Renout van Montalbaen.

Uit: http://www.dbnl.org/tekst/_ren001reno03_01/_ren001reno03_01_0002.php#2

Geschreven en vertaald door Nico Koomen.

Zie ook de historie vanden vier heemskinderen.

1. Eerste fragment. 
Vgl. Heemsk. V, 14-17.

Hoe om den Grave gesonden was, ende hoe den Grave Aymijn van sijn wijf geseit was, dat hij vier kinderen hadde, ヤt welk hem seer verwonderde.

Doen gebeurde het, als de maeltyt gedaen was, dat Vrou Aye

t Was vor .i. veinstre gestaen, 

Ende hadde die collumme bevaen, 

Ende sach in dat dal beneden, 

Waer die heren quamen gereden.

5 ヤDen vorstenユ, seitsi, ヤhebbic becant, 

Dats mijn neve, die grave Roelant; 

Dander es met waren dingen 

Die grave Willem van Oringen; 

Die derde dinket mi Bertram,

10 .I. stout rudder ende lofsam; 

Die vierde dats mijn here Bernaert: 

Ic weet wel, si comen harewaert, 

Ic vruchte, bi Gode die mi geboot, 

Dat si riden in hare doot,

15 Ic wilde wel, datsi teser wilen 

Waren over .c. milen; 

Si hebben hoge bodscap te doene 

Die riddren sterc ende coene.

 Ganc wechユ, seitsi, ヤportenare,

20 Datti God onse here beware! 

Ende nem dese .iiij. hobande, 

Ende ghef mi den besten Roelande: 

Sech datten hem sijn moeije sande, 

Ende ghef mi desen den here Bertrande,

[p.2] 25 Ghef elken riddere .i. hobant, 

Ende sech dat icse hem hebbe gesant. 

Doe die paerde achterwaren wale, 

Brinc de riddren in de zale,

Si comen vor den overmoedichsten man,

30 Die nie ter werelt lijf gewan. 

Bi den here die mi geboot! 

Ic duchte, hi salse slaen te doot. 

Ic wilde wel, datsi alle waren 

Over .m. milen gevaren,

35 Dat seggic u met gewoude.ユ 

Tien tiden was Aymijn die oude 

Onder alle sine baroene, 

Die stout waren ende coene. 

Daer sater gewapent .viij.c,

40 Dat seit de bouc, wien soos wondert. 

Daer was die overmoet so groot, 

Ende mallijc hadde up sinen scoot 

.I. zwaert met .i. goeden egge: 

Het es al waer, dat ic u segge.

45 Haymijn sat tien tiden 

In enen bliaut van groenre ziden, 

Die diere was ende goet, 

Daer menich goet steen in stoet: 

Dat nes logene negeen.

50 Hi hadde gescranct sine been, 

 Sijn ellenboge stoet up sijn knie, 

Sconre hof hilt Aymijn nie. 

Hi sat of hem ware onderdaen 

Dat kerstinede heift bevaen;

55 Ende hi hadde met sire tongen 

Al dat hof also bedwongen, 

Datter niemen spreken dorste, 

Geen so rike lantsvorste. 

Nu camen die .iiij. rudders te male

60 Vor Aymijn inde zale, 

Ende groeten Aymijn met minnen, 

Ende aldatsi vonden daer binnen 

Groeten si met goeder trouwen, 

Rudders, vrouwen ende joncfrouwen.

65 Maer daer was niemen so coene, 

Die dorste seggen willecomen.

[p.3] Si bogen neder vele sciere 

An Haymijn alle .iiij. 

Ende hine was niet in dien,

70 Dat hi up hem wilde sien. 

Doe seide die grave Roelant: 

ヤWi zijn boden totu gesant, 

Ende comen van den coninc van Vrankrike, 

Dat gi croont Lodewike;

75 Ens niemen so edel no so scone, 

Die Lodewike mach spannen crone; 

Dor u es thof gelinget met crachte 

.xl. dage ende .xl. nachte, 

Hi heift u gezworen vrede

80 Met .xij. den besten van kerstinede.ユ 

Haymijn horde wel de tale, 

Maer hi verzweechse altemale. 

Doe Aymijn sine viande 

Vor hem sach in sinen lande,

85 Doe wert hi bleec ende vale, 

Hine conste spreken gene tale, 

Ende dat dede den ruddere goet 

Algader sine overmoet. 

Haddise sonder lachter mogen slaen,

90 Sine waren hem niet ontgaen. 

Anderwerf sprac Roelant, 

.i. rudder stout ende becant: 

ヤSpreict iegen ons, Haymijn here, 

Dat u God geve ere!

95 Wi biddens u genadelike; 

Ende segt, of gi Lodewike 

Cronen wilt, laet u sijn lief! 

Ghi sout andworden .i. dief 

Of .i. gerechten mordenare,

100 Al waert dat hi verdeelt ware, 

 Nochtanne soudire spreken iegen.ユ 

Nochtoe zweech Aymijn die degen. 

Doe sagen die landes heren 

Mallijc up andren sere.

105 Doe stont up die scone vrouwe, 

Die hovesch was ende getrouwe, 

Ver Aye was soe genant, 

.I. scale nam soe te hant, 

Ende ginc ten alre besten wine,

[p.4] 110 Daerof quam hare sint pine, 

Ende brochtse vul wijns altehant, 

Ende seide: ヤdrinct, neve Roelant, 

Desen verscen coelen wijn: 

U scinker willic heden sijn,

115 Ende ooc mijns heren Willems mede.ユ 

Doe gaf si drinken up die stede 

Gonen rudders altemale 

Ute gonre goutscale, 

Ende hietse willecome sijn.

