen Ritsaert 

En uw bijrijder Adelaert.’ 

Toen sprak Reinout: ‘nimmer niet, 

Dat wil God niet dat geschiedt! 

Ik zal alleen voor rijden

1040 Te Beaurepaire zonder wachten.’ 

Toen noopte Reinout met geweld 

Zijn strijdpaard metten sporen van goud, 

En reed vast te klooster waart. 

Dapper en onvervaard.

1045 Maar eer hij kwam te Beaurepaire, 

Zegt ons dat lied voor waar, 

Dat Roelant, die koene man, 

Het klooster op de monniken won, 

En dat Ywe, gelijk zijn leven!

1050  Hem Roelant heeft opgegeven. 

En Roelant, de edele man, 

Alzo helpt me Sint Johannes, 

Heeft Ywe met een band 

Gebonden beide zijn handen,

1055 En deed hem al zonder pijn 

Om zijn hals een lijn, 

En leidde hem te woud waart, 

Daar hij Yewe met een vaart 

Schier zou nemen het leven,

1060 Wilde hem God de tijd geven. 

Maar toen zag Roelant, die held goed, 

Reinout komen in zijn gemoed, 

En Reinout riep: ‘lieve neef, 

Zal ge me de verrader geven?

1065 In mijn kasteel te Montalbaen 

Voer ik hem  dan gevangen, 

En beraden hem zo wee, 

Ons nee verraad hij nimmermeer.’

Roelant antwoorde gelijk:

1070 ‘Reinout, deze taal laat staan. 

Al geeft me God pardon! 

Ik zal de dief hangen doen, 

Dat zeg ik u, bij zijn keel.’ 

Reinout sprak: ‘dat is te veel,

1075 Het is mijn kind grootvader, 

Ze zouden hen schamen alle gelijk. 

Maar Roelant, wil ge hem mij geven, 

Ik hou hem gevangen al mijn leven 

In mijn kerkkersteen,

1080 Bij de heer van Nazareth! 

Daar hem man nimmer nee ziet.’ 

Toen sprak Roelant, dat koene volk: 

‘Reinout, wat is u geschied, 

Al dat ge bid is al om niet.

1085 Vliedt snel van mijn ogen, 

Ik kan het langer niet gedogen, 

Ik moet Ywe, de strijder, 

Aan deze boom hangen gelijk, 

Dat zeg ik u en doe verstaan.’

1090 Reinout antwoorde gelijk: 

‘Ge zal het niet, heer Roelant, 

Ik heb Florberge in mijn hand, 

Daar ik eerder mee zou vechten, 

En Ywe mijn schoonvader verdedigen,

1095 Alzo helpt me Sint Simon! 

Eer ik hem liet aldus verdoen.’ 

Toen sprak Roelant, die held vrij: 

‘Erge hoeren kind wil u zich 

Al nog tegen mij hier zetten?

1100  Werp over het touw zonder letten, 

En hang hem hier aan deze rank, 

Wie dat is lief of te danken.’ 

Reinout antwoorde: ‘bij Sint Johannes, 

Ik nee vindt heden zo’ n koene man,

1105 Die mijn schoonvader zal hangen, 

Het zal hem te schande vergaan.’ 

Roelant antwoorde meteen:

 ‘Bij mijn wet, dat zal ik zien!’ 

Toen ging Roelant, die degen waard,

1110 Van zijn paard op de aarde. 

Het touw wierp hij om gelijk, 

En wilde Ywe hangen gaan. 

Toen dat Reinout zag, 

Dat hij Roelant niet mag

1115 Bidden, hij wilde gelijk 

Ywe hangen in zijn land, 

Sloeg hij met sporen Beiaard, 

En ving haastig het zwaard. 

Het touw trok de graaf Roelant,

1120 Reinout onttrok het hem gelijk 

Ywe viel neder op de aarde. 

Toen greep hem de onvervaarde 

Reinout en leidde hem gelijk 

Voor hem, dat doe ik u verstaan,

1125 En sprong met haast op Beiaard, 

En vloog er mee zijn vaart. 

Toen dat zag de graaf Roelant, 

Sprong hij op zijn strijdpaard gelijk, 

En volgde de held uitverkoren.

1130 Hij had in zijn hart toorn, 

Dat hem Reinout de jongeling 

Genomen had de koning. 

Daarom riep die degen dapper: 

‘Ge bent verrader, heer Reinout!’

1135 Toen antwoorde hij hem gelijk: 

‘Ik ben niet, Roelant.’ 

‘Gij bent, bij God! dat wil ik nu 

Al gelijk beproeven op u.’ 

Toen sprak Reinout zonder schande:

1140 ‘Ongelijk is dit kamp, 

Want, bij God van Nazareth! 

Ik ben hier maar alleen, 

En gij bent met ridders veel, 

Het mocht met me gaan uit het spel,

1145 Wilden ze me allemaal slaan, 

Hoe mocht ik met het lijf ontgaan? 

Maar, alzo helpt met Sint Amands!

Doet ge me ontbieden gelijk, 

Zo’n lange tijd op deze dag,

1150  Dat ik tot u komen mag? 

Als behoudt me God in eren, 

Gewapend zal ik wederkeren, 

En dan al zonder letten 

Mijn lijf tegen u hier zetten,

1155 Indien dat ge de heren 

In Frankrijk doet wederkeren, 

En daartoe al uw man.’ 

‘Ja ik,’ sprak Roelant, ‘bij Sint Johannes: 

Wilde ge me doen deze zekerheid?

1160 Ge zal me vinden hier ter plaatse.’ 

‘Ja ik,’ sprak de jongeling. 

Toen zette hij neder de koning, 

En keerde weer te Beiaard 

Tot Roelant op die voorwaarde.

1165 Aldus zal Reinout in zijn leven! 

Roelant zijn trouw geven, 

Dat hij gauw keren zal, 

Hem nee lette God en ongeval, 

En vechten tegen hem daar

1170 Een kamp voor waar. 

Aldus zal Roelant met eren 

Te bondgenoten weerkeren. 

Toen sprak Ogier zonder waan: 

‘Roelant, breng je Reinout gevangen?

1175 Of heb je hem dood geslagen? 

Of heeft u die koene degen 

Genade gebeden? Zeg het ons gelijk! 

Of breng je zijn zwager gevangen?’ 

Roelant antwoorde in het Frans:

1180 ‘Zwijg, God vervloekt u Deen! 

Gij heren’, sprak Roelant met zin, 

‘Ik zal varen te klooster in, 

En ge moet algemeen 

Weerkeren in Frankrijk.’

1185 Toen antwoorde Ogier tot deze: 

‘Roelant, wil ge monnik wezen? 

U berouwen uw misdaad! 

Nu vaar en bid de abt genade.’

Toen sprak Roelant, een ridder fier:

1190 ‘Zwijg, vervloekt was u, Ogier!’ 

Toen sprak die Deen lofwaardig: 

‘Nu wil ik zwijgen, Roelant is gram.’ 

Toen sprak de bisschop Tilpin:  (1)

‘Roelant, laat deze taal zijn.

1195 Waarom zou u in Frankrijk 

Alle keren algemeen 

En ge zou blijven te Beaurepaire? 

Zo zeg ik u voor waar: 

Ten eerste dat we kwamen in Frankrijk

1200 Voor de koning algemeen, 

Wilde de koning, onze heer, 

Van u weten nieuws, 

Wat mochten we laten dan verstaan 

Karel de koning goed gedaan,

1205  Als ge achter ons bleef hier?’ 

Toen antwoorde de graaf fier 

Wel haastig de neef van hem: 

‘Ik zal het u zeggen heer Tilpin, 

Het is me alzo gekomen:

1210 Ik heb Reinout als onderpand genomen, 

Dus me de heer van Montalbaen 

Dat verraad heeft gedaan, 

Dat hij me de dief Ywen nam, 

Hierom was ik erg gram,

1215 En heb op de held gemeld 

Dat verraad al opgelegd.’ 

Toen sprak de bisschop uitverkoren: 

‘Roelant neef, heb je gezworen 

Reinout’ s dood van Montalbaen,

1220 Zo mag ge niet ontgaan, 

Dat zeg ik u zonder halen. 

Nog weten we alle wel,’ 

Sprak de bisschop, de onvervaarde, 

‘Dat men u met geen zwaard

1225 Mag kwetsen nog met speer: 

Ge bent beter dan welke heer. 

Maar zie hier de trouw van mij,’ 

Sprak de bisschop Tilpin:

 ‘Wordt Reinout van u verslagen

1230 Ge zal niet 3 dagen leven, 

Men zal u, degen waard, 

Begraven onder de koude aarde.’ 

Daar dit sprak heer Tilpin, 

Werd blijde Ogier, die held fijn,

1235 En sprak haastig: 

‘Ay God van hemelrijk! 

Geven moet ge gelijk, 

Dat vechten moet Roelant 

Tegen Reinout van Montalbaen,

1240 Zo zal hij ondervinden erg gauw, 

Wat grote kracht die jonge man 

In elke strijd volbrengen kan.’ 

Toen sprak Roelant, die held fier: 

‘Bij God, ik zeg u, heer Ogier,

1245 Dat ik niet geef om zijn doen 

Alzo goed als een knoop.’ 

Toen sprak Ritsaert van NormandiĎ: 

‘Genade, Vrouwe, Sint Maria! 

Roelant, graaf uitverkoren,

1250 Heb je Reinout’ s dood gezworen? 

Zie hier onze trouw, sprak die degen, 

Wordt van u Reinout verslagen, 

Roelant, ge doet nimmermeer 

In Frankrijk wederkeren.’

1255  Toen dit sprak de rijke Noorman, 

Toen zei de hertog van Ardan: 

‘Edele neef Roelant! 

Heb je de dood van de strijder, 

Eer ge keert in Frankrijk,

1260 Immer gezworen zeker, 

Zo mag je niet ontgaan, 

We zullen u alle hangen.’ 

Dus dreigden hem algemeen 

Al de bondgenoten van Frankrijk

1265 Om Reinout’ s wil van Montalbaen, 

Die hij met kamp wil bestaan. 

Toen antwoorde de graaf Roelant:

 ‘Nu is het me te zorgen bewaart 

Wilde ge me allemaal dreigen,

1270 Ik mag het niet verweren.’ 

Toen sprak Naymes, die strijder, 

‘Hoort naar mijn raad, Roelant!’ 

‘Naar wat raad zal ik horen?’ 

Sprak Roelant, die graaf uitverkoren,

1275 ‘Ik heb Reinout, de strijder, 

Mijn trouw gegeven gelijk, 

Dat ik tegen hem vechten zal, 

Me let God en ongeval. 

Alzo helpt me God van paradijs,

1280 Ik loog hem niet om al Parijs, 

Ik was van de eed kwijt 

Tegen Reinout in het krijt.’ 

Echt sprak Naymes, een held fijn: 

‘Roelant, laat deze taal zijn,

1285 Neen, wilde ge naar ons horen niet, 

Ge moet vechten, wat er geschiedt, 

Eindelijk tegen Reinout, 

Onze neef van Merwout, 

Zo wil ik dat ge het zeker bent:

1290 Ten allereerste dat ge bent in het krijt, 

Zo zullen komen algemeen 

De 12 bondgenoten van Frankrijk 

Met hun zwaarden, bij Sint Johannes, 

Op Reinout de koene man,

1295 En wil ge ons wijken dan Reinout, 

Zo bent ge kwijt, ridder dapper, 

Van het geloof, dat zeg ik u, 

Daar ge gebonden mee bent nu: 

En wil ge ons ook wijken niet,

1300 Zo is hem euvel geschied: 

We zullen hem vangen algemeen, 

En voeren in Frankrijk.’ 

Toen antwoorde Roelant, die degen: 

‘.Een valse raad is hier geslagen

1305  Alzo geeft me God pardon! 

Dat nee zal ik niet doen.

Ik wil het kamp alleen vechten 

En me zelf in het krijt verdedigen.’ 

Dus bleven de bondgenoten daar,

1310 Dat zeg ik u al voor waar! 

Dat Reinout, die held onvervaard, 

Voer recht te Montalbaen waart, 

En voer Ywe de koning 

Met hem, waar ding,

1315 En Reinout leverde hem zijn wijf, 

Dat zeg ik u bij mijn lijf. 

Als toen Reinout vernam, 

Dat hij te Montalbaen kwam, 

Sprak hij voor die heren allemaal:

1320 ‘Vrouwe, neemt hier uw vader, 

Een van de aller valste man, 

Die ooit ziel of lijf won. 

Die vrouwe antwoorde ootmoedig: 

‘Dat beloont u God van hemelrijk!’

1325 Nochtans was ze erg gram 

Op haar vader, die kwade man, 

En versprak hem erg zeer. 

Ze zei: ‘verrader, grote oneer 

Heb je gedaan en grote schande,

1330 Dat ge voert in Frankrijk

En verkocht daar Reinout, 

Mijn heer van Merwoude, 

En al mijn zwagers, 

Die u in wel menige dingen

1335 Hebben gedaan grote eer 

En van veel land gemaakt heer.’ 

Dit en nog meer zei ze, 

En sprak hem nijdig toe. 

Toen riep Reinout, dat weet wel,

1340 Met luide keel in die zaal. 

Toen zwegen die heren allemaal, 

En Reinout sprak deze taal: 

‘Gij heren,’ sprak die graaf fier, 

‘Gij moet alle blijven hier,

1345 E ik zal alleen varen 

Te Beaurepaire al zonder sparen.’ 

Toen sprak zijn broeder Adelaert, 

Die koener was dan een leeuw.

 ‘Reinout, dat u God bewaart!

1350 Wat zal ge doen te Beaurepaire?’ 

Toen sprak Reinout, die strijder: 

‘Adelaert, bij Sint Amands! 

Ik heb genomen zonder schande 

Tegen Roelant een kamp

1355  Te Beaurepaire op de heide.’ 

Toen sprak Adelaert en zei 

Tot de ridder goed geboren: 

‘Wat duivel, Reinout, heb je gezworen 

Immer de dood van Roelant?

1360 Daar mag wel ons van komen schande: 

Want ge weet wel dat de degen 

Niet nee mag worden verslagen, 

Daarom hij is de beste een, 

Die de zon ooit bescheen.

1365 En bij de heer die me gebood, 

Vecht ge tegen hem, ge bent dood, 

En we verzoenen nimmermeer 

Tegen Karel onze heer. 

Reinout antwoorde gelijk:

1370 ‘In vertrouwen, ik zal die vaart bestaan, 

Dat liet ik door geen nood, 

Al waande ik er blijven dood.’ 

Toen weende vrouwe Clarisse 

Bitter, dus is het gewis!

1375 En beklaagde Reinout zeer. 

Toen sprak Malegijs, die heer, 

Tot Reinout’ s wijf, dat zeg ik u: 

‘Vrouwe, laat staan uw wenen nu, 

Dat u God houdt en bewaart!

1380 Want Reinout moet te Beaurepaire 

Immer varen, zal die heer 

Nimmer krijgen prijs en eer, 

En wil hij zijn trouw kwijten 

Tegen Roelant in het krijt.

1385 Loog hij hem in dat ontmoeten, 

Men zou hem smaad spreken groot, 

Ik zal er varen’, sprak die held vrij, 

‘En immer zal ik hem wezen daarbij.’

Adelaert sprak: ‘ik zal varen

1390 Met Reinout te Beaurepaire.’ 

Ritsaert en die koene Writsaert 

Bereiden hen ter vaart, 

Als te varen met Reinout. 

Toen sprak de graaf van Merwoude (=van Montelbaen}

1395 Tot zijn broeders openbaar: 

‘Ik wil niet dat iemand vaart, 

Want, bij God van Nazareth, 

Roelant wacht daar op mij alleen. 

Dus zullen die zeer dapper trekken

1400 Te klooster waart op de heide trekken 

Want elk had andere van de strijders 

Te voren verzekerd wel met handen. 

Daar voer de ridder met Beiaard 

Te Beaurepaire op de wachttoren.

1405 En toen ze het bos zijn gegaan.

(1) Turpin of Tulpijn, aartsbisschop Tilpin van Reims, half 8ste eeuw ten tijde van Karel de Grote.

 

 

IV. 
Vierde fragment. 
Vgl. Heemsk. kap. XX en XXI, 138 v.

Hoe de kamp tusschen Renout ende Roelant eindigde; ende hoe Roelant Ritsaert ving, als hij van St. Jacob quam.

Renout sag de Bondgenoten komen na hen toe; doe seide hij tot Roelant: quade bastaert, gij hebt mij verraden; nu moet ic vlien, God geve u laster,

Ende bederve u, ende sent Amant! 

Mettien heeft Ogier vernomen, 

Dat hi te Roelant es comen. 

Te scerne sprac hi ende seide:

1410 ‘Roelant, u groete behagelhede 

Dede Renout wel groten scamp 

Alhier in desen selven camp,

[p.37] Daer gine stacht met groeten gere 

Metten scarpen vanden spere,

1415 Dat hijs niet mochte versumen, 

Hine moeste van Beijarde tumen!’ 

Dit sprac Ogier, .i. degen fijn: 

‘Here, wie wonde u ors Volentijn?’ 

Doe sprac Roelant, .i. grave fier:

1420 ‘Swich, verwaten warstu, Ogier. 

Du mochtes mi so vele spreken, 

Op di salic den lachter wreken, 

Die mi Renout, die wigant, 

Heeft ghedaen altehant.’

1425 Doe sprac Ogier, die heelt lofsam: 

‘Grave Roelant, nu sidi gram, 

Mi wondert sere, bi allen saken, 

Hoe Renout Roelande dorste ghenaken.

Alse geve mi God pardoen!

1430 Hadde Roelant geweest in Vaucoloen, 

Het levede noch menich fransoijs.’ 

Doe balch hem Roelant opten Dannoijs. 

Doe kerdem die heren sekerlike 

Alle gadre in Vrankrike,

1435 Dat doet ons dat liet verstaen, 

Ende Renout voer te Montalbaen 

Weder tote sinen rike. 

Doe ontfinckene houscheleke 

Vrouwe Clarisse ende haer vader

1440 Ende sine vriende al gader. 

Hier latic van Renoude bliven, 

Ende willu van Roelande scriven, 

Hoe hi gherede sine vaert. 

Ende reet te sente Jacop waert.

1445 Binnen dien voer Malegijs, 

Ende Ritsaert, .i. riddre wijs, 

Te Bordele in dat foreest, 

Daer hi der herte wiste meest, 

Ende voeren spelen ende jaghen, -

[p.38] 1450 Want sijs herde dicke plaghen - 

Alse Roelant donverveerde 

Van sente Jacoppe wederkeerde, 

Do ghemotti in dat wout 

Ritsaert, sinen neve stout,

1455 Haymijn van Dordoene kint, 

Daer hi jagede met ghenint 

 Op .i. groet ors van spronge, 

Ende hadde te dien selven stonden 

.I. ever gheporret, aldaer hi lach.

1460 Als dat die grave Roelant sach, 

Dat Ritsaert, die riddre stout, 

Ollene iagede in dat wout - 

Malegijs sach hi niet, 

Ende Ritsaert, dat coene diet,

1465 Ne wiste niet, dattene Roelant sach - 

Nu moghedi horen, wes hi plach! 

Die coene entie starke Roelant 

Noepte sijn ors te hant 

Hastelike met snelre vaert,

1470 Ende ghemoete saen Ritsaert. 

Bi den togle hine aneprant. 

Doe sprac te hem die grave Roelant: 

‘Entrouwen, Ritsaert! ghi moet met mi 

In Vrankrike vor den coninc vri.’

1475 Doe antworde Ritsaert te hant: 

‘Entrouwen, in sal niet, Roelant, 

Wat so mi daer na ghesciet, 

Vor Kaerle sone comic niet, 

Want haddi mi, so waric doet,

1480 Bi den here, die mi gheboet!’ 

Doe trac Ritsaert, .i. heelt stout, 

Sine scerpe swert met gewout, 

Ende Roelant, dat wet wale, 

Trac van der side Durendale.

1485 Dus sullen hem die wigande 

Recht onderslaen alse viande, 

Ende vochten .i. lange pose.

[p.39] Deen dede den andren groete nose. 

Doe sprac Roelant harde saen:

1490 ‘Wildi u noch geven gevaen, 

So voeric u hastelike 

Vor Kaerle, den coninc van Vrankrike. 

Gine moget u verweren niet, 

Wat so u daerna ghesciet.

1495 Ne wildi u niet opgeven, 

So salic u hier nemen dleven.’ 

Alse Ritsaert dat ghesach, 

Dat hi hem niet verweren mach, 

Sprac hi: ‘soete neve Roelant!

1500 Gaerne gevic mi op te hant, 

In dien dat gi mi in Vrankrike 

Op u gelede voert sekerlike.’ 

Doe sprac Roelant, .i. riddre fier: 

‘Op mijn ghelede nemic u hier.’

1505 Aldus voer die grave Ritsaert 

Met Roelande te Vrankrike waert. 

 Dese redene ende dese wort 

Heeft Malegijs wel ghehort, 

Ende liep so sere, tes hi vernam,

1510 Dat hi te Montalbaen quam 

In Renouts vaeste casteel: 

Daer vant hi siere man .i. deel. 

Malegijs sprac te Renoude saen: 

‘Hier nes nu geen langer staen,

1515 Want, bi den goeden sente Bernaerde, 

Roelant heeft gevaen Ritsaerde, 

Ende voerdene wouch siere straten.’ 

Renout sprac: ‘hi salne hier laten.’ 

Doe macti .i. groet ghescal.

1520 Ende riep ten wapene overal. 

Doe gingen hem die heelde stout 

Olle wapenen met ghewout. 

Ghewapent sijn si metter vaert

Bede Renout ende Adelaert.

1525 Men sadelde Beijarde saen, 

Ende Renout, die heelt wel gedaen,

[p.40] Spranc al te hant int gereide, 

Sonder enege langer beide 

Slouch hi met sporen den goeden wrene:

1530 ‘Nu volget mi algemene!’ 

Na Roelant reet hi sere, 

So lange reet die coene here, 

Dat hij versach Roelant, den grave. 

.I. grote mile was hiere ave,

1535 Toen heeftene verreden Renout, 

Ende sprac: ‘Roelant, degen stout, 

Edele grave, riddre fier, 

Dese proije laeti hier!’ 

Roelant antworde mettien:

1540 ‘Renout, danne sal niet gescien.’ 

Doe riep Renout metter vaert: 

‘Ghi liechter omme, quaet bastaert! 

Ghi sult mi minen broeder geven, 

Of gi sult hier laten dleven.’

1545 ‘Ja’, sprac die grave Roelant, 

‘Ne hebbic Durendale in min hant, 

Daer ic mede slouch Ferugute 

Voer Nazers in den crite.’ 

Mettien hief Renout sijn swaert.

1550 Daertusschen so spranc Adelaert: 

‘Renout, dat u God verde van scanden! 

Laet staen u striden jegen Roelande. 

Wi sijn al te na neven, 

Hi sal ons wel Ritsaert geven.’

1555 Roelant antworde: ‘wats ghesciet, 

Adelaert, bi Gode! inne sal niet; 

 Ritsaert, die heelt wel ghedaen, 

Moet emmer voor den coninc gaen. 

Ic hebt bi sente Denise gesworen’,

1560 Sprac die grave utevercoren, 

‘Wat so mi daer na ghesciet, 

Mine eet ne brekic niet’, 

Sprac Roelant, die grave, saen, 

‘Kaerle sal ickene geven gevaen.

1565 Maer in latene niet ontliven, 

Inne salre eer doet omme bliven.’ 

Doe sprac Ritsaert ende seide: 

‘Laet mi varen op Roelants geleide.’

[p.41] Renout antworde: ‘wats ghesciet,

1570 Ritsaert, gine vaerter niet.’ 

Roelant antworde geret: 

‘Hi sal, eest u lief of leet.’ 

Doe sprac Renout, een heelt fier: 

‘Gi sult liegen, vul poutenier.’

1575 Dat swert trac hi uten scoe, 

Ende wilde Roelant met nide toe. 

Ende Roelant, dat weet wale, 

Trac van der side Durendale. 

Ic wane, dat manlic andren daer

1580 Verslegen hadde overwaer, 

Newaer Malegijs ende Adelaert, 

Die coene was ende onvervaert, 

‘Laet staen’, seiti, ‘Renout, 

Edel grave van Merwout!

1585 Ic wille wel, dat Ritsaert 

Vare te Vrankrike waert 

Met Roelant, onsen neve, 

In dien dat hine niet begeve. 

Ende hine dan neme op sijn gelede.’

1590 Doe sprac Renout, ende seide: 

‘Laten wi Ritsaert nu 

Varen in Vrankrike, dat seggic u, 

Alse geve mi God pardoen! 

Die coninc salne hangen doen.’

1595 Doe antworde Roelant: 

‘Hine sal niet, bi sente Amant! 

Wat sake mi daerna ghesciet, 

Menne sal Ritsaert hangen niet.’ 

‘Danne salet oec, sprac Malegijs,

1600 Ic sal vor Roelant sijn te Parijs.’ 

Doe sprac Renout, die wigant: 

‘Nu voertene op u gelede, Roelant, 

Stillekine’, sprac Renout, die wise: 

‘Ic bevele u Gode van paradise.

1605 Ende Malagijs, minen oem,

Dat hi mins broeder neme goem.’

IV. 
Vierde fragment. 
Vgl. Heemsk. kap. XX en XXI, 138 v.

Hoe de kamp tussen Reinout en Roelant eindigde; en hoe Roelant Ritsaert ving toens hij van Sint Jacob kwam.

Reinout zag de bondgenoten komen naar hen toe; toen zei hij tot Roelant: kwade bastaard, gij hebt mij verraden; nu moet ik vlieden, God geeft u laster,

En bederft u en Sint Amands! 

Meteen heeft Ogier vernomen, 

Dat hij te Roelant is gekomen. 

Tot spot sprak hij en zei:

1410 ‘Roelant, uw grote dapperheid

Deed Reinout wel grote schande 

Alhier in ditzelfde kamp,

Daar ge hem stak met grote gang 

Met het scherpe van de speer,

1415 Dat hij het niet mocht verzuimen, 

Hij moest van Beiaard tuimelen!’ 

Dit sprak Ogier, een degen fijn: 

‘Heer, wie verwonde uw strijdpaard Volentijn?’ 

Toen sprak Roelant, een graaf fier:

1420 ‘Zwijg, vervloekt was u, Ogier. 

U mocht van mij zoveel spreken, 

Op u zal ik de smaad wreken, 

Die me Reinout, de strijder, 

Heeft gedaan al gelijk.’

1425 Toen sprak Ogier, die held lofwaardig: 

‘Graaf Roelant, nu ben je gram, 

Me verwondert zeer, bij alle zaken, 

Hoe Reinout Roelant durfde genaken.

Alzo geeft me God pardon!

1430 Had Roelant geweest in Vaucouleurs, 

Er leefde nog menige Fransman.’ 

Toen verbolg hem Roelant op de Deens. 

Toen keerde op hem die heren zeker 

Allemaal in Frankrijk,

1435 Dat doet ons dat lied verstaan, 

En Reinout voer te Montalbaen 

Weer tot zijn rijk. 

Toen ontving hem hoffelijk 

Vrouwe Clarisse en haar vader

1440 En zijn vrienden allemaal. 

Hier laat ik van Reinout blijven, 

En wil ik van Roelant schrijven, 

Hoe hij bereide zijn vaart. 

En reed te Sint Jacob waart.

1445 Binnen die voer Malegijs, 

En Ritsaert, een ridder wijs, 

Te Bordeaux in dat bos, 

Daar hij de herten wist meest, 

En voeren spelen en jagen, -

1450 Want ze het erg vaak deden - 

Toen Roelant de onvervaarde 

Van Sint Jacob weerkeerde, 

Toen ontmoette hij in dat woud 

Ritsaert, zijn neef dapper,

1455 Aymon van Dordogne kind, 

Daar hij jaagt met dat doel 

 Op een groot strijdpaard van sprongen, 

En had te diezelfde stonden 

Een ever gepord aldaar het lag.

1460 Toen dat de graaf Roelant zag, 

Dat Ritsaert, die ridder dapper, 

Alleen jaagt in dat woud - 

Malegijs zag hij niet, 

En Ritsaert, dat koene volk,

1465 Nee, wist niet dat hem Roelant zag - 

Nu mag ge horen, wat hij plag! 

Die koene en die sterke Roelant 

Noopte zijn strijdpaard gelijk 

Haastig met snelle vaart,

1470 En ontmoette gelijk Ritsaert. 

Bij de teugel hij hem pakt. 

Toen sprak tot hem de graaf Roelant: 

‘In vertrouwen, Ritsaert! ge moet met mij 

In Frankrijk voor de koning vrij.’

1475 Toen antwoorde Ritsaert gelijk: 

‘In vertrouwen, ik zal niet Roelant, 

zo me daarna geschiedt, 

Voor Karel zo kom ik niet, 

Want had hij mij zo was ik dood,

1480 Bij de heer die me gebood!’ 

Toen trok Ritsaert, een held dapper, 

Zijn scherpe zwaard met geweld, 

En Roelant, dat weet wel, 

Trok van de zijde Durendale.

1485 Dus zullen hen die strijders 

Recht bestrijden als vijanden, 

En vochten een lange poos.

De ene deed de andere groot nadeel. 

Toen sprak Roelant erg gauw:

1490 ‘Wil ge u nog geven gevangen, 

Zo voer ik u haastig 

Voor Karel de koning van Frankrijk. 

Ge mag u verweren niet, 

Wat zo u daarna geschiedt.

1495 Nee, wilde ge u niet opgeven, 

Zo zal ik u hier nemen het leven.’ 

Toen Ritsaert dat zag, 

Dat hij hem niet verweren mag, 

Sprak hij: ‘lieve neef Roelant!

1500 Graag gaf ik me op gelijk, 

Indien dat ge me in Frankrijk 

Op uw geleide voert zeker.’ 

Toen sprak Roelant, een ridder fier: 

‘Op mijn geleide neem ik u hier.’

1505 Aldus voer de graaf Ritsaert 

Met Roelant te Frankrijk waart. 

 Deze reden en dit woord 

Heeft Malegijs wel gehoord, 

En liep zo zeer tot hij vernam,

1510 Dat hij te Montalbaen kwam 

In Reinout’ s vaste kasteel: 

Daar vond hij van zijn mannen een deel. 

Malegijs sprak tot Reinout gelijk: 

‘Hier nee is nu geen langer staan,

1515 Want bij de goede Sint Bernhard, 

Roelant heeft gevangen Ritsaert, 

En voerde hem weg zijn straten.’ 

Reinout sprak: ‘hij zal hem hier laten.’ 

Toen maakte hij een groot geschal.

1520 En riep te wapen overal. 

Toen gingen hen de helden dapper 

Alle wapenen met geweld. 

Gewapend zijn ze met een vaart

Beide Reinout en Adelaert.

1525 Men zadelde Beiaard gelijk, 

En Reinout, die held goed gedaan,

Spong gelijk in het zadel, 

Zonder enige langer wachten

Sloeg hij met sporen de goede hengst:

1530 ‘Nu volg me algemeen!’ 

Naar Roelant reed hij zeer, 

Zo lang reed die koene heer, 

Dat hij zag Roelant, de graaf. 

Een grote mijl was hiervan af,

1535 Toen heeft hem gereden Reinout, 

En sprak: ‘Roelant, degen dapper, 

Edele graaf, ridder fier, 

Deze prooi laat je hier!’ 

Roelant antwoorde meteen:

1540 ‘Reinout, dat zal niet geschieden.’ 

Toen riep Reinout me een vaart: 

‘Ge liegt er om, kwade bastaard! 

Ge zal me mijn broeder geven, 

Of ge zal hier laten het leven.’

1545 ‘Ja’, sprak de graaf Roelant, 

‘Nee, heb ik Durendale in mijn hand, 

Daar ik mee sloeg Ferugute 

Voer Saint Nazaire in het krijt.’ 

Meteen hief Reinout zijn zwaard.

1550 Daartussen zo sprong Adelaert: 

‘Reinout, dat u God verdoet van schande! 

Laat staan uw strijden tegen Roelant. 

Wij zijn al te na neven, 

Hij zal ons wel Ritsaert geven.’

1555 Roelant antwoorde: ‘wat er geschiedt, 

Adelaert, bij God! Ik zal niet; 

 Ritsaert, die held goed gedaan, 

Moet immer voor de koning gaan. 

Ik hebt bij Sint Denis gezworen’,

1560 Sprak die graaf uitverkoren, 

‘Wat zo me daarna geschiedt, 

Mijn eed nee breek ik niet’, 

Sprak Roelant, die graaf gelijk, 

‘Karel zal ik hem geven gevangen.

1565 Maar ik laat hem niet ontlijven, 

Ik zal er eerder dood om blijven.’ 

Toen sprak Ritsaert en zei: 

‘Laat me varen op Roeland’ s geleide.’

Reinout antwoorde: ‘wat er geschiedt,

1570 Ritsaert, ge vaart er niet.’ 

Roelant antwoorde gereed: 

‘Hij zal, is het u lief of leed.’ 

Toen sprak Reinout, een held fier: 

‘Ge zal liegen, vuile landloper.’

1575 Dat zwaard trok hij uit de schoen, 

En wilde Roelant met nijd toe. 

En Roelant, dat weet wel, 

Trok van de zijde Durendale. 

Ik waan dat mannelijk de andere daar

1580 Verslagen had voor waar, 

Maar Malegijs en Adelaert, 

Die koen was en onvervaard, 

‘Laat staan’, zei hij, ‘Reinout, 

Edele graaf van Merwout!

1585 Ik wie wel dat Ritsaert 

Vaart te Frankrijk waart 

Met Roelant onze neef, 

Indien dat hij hem niet begeeft. 

En hij hem dan neemt op zijn geleide.’

1590 Toen sprak Reinout en zei: 

‘Laten we Ritsaert nu 

Varen in Frankrijk, dat zeg ik u, 

Alzo geeft me God pardon! 

De koning zal hem hangen doen.’

1595 Toen antwoorde Roelant: 

‘Hij zal hem niet, bij Sint Amands! 

Wat zaak me daarna geschiedt, 

Men zal Ritsaert hangen niet.’ 

‘Dan zal het ook niet, sprak Malegijs,

1600 Ik zal voor Roelant zijn te Parijs.’ 

Toen sprak Reinout, die strijder: 

‘Nu voert hem op uw geleide, Roelant, 

Stilletjes’, sprak Reinout, die wijze: 

‘Ik beveel u God van paradijs.

1605 En Malagijs, mijn oom, 

Dat hij mijn broeder neemt waar.’

 

 

V. 
Vijfde fragment. 
Vgl. Heemsk. kap. XXV en XXVI,

172-174.

Hoe Renout ende Malegijs tegen de Saracenen vochten ende Jerusalem beleiden, ende hoe Malegijs doot bleef.

Renout ende Malegijs doorbraken der heidenen scharen en schoffeerden 't heir:

Des hadden die heidine groeten toren. 

Hi slouch menegen heelt stout, 

So dede sijn neve Renout,

1610 Hi wrochter onder groete moert, 

Si .ij. slouger vele doet. 

Aldus vochten die helde coene 

Van smorgens tote op die noene. 

Des hadde Renout ere groet,

1615 .ij. soudane slouch hi daer doet 

In den storem binden daghe. 

Bedi si daden groete clage 

Die Turken entie Sarracine, 

Bede openbare ende stillekine.

1620 Mettien begonsten die payiene 

Utermaten sere te vliene. 

Die kerstine en wisten wat doen 

Dan vaste volgen diere vloen. 

Si lieten daer dat siere brochten,

1625 Ende vele, die den wijch becochten. 

Die Sarrasine, diere vloen voren, 

Malegijs volgede na met sporen, 

Ende velder vele ende gnouch, 

Die Renout met sinen stave slouch.

1630 Die kerstine volgeden achter 

Den Sarrasinen sonder lachter. 

Dus jagedese, dat si vernamen, 

Dat si te Nazareet quamen. 

Daer vloen die Sarrasine in,

1635 Ende pensden om hare gewin, 

Dat segic u al sonder waen.

[p.43] Doe moesten die kerstine slaen 

Vor Nazaret har getelt, 

Ende logierden op dat velt,

1640 Ende bleven daer binder nachte, 

Ende daden groete sciltwachte. 

Daerne dorsten si bliven niet, 

Wat so hen daer na gesciet. 

Te Jerusalem sullen si tiden

1645 Sonder enich langer biden 

Binder nacht al stillekine, 

Ende lieten daer die kerstine, 

Onthier datsi vernamen, 

Dat si te Jerusalem quamen.

1650 Doe sloten si die porte vaste 

Jegen die kerstine gaste, 

Ende slougen alle die kerstine doet, 

Bi den here, die mi geboet, 

Die si daerinne vonden

1655 Binnen den selven stonden, 

Waer so sire toe quamen. 

 Als onse liede dat vernamen, 

Datsi geruemt hadden die port, 

Als gi wel hebt gehort,

1660 Kerden si weder tAkers in, 

Ende gingen delen haer gewin. 

Bindien quam hem niemare, 

Dat Jerusalem verloren ware, 

Ende die kerstine, semmin leven,

1665 Die binnen waren bleven, 

Olle waren si doet geslegen. 

Doe droefde daer menic degen. 

Als die kerstine dat vernamen, 

Daden si hare volc te samen,

1670 Ende sochten raet vele houde 

An den stouten grave Renoude 

Ende an Malegise, den here.

 Doe swoeren die kerstine sere: 

Wi sullen alle verliesen dleven,

1675 Of si sullen ons weder geven 

Die stat ende oec dat selve graf,

[p.44] Daer God, onse here, binnen lach.

Dit swoeren alle gemenelike. 

Die kerstine, arme ende rike,

1680 Dat si sonder enich sparen 

Te Jerusalem souden varen, 

Ende conckereeren dat heileg lant, 

Ende doen uter Torken hant, 

Of algader bliven doet,

1685 Bi den here, die mi geboet! 

Te hant sullen si boden venden, 

Ende int lant van Surien senden, 

Te Triple ende te Anthiochie mede, 

Telker stat van kerstinede,

1690 Die daer over ze waren, 

Te seggene, hoe si hadden gevaren. 

Dus geboden si te hant 

Hervaert over al dat lant: 

Te Jerusalem sullen si varen

1695 Sonder enich langer sparen, 

Om te winnen dat heilege lant, 

Ende doen uter heidine hant. 

Des waren die kerstine vroe, 

Dat gevallen was al soe.

1700 Doe geboden si hare herevart 

Te varene te Jerusalem wart. 

Dus gereden hem hastelike 

Bede arme ende rike, 

Ende daden hem op die vart,

1705 Ende voeren te hant derwart. 

Dus sijn si van Akers verheven, 

 Ende hebben, semmin leven! 

Jerusalem belegen te hant 

Met menegen stouten wigant:

1710 Des macht ons die storie wijs 

Dar was Renout ende Malegijs. 

Eer die van Surien mochten comen, 

Hadden si grote scade genomen, 

Want die Turken daden groete were

1715 Van binne op dat kerstine here. 

So dat der kerstine so vele

[p.45] Bleven doet te dien spele, 

Ende vele meer hadden gedaen, - 

Dat segic u al sonder waen,

1720 Des maket ons die storie wijs - 

Ne ware Renout ende Malegijs 

Si daden daer so groete were, 

Dat si dat heidene here 

Achterdaden ende dreven.

1725 So menegen namen si dat leven 

Vanden heidenen, dat ic ne can 

Die wareit geseggen enich man. 

Dus iagensise ter stede binnen 

Met groeten pinen ende omminnen.

1730 Ende als die Turken in die stat 

Waren, vorwaer segic u dat, 

Sloeten si hare porte met crachte. 

Renout bleef leggende op die grachte, 

Ende Malegijs, die stoute here,

1735 Te wachtene, of daer iemene mere 

Ute Jerusalem comen soude. 

Daerna quam, alst God woude, 

Grot sorcors ut Surie, 

Van Triple, van Ermenie,

1740 Ende van Antiochie, des sijt vroet 

.xxx.m helde goet. 

Si brochten mangen ende pedrieren, 

Slingren, tribuken van manieren, 

Talpen, sogen ende catten,

1745 Dat dede die Turken sere matten, 

Bedi si rechten hare gewerke 

Jegen den mur te werpene sterke. 

Van Babilonien die soudaen 

Hi dede rechten vele saen

1750 .ij. mangnele ende .i. pedriere, 

Te werpene jegen de hare sciere. 

Dus gereden si hem in beden siden, 

Mallijc jegen andren met nide, 

Als te stridene gemenlike.

1755 Si worpen inwart gewaerlike 

Menegen overgroeten steen,

[p.46] Dat nes logene negeen. 

Oec scoten si sere udewart, 

Dat segic u bi mire vart,

1760 Menich quareel groet ende scarp. 

Die .i. scoet, dander warp. 

Dat assaut was harde groet, 

Daer bleef menich kerstijn doet, 

Die vor die stat te dien tide

1765 Jegen die Turke quam te stride. 

Int selve assaut was Malegijs, 

Ende Renout, die grave wijs, 

Hem selven sullen si berechten, 

Vor al dander sullensi vechten

1770 In dat vorvechten, Godweet, 

Dat wert Malegijs sijnt leet, 

Ende Renout, waerlike dinc. 

Want Malegijs .i. wonde ontfinc, 

Bi den goeden sente DaniĎle,

1775 Dar met .i. scarpen quarele, 

So dat Malegijs, want ict las, 

Nembermee sijnt genas. 

Hi was gescoten op sijn borstbeen, 

Dat hem ten scoudren doorsceen,

1780 So dat Malegijs met allen 

Van den orse moeste vallen 

Op die erde te dier stede. 

Te Gode dedi sine gebede, 

Ende bat genade omoedelike

1785 Gode, den here van hemelrike, 

Dat hi sine ziele moeste bewaren 

Ende voeren metter ingel scaren. 

Dat quareel was scarp ende groet, 

Daer men den ridder mede scoet,

1790 So dat Malegijs, de wigant, 

Sterven moeste al te hant. 

Doe clagede Malegijs, die here, 

Die sonden uter maten sere, 

Die hi an Kaerle hadde gedaen.

1795 Omoedelike bathi saen 

Onsen here te dien stonden, 

Dat hi hem vergave sine sonden,

[p.47] Ende oec alle dandre met. 

Doe wende Renout, bi mire wet,

1800 Dor sinen oem. Doe sprac hi saen: 

‘Renout, laet u wenen staen, 

Ende bit Gode tallen stonden, 

Dat hi mi vergeve mine sonden, 

Daer ic mede ben gebonden sere.’

1805 Doe beval hine onsen here, 

Ende hietene groeten al sine vriende.

V. 
Vijfde fragment. 
Vgl. Heemsk. kappittel XXV en XXVI,

172-174.

Hoe Reinout en Malegijs tegen de Saracenen vochten en Jerusalem belegerden en hoe Malegijs dood bleef.

Reinout en Malegijs doorbraken de heidenen scharen en schoffeerden het leger:

Dus hadden de heidenen grote toorn. 

Hij sloeg menige held dapper, 

Zo deed zijn neef Reinout,

1610 Hij wrochtte er onder grote moord, 

Zij 2 sloegen er vele dood. 

Aldus vochten die helden koen 

Van ‘s morgens tot op de namiddag. 

Dus had Reinout eer groot,

1615, 2 sultans sloeg hij daar dood 

In de bestorming binnen de dag. 

Daarom ze deden grote klagen 

De Turken en de Sarasijnen, 

Beide openbaar en stilletjes.

1620 Meteen begonnen de heidenen 

Uitermate zeer te vlieden. 

De christenen wisten niet wat te  doen 

Dan vast volgen die er vlogen. 

Ze lieten daar dat ze er brachten,

1625 En velen die de strijd bekochten. 

De Sarasijnen die er vlogen voren, 

Malegijs volgde na met sporen, 

En velde er veel en genoeg, 

Die Reinout met zijn staf sloeg.

1630 De christenen volgden achter 

De Sarasijnen zonder smaad. 

Dus joegen ze dat ze vernamen, 

Dat ze te Nazareth kwamen. 

Daar vlogen de Sarasijnen in,

1635 En peinsden om hun gewin, 

Dat zeg ik u al zonder waan.

Toen moesten de christenen slaan 

Voor Nazareth hun getal (tenten), 

En logeerden op dat veld,

1640 En bleven daar binnen de nacht, 

En deden grote schildwachten. 

Daar durfden ze blijven niet, 

Wat zo hen daarna geschiedt. 

Te Jeruzalem zullen ze gaan

1645 Zonder enig langer wachten

Binnen de nacht al stilletjes, 

En lieten daar de christenen, 

Tot hier dat ze vernamen, 

Dat ze te Jerusalem kwamen.

1650 Toen sloten ze de poort vast 

Tegen de christenen gasten, 

En sloegen alle de christenen dood, 

Bij de heer die me gebood, 

Die ze daarin vonden

1655 Binnen dezelfde stonden, 

Waar zo ze er toekwamen. 

 Toen onze lieden dat vernamen, 

Dat ze geruimd hadden de poort, 

Zoals ge wel hebt gehoord,

1660 Keerden ze weer te Akko in, 

En gingen delen hun gewin. 

Binnen die kwam hen nieuws, 

Dat Jerusalem verloren was, 

En de christenen, bij mijn leven,

1665 Die binnen waren gebleven, 

Alle waren ze dood geslagen. 

Toen bedroefde daar menige degen. 

Toen de christenen dat vernamen, 

Deden ze hun volk tezamen,

1670 En zochten raad veel te houden 

Aan de dappere graaf Reinout 

En aan Malegijs, de heer.

 Toen zwoeren die christenen zeer: 

We zullen alle verliezen het leven,

1675 Of ze zullen ons weergeven 

Die stad en ook datzelfde graf,

Daar God onze Heer binnen lag.

Dit zwoeren alle algemeen. 

De christenen, armen en rijken

1680 Dat ze zonder enig sparen 

Te Jerusalem zouden varen, 

En veroveren dat heilige land, 

En doen uit de Turken hand, 

Of allemaal blijven dood,

1685 Bij de heer die me gebood! 

Gelijk zullen ze boden vinden, 

En in het land van SyriĎ zenden, 

Te Tripoli en te AntiochiĎ mede, 

Te elke stad van christenheid,

1690 Die daarvoor ze waren, 

Te zeggen hoe ze hadden gevaren. 

Dus geboden ze gelijk 

Oorlog over al dat land: 

Te Jerusalem zullen ze varen

1695 Zonder enig langer sparen, 

Om te winnen dat heilige land, 

En doen uit de heidense hand. 

Dus waren de christenen vrolijk, 

Dat gevallen was alzo.

1700 Toen geboden ze hun krijgstocht 

Te varen te Jerusalem waart. 

Dus bereiden hen haastig 

Beide armen en rijken, 

En deden hen op die vaart,

1705 En voeren gelijk derwaarts. 

Dus zijn ze van Akko verheven, 

 En hebben, gelijk leven! 

Jerusalem belegeren gelijk

Met menige dappere strijder:

1710 Dat maakt ons de historie wijs 

Daar was Reinout en Malegijs. 

Eer die van SyriĎ mochten komen, 

Hadden ze grote schade genomen, 

Want de Turken deden grote verweer

1715 Van binnen op dat christenen leger. 

Zodat de christenen zo veel

Bleven dood te dat spel, 

En veel meer hadden gedaan, - 

Dat zeg ik u al zonder waan,

1720 Dus maakt ons de historie wijs - 

Neen, waren Reinout en Malegijs 

Ze deden daar zo grote verwering, 

Dat ze dat heidense leger 

Achteruit deden en dreven.

1725 Zo menige namen ze dat leven 

Van de heidenen dat ik nee kan 

De waarheid zeggen enige man. 

Dus joegen ze ter stede binnen 

Met grote pijnen en onmin.

1730 En toen de Turken in die stad 

Waren, voor waar zeg ik u dat, 

Sloten ze hun poort met kracht. 

Reinout bleef liggen op de gracht, 

En Malegijs die dappere heer,

1735 Te bewaken of daar iemand meer 

Uit Jeruzalem komen zou. 

Daarna kwam, zoals het God wou, 

Grote hulp uit SyriĎ, 

Van Tripoli, van ArmeniĎ,

1740 En van AntiochiĎ, dus wees bekend 

30 000 helden goed. 

Ze brachten steenwerpers en muurbrekers, 

Slingers, steenwerpers van manieren, 

Mollen, zeugen en belegeringswerktuig, (1)

1745 Dat deed de Turken zeer afmatten, 

Daarom ze richten hun werken 

Tegen de muur te werpen sterk 

Van BabyloniĎ de sultan

Hij deed oprichten veel gelijk

1750, 2 steenwerpers en 1 muurbreker, 

Te werpen tegen de hare snel. 

Dus bereiden ze zich in beide zijden, 

Ieder tegen andere met nijd, 

Als te strijden algemeen.

1755 Ze wierpen binnen waarlijk 

Menige over grote kasteel,

Dat nee is leugen nee geen. 

Ook schoten ze zeer naar buiten, 

Dat zeg ik bij mijn vaart,

1760 Menige pijl groot en scherp. 

D ene schoot, de andere wierp. 

Die aanval werd erg groot, 

Daar bleef menige christen dood, 

Die voor die stad te die tijd

1765 Tegen de Turken kwam te strijden. 

In dezelfde aanval was Malegijs, 

En Reinout, die graaf wijs, 

Zichzelf zullen ze berechten, 

Voor al de andere zullen ze vechten

1770 In dat voor vechten, God weet, 

Dat werd Malegijs sinds leed, 

En Reinout, waar ding. 

Want Malegijs een wonde ontving, 

Bij de goede Sint DaniĎl,

1775 Daar met een scherpe pijl, 

Zodat Malegijs, want ik het las, 

Nimmermeer sinds genas. 

Hij was geschoten op zijn borstbeen, 

Dat hem te schouder doorscheen,

1780 Zodat Malegijs met allen 

Van het paard moest vallen 

Op de aarde te die plaats. 

Tot God deed hij zijn gebeden, 

En bad hem ootmoedig

1785 God, de heer van hemelrijk, 

Dat hij zijn ziel moest bewaren 

En voeren met de engelenscharen. 

Die pijl was scherp en groot, 

Daar men de ridder mee schoot,

1790 Zodat Malegijs, de strijder, 

Sterven moest gelijk. 

Toen beklaagde Malegijs, die heer, 

De zonden uitermate zeer, 

Die hij aan Karel had gedaan.

1795 Ootmoedig bad hij gelijk 

Onze Heer te die stonden, 

Dat hij hem vergaf zijn zonden,

En ook alle de andere mee. 

Toen weende Reinout, bij mijn weten,

1800 Door zijn oom. Toen sprak hij gelijk: 

‘Reinout, laat uw wenen staan, 

En bid God te alle stonden, 

Dat hij me vergeeft mijn zonden, 

Daar ik mee gebonden ben zeer.’

1805 Toen beval hij hem onze Heer, 

En zei hem groeten al zijn vrienden.

(1) Mol, Latijn Talpa, voor graven van mijnen gebruikt.

 

VI. 
Zesde fragment. 
Vgl. Heemsk. XXVII en XVIII, 179-181.

Hoe Aymerijn met Galeram kampte, ende hoe Renout swaren arbeid dede; hoe hij wrocht an St. Pieters kerk te Keulen, ende diende de metselaers om steen ende kalk te brengen, ende hoe hij vermoort wert.

Hi hads in sine herte toren 

Dat hi Florbergen hadde verloren. 

Doe wranc sine hande Renout, die here,

1810 Ende mesliet hem herde sere. 

Mettien es Aymerijn toe gestaen, 

Sine ogen liet hi omme gaen, 

Ende sach sinen lieven vader 

Sine hande vringen alle gader.

1815 Doe wart ontsteken die wigant, 

Ende met torene begrepen te hant 

Van onneren ende van scanden. 

Dat swert hief hi met beden handen, 

Daer hi vor Galeramme stoet

1820 Tornech ende in evelen moet 

Ende slouch of den heelt milde 

Den slinkren arem metten scilde. 

Doe sprac Aymerijn met genint: 

‘Wiltu noch lien, puten kijnt?’

1825 Doe antworde Galeran: 

‘Nenic, here, bi sente Jan!’

[p.48] Mettien heefti tswert verheven, 

Ende na Aymerijn geslegen, 

Ende slouch af den ionchere

1830 .V.c mailen ende mere, 

Ende slouch den ionchere goet 

.I. wonde in sinen voet. 

Doe spranc Aymerijn achterwart, 

Met hasten hief hi sijn scerpe swert,

1835 Ende slouch Galeranne doe 

Recht toten scoudren toe, 

Dat hi doet viel vor sine voete, 

Ende heeft hem gemacht boete. 

Doe sprac Kaerl met genint:

1840 ‘Gebenedijt si sulc kint, 

Die dus gedane slage slet!’ 

Doe viel Renout wel geret 

Op die erde, ende dancte sere 

Van der ere onsen here,

1845 Die hi hem nu hadde gedaen 

In den camp al sonder waen. 

Doe dede Kaerl, die wigant, 

Galeranne hangen te hant, 

Ende die verradren dedi nu

1850 Olle van sinen rade, segic u, 

So dat van hare geslachte 

No bi dage no bi nachte 

Here ne geen gewaerlike 

Te rade ginc in Vrankrike

1855 Nembermeer, warlike dinc, 

Met ne genen coninc, 

No nemberme ne soude hier na, 

Dat willic dat mallic versta. 

Dus sal Aymerijn in eeren

1860 Tote Parijs wederkeren. 

Kaerl betrendem sinen leen, 

Ende gaf hem borge ende steen. 

Aldus so bleef die ionchere 

Metten coninc vorwaert mere.

1865 Nu willic u maken cont, 

Wat Renout dede in corter stont.

[p.49] Hi warp of sijn scarlaken, 

Sciere cleder dedi maken, 

Ende sal hem doen in groeter pine,

1870 Ende ginc wech al stillekine. 

Des selfs nachs ginc hi danen, 

Bi den sterren ende bi der manen, 

Verre wouch in .i. vremt lant, 

Daert hem was wel ombecant.

1875 Doe diende daer die heelt fier, 

Renout, gelijc .i. bovier. 

Daer wan hi broet, die grave stout, 

An wege te makene drouch hi hout, 

So dedi mortele ende stene,

1880 Ende diende den lieden algemene. 

Dus wan hi des hi levede daer, 

Dat hem sur wert ende swaer, 

Want hi wilde dor gene noet 

El niet eten dan gerstijn broet,

1885 Ende dranc daer fonteine, die hi vant 

In dat onbekende lant. 

Aldus lede Renout, die wise, 

Sin lijf dor Gode van paradise. 

Dit herde Renout alse lange,

1890 Dat het quam te jaregange. 

Doe horde Renout die niemare, 

Dat .i. kerke begonnen ware 

Tote Colne op den Rijn der stat, 

Overwaer segic u dat,

1895 Ende dat men daer ontbode te waren 

Temmermannen ende metsenaren, 

Ende alle, die gelt wilden winnen, 

Dat si te Colene quamen binnen. 

Renout gerede sine vart

1900 Ende mactem te Colne wart 

Ende alsi binder stat quam, 

Vragdi om den mester temmerman, 

Die die kerke maken dede.

[p.50] Die piners leidene ter stede,

1905 Daer sine saen hadden vonden. 

Doe vragdem in corten stonden 

 Renout, die stoute entie milde, 

Of hi .i. cnape huren wilde. 

Die mester wert blide al te hant,

1910 Dat hi al sulken cnape vant, 

Want hi maercte sine lede 

Ende sine groete manlichede, 

Hi dochtem starc ende groet, 

Bi den here, die mi geboet,

1915 Ende dochtem, dat hi soude mogen 

Wel groete pine dogen. 

Doe begon die mester houde 

Te vragene den heelt Renoude, 

Wat hi elx dages hebben woude.

1920 Doe sprac die grave van Merewoude: 

‘Here, ic wille, waerlike dinc, 

Elx dages .i. penninc.’ 

Doe sprac die man ten heelt geer: 

‘Ic wane, gi sult verdienen meer,

1925 Wildi sijn dapper ende snel, 

Ende u bedarve doen wel, 

Ic sal u .iiij. d. geven 

Elx dages, sem mijn leven!’ 

Renout antworde: ‘wats gesciet,

1930 Here, inne wille so vele niet.’ 

Doe waende die mester openbare, 

Dat hi uten sinne ware, 

Ende sprac: ‘ic salne u gaerne geven.’ 

‘.I. penninc, semmin leven,

1935 Dien willic nemen, wete God, 

Ende niet mer, sonder spot.’ 

‘So comt dan werken morgen vroe.’ 

‘Here’, seiti, ‘ic doe.’ 

Doe sprac die mester: ‘vrient,

1940 Nu doet, dat gine verdient.’ 

Hi antworde: ‘ic sal, here.’ 

Doe ginc Renout pinen sere, 

Bi den here van Nazarene,

[p.51] Hi drouch sulke steen allene,

1945 Die si .v., wats gesciet, 

Ne consten gedragen niet. 

Dus diende daer die rike man, 

Dat hi maer .i. d. ne wan 

Elx dages .i. half jar,

1950 Dat segic u al overwaer. 

Sere pinde die grave rene, 

Ende wrochte werx mere allene, 

Dat segic sonder sparen, 

Dan enege man, die daer waren.

1955 Nochtan namen si mere dan hi 

Te lone, des getrouwet mi. 

 Als sine gesellen gingen eten, 

So wildi sijns niet vergeten, 

Hine ginc dragen groete stene.

1960 Dit herdi lange wile allene. 

Als sine gesellen gingen slapen, 

Ginc hi vaste mortel maken, 

Des hadden sine gesellen nijt. 

Elx dages at hi tere tijt

1965 .I. gerstijn broet ende niet el, 

Borre dranc hi, dat wet wel. 

Alle nachte lach hi daer 

Op die stene groet ende swaer. 

Aldus daen leven ledde hi

1970 Altenen, des gelovet mi, 

Na dien dat ict gescreven sach. 

Er iemen verkende den dach, 

Was hi ember opgestaen, 

Ende hadde werx me gedaen

1975 Dan daer enich wrachte 

No bi dage, no bi nachte. 

Des was die mester harde vroe, 

Dat hi hem comen was alsoe. 

Doe vragdi hem openbare

1980 Hoe hi hiet ende wie hi ware. 

Des ne wilde Renout niet 

Seggen, wat so hem gesciet 

Doe micten si om .i. name, 

Die hem soude sijn bequame.

[p.52] 1985 Doe sprac die mester: ‘bi sente Jan, 

Hetwine sente Peters man.’ 

Aldus bleef Renout den name, 

Waest hem lief of bequame, 

Soe moestem bliven al sijn leven

1990 Dat hem God hadde gegeven. 

Die piners hadden groten toren, 

Dat hem Renout so dede te voren, 

Dat hi dat werc allene dede. 

Die mesters bolgen ember mede,

1995 Die mesters scolden haren cnapen, 

Dus lefden si met ongemake. 

Die cnapen slougen .i. raet, 

Die hem was in dende quaet, 

Hoe dat sine souden ontliven,

2000 Ende selven in ere bliven. 

Doe sprac van den cnapen .i.: 

‘Wi sullen heffen .i. steen 

Boven an den hogen mure, 

Dat sal hem worden alte sure;

2005 Alsi comt met sinen laste, 

Sullen wine nederwerpen vaste, 

Op sinen hals so sal hi vallen.’

VI. 
Zesde fragment. 
Vgl. Heemsk. XXVII en XVIII, 179-181.

Hoe Aymerijn met Galeram kampte en hoe Reinout zware arbeid deed; hoe hij wrocht aan St. Pieters kerk te Keulen en diende de metselaars om steen en kalk te brengen en hoe hij vermoord werd.

 

Hij had in zijn hart toorn 

Dat hij Florbergen had verloren. 

Toen wrong zijn handen Reinout, die heer,

1810 En misliet hem erg zeer

Meteen is Aymerijn toe gaan staan, 

Zijn ogen liet hij om gaan, 

En zag zijn lieve vader 

Zijn handen wringen allemaal.

1815 Toen werd ontstoken die strijder, 

En met toorn begrepen gelijk

Van oneer en van schande. 

Dat zwaard hief hij met beide handen, 

Daar hij voor Galeram stond

1820 Vertoornd en in euvel gemoed 

En sloeg af de held mild 

De linkerarm met het schild. 

Toen sprak Aymerijn met dat doel: 

‘Wil u nog belijden, hoeren kind?’

1825 Toen antwoorde Galeram: 

‘Neen ik, heer, bij Sint Johannes!’

Meteen heef hij het zwaard verheven, 

En naar Aymerijn geslagen, 

En sloeg af de jonkheer

1830, 500 maliĎn en meer, 

En sloeg de jonkheer goed 

Een wonde in zijn voet. 

Toen sprong Aymerijn achteruit, 

Met haast hief hij zijn scherpe zwaard,

1835 En sloeg Galeram toen 

Recht tot de schouder toe, 

Dat hij dood viel voor zijn voeten, 

En heeft hem gemaakt boete. 

Toen sprak Karel met dat doel:

1840 ‘Gebenedijd is zo’ n kind, 

Die dusdanige slagen slaat!’ 

Toen viel Reinout wel gereed 

Op de aarde en bedankte zeer 

Van de eer onze Heer,

1845 Die hij hem nu had gedaan 

In de kamp, al zonder waan. 

Toen deed Karel, die strijder, 

Galeram hangen gelijk, 

En die verrader deed hij nu

1850 Al van zijn raad, zeg ik u, 

Zodat van hun geslacht 

Nog bij dag nog bij nacht

Heer nee geen gewaar 

Te raad ging in Frankrijk

1855 Nimmermeer, waar ding, 

Met nee geen koning, 

Nog nimmermeer nee zou hierna, 

Dat wil ik dat elk verstaat versta. 

Dus zal Aymerijn in eren

1860 Te Parijs wederkeren. 

Karel verbeter hem zijn leen, 

En gaf hem burchten en kastelen. 

Aldus zo bleef die jonkheer

Met de koning voorwaarts meer.

1865 Nu wil ik u maken kond, 

Wat Reinout deed in korte stond.

Hij wierp af zijn scharlaken, 

Grijze kleren deed hij maken, 

En zal hem doen in grote pijn,

1870 En ging weg al stilletjes. 

Diezelfde nacht ging hij vandaan, 

Bij de sterren en bij de maan, 

Ver weg in een vreemd land, 

Daar het hem was wel onbekend.

1875 Toen diende daar die held fier, 

Reinout, gelijk een ossendrijver. 

Daar won hij brood, die graaf dapper, 

Aan wegen te make droeg hij hout, 

Zo deed hij mortel en stenen,

1880 En diende de lieden algemeen. 

Dus won hij, dus hij leefde daar, 

Dat hem zuur werd en zwaar, 

Want hij wilde door geen nood 

Anders niet eten dan gerstebrood,

1885 En dronk daar van een bron die hij vond 

In dat onbekende land. 

Aldus leidde Reinout, die wijze, 

Zijn lijf door God van paradijs. 

Dit hardde Reinout alzo lang,

1890 Dat het kwam te nieuwjaar. 

Toen hoorde Reinout dat nieuws, 

Dat een kerk begonnen was 

Te Keulen op de Rijn de stad, 

Voor waar zeg ik u dat,

1895 En dat men daar ontboden, te waren 

Timmerlui en metselaars, 

En alle die geld wilden winnen, 

Dat ze te Keulen kwamen binnen. 

Reinout bereidde zijn vaart

1900 En maakte hem te Keulen waart 

En toen hij binnen de stad kwam, 

Vroeg hij om de meester timmerman, 

Die de kerk maken deed.

De arbeiders leiden hem ter plaatse,

1905 Daar ze hem direct hadden gevonden. 

Toen vroeg hem in korte stonden 

 Reinout, die dappere en die milde, 

Of hij een knaap huren wilde. 

De meester werd blijde gelijk,

1910 Dat hij al zulke knaap vond, 

Want hij merkte zijn leden 

En zijn grote mannelijkheid, 

Hij dacht hem sterk en groot, 

Bij de heer die me gebood,

1915 En dacht hem dat hij zou mogen 

Wel grote pijn gedogen. 

Toen begon die meester houden 

Te vragen de held Reinout, 

Wat hij elke dag hebben wou.

1920 Toen sprak de graaf van Merwoude: 

‘Heer, ik wil, waar ding, 

Elke dag een penning.’ 

Toen sprak die man tot de held vriendelijk: 

‘Ik waan, ge zal verdienen meer,

1925 Wil ge zijn dapper en snel, 

En uw plicht doen wel, 

Ik zal u 4 dinarie geven 

Elke dag in mijn leven!’ 

Reinout antwoorde: ‘wat er geschiedt

1930 Heer, ik wil zoveel niet.’ 

Toen waande de meester openbaar, 

Dat hij uitzinnig was, 

En sprak: ‘ik zal het u graag geven.’ 

‘1 Penning, gelijk leven,

1935 Die wil ik nemen, weet God, 

En niet meer, zonder spot.’ 

‘Zo kom dan werken morgen vroeg.’ 

‘Heer’, zei hij, ‘ik doe.’ 

Toen sprak de meester: ‘vriend,

1940 Nu doe dat gij het verdient.’ 

Hij antwoorde: ‘ik zal heer.’ 

Toen ging Reinout pijnen zeer, 

Bij de heer van Nazareth,

Hij droeg sommige stenen alleen,

1945 Die zij 5, wat er geschiedt, 

Nee, konden dragen niet. 

Dus diende daar die rijke man, 

Dat hij maar 1 penning won 

Elke dag een half jaar,

1950 Dat zeg ik u al voor waar. 

Zeer pijnde die graaf rein, 

En wrocht werk meer alleen, 

Dat zeg ik zonder sparen, 

Dan enige man die daar waren.

1955 Nochtans namen ze meer dan hij 

Tot loon, aldus vertrouw me. 

 Als zijn gezellen gingen eten, 

Zo wilde hij de zijne niet vergeten, 

Hij ging dragen grote stenen.

1960 Dit hardde hij lange tijd alleen. 

Als zijn gezellen gingen slapen, 

Ging hij vast mortel maken, 

Dus hadden zijn gezellen nijd. 

Elke dag at hij te ene tijd

1965, 1 gerstebrood en niets anders, 

Bronwater dronk hij, dat wet wel. 

Alle nachten lag hij daar 

Op die stenen groot en zwaar. 

Al dusdanig leven leidde hij

1970 Op den duur, dus geloof het mij, 

Na dien dat ik het geschreven zag. 

Eer iemand verkende de ,

Was hij immer opgestaan, 

En had werk meer gedaan

1975 Dan daar enige wrocht 

Nog bij dag, nog bij nacht. 

Dus was de meester erg vrolijk, 

Dat hij hem gekomen was alzo. 

Toen vroeg hij hem openbaar

1980 Hoe hij heet en wie hij was. 

Dus nee wilde Reinout niet 

Zeggen wat ze hem geschiedt

Toen mikten ze om een naam, 

Die hem zou zijn bekwaam

1985 Toen sprak de meester: ‘bij Sint Johannes, 

Het is Sint Petrus man.’ 

Aldus bleef Reinout de naam, 

Was het hem lief of bekwaam, 

Het moest hem blijven al zijn leven

1990 Dat hem God had gegeven. 

Die arbeiders hadden grote toorn, 

Dat hen Reinout ze deed te voren, 

Dat hij dat werk alleen deed. 

De meesters verbolgen immer mede,

1995 De meesters scholden hun knapen, 

Dus leefden ze met ongemak. 

De knapen sloegen een raad, 

Die hem was in het einde kwaad, 

Hoe dat ze hem zouden ontlijven,

2000 En zelf in eer blijven. 

Toen sprak van de knapen een: 

‘We zullen heffen een steen 

Boven aan de hoge muur, 

Dat zal hem worden al te zuur;

2005 Als hij komt met zijn last, 

Zullen we hem neerwerpen vast, 

Op zijn hals zo zal hij vallen.’

 

Zie verder: http://volkoomenoudeherbariaenmedisch.nl en : http://www.volkoomen.nl/