120 Des balch die grave Aymijn. 

Soe seide: ヤspreict, grave here, 

Ende andwort dor uwes selves ere 

Minen neven enten uwen mede: 

Het sijn de beste van kerstinede,

125 Dat ghi so lange zwijcht, es dorperhede.ユ 

Ende eer soe twort vulseide, 

Aymijn die hant verdrouch, 

Daer hi de vrouwe mede slouch 

So vruchtelijc enen slach,

130 Dat soene horde no sach. 

Daer dorste niemen seggen: ヤlaet!ユ 

No daertoe spreken goet no quaet, 

Nochtan dat haer dat bloet 

Nederstorte up den voet.

135 Dit versach die grave Roelant, 

Ende Bertram, die wigant, 

Mijn here Willem ende Bernaert, 

Ende vloucten alle hare zwaert, 

Ende seiden: die duvel moests wouden,

140 Dat sire ontwapent comen souden! 

Sie hieven op die scone vrouwe, 

Die hovesch was ende getrouwe. 

Gherne soude die gravinne 

Breken dese grote onminne,

145 Ende soe riep met haesten groot: 

ヤGhi heren, in hebbe gene noot.ユ 

Die hovessce vrouwe entie goede 

Dwouch haer selve van den bloede, 

Ende liep daer Aymijn stont,

150 Ende custen an sine mont,

[p.5] Ende helsten met houden zinne 

Ende seide: ヤspreict, grave, lieve minne!ユ 

Als Aymijn sijn evelmoet 

Vergaen was, sprac hi, daer hi stoet:

155 ヤWat magic seggen, lieve vrouwe? 

Dat manic u in trouwe 

Ic ben dongevallichste man, 

Die ie ziele of lijf gewan, 

Ende gi dongevallichste wijf,

160 Die nie ontfinc ziele of lijf.ユ 

ヤWaerbi,ユ seit soe; ヤsoete minneユ? 

ヤIc wilt u seggen, vrouwe gravinne. 

Ic hebbe u gehat, dats waer, 

Lettel min dan .xxx. jaer.

165 Hadde mi God der ere gejonnen, 

Ic hadde .i. kint an u gewonnen, 

Dat nu ten wapenen ware so goet, 

Dat mijn lant hadde behoet. 

Nu moet bliven al mijn lant

170 Minen dootslegen viant, 

Hi wert so crachtich in corten dagen, 

Hi onterachteget minen magen: 

Daerbi staet mi onscone, 

Hi wille dat ic hem spanne crone,

175 Dat ombieden si mi allegader, 

Ic haten meer dan den vader. 

Wien ic van den sinen mochte begaen, 

Dien soudic wel gerne slaen. 

Gegreepsi mi ooc, wete Kerst!

180 Sine gaven mi negenen verst, 

Sine slougen mi ooc sekerleke, 

Dies es mine herte tongereke, 

Dat ic hem crone spannen soude,ユ - 

Aldus sprac Aymijn die oude, -

185 ヤEnde mijn goet hem soude bliven, 

Liever liet ic mi ontliven.ユ 

Doe antworde die gravinne: 

ヤGrave,ユ seitsi, ヤlieve minne, 

Of sake ware dat gi hat kinder,

190 Waren si meerre of minder, 

Soudise doden?ユ sprac die vrouwe.

[p.6] ヤNenic,ユ seiti, ヤbi mire trouwe! 

Ic soudse wel houden allegader, 

Also sculdich es die vader

195 Te houdene sijn lieve kint, 

Dat hi vor al de werelt mint.ユ 

ヤEntrouwen, here, so sijn verloren 

Die ede, die gij hebt gezworen, 

Hets omtrent .xxxii. jaer.ユ

1. Eerste fragment. 
Vergelijk Heemsk. V, 14-17.

Hoe om de graaf gezonden was en hoe de graaf Aymon van zijn wijf gezegd was dat hij vier kinderen had ヤt welk hem zeer verwonderde.

 

Toen gebeurde het toen de maaltijd gedaan dat vrouw Aye

Was voor een venster gaan staan, 

En had de kolom bevangen, 

En zag in dat dal beneden, 

Waar de heren kwamen gereden.

5 ヤDe voorsteユ, zei ze, ヤheb ik herkend, 

Dat is mijn neef de graaf Roelant; 

De andere is met ware dingen 

De graaf Willem van Oranje; 

De derde lijkt me Bertram,

10 Een dappere ridder en lofwaardig; 

De vierde dat is mijnheer Bernaert: 

Ik weet wel, ze komen hierheen, 

Ik vrees, bij God, die me gebood, 

Dat ze rijden naar hun dood,

15 Ik wilde wel dat ze te deze tijd 

Waren over  100 mijlen; 

Ze hebben belangrijke boodschap te doen 

Die ridders sterk en koen.

 Ga wegユ, zei ze, ヤportier,

20 Dat ge God onze Heer bewaart! 

En neem deze 4 hoofdbanden, 

En geef me de beste Roelant: 

Zeg dat hem zijn tante zond, 

En geef me deze heer Bertram,

25 Geef elke ridder een hoofdband, 

En zeg dat ik ze hem heb gezonden. 

Doe de paarden achter zetten wel, 

Breng de ridders in de zaal,

Ze komen voor de dapperste man,

30 Die nog niet ter wereld lijf won. 

Bij de heer die me gebood! 

Ik ducht, hij zal ze slaan ter dood. 

Ik wilde wel dat ze alle waren 

Over  1000 mijlen gevaren,

Zeg ik u met geweld

Te die tijden was was Aymon de oude (1)

Onder al zijn baronnen, 

Die dapper waren en koen, 

Daar zaten er gewapend 800,

40 Dat zegt het boek, wie zo het verwondert.

Daar was de overmoed zo groot, 

En elke had op zijn schoot

I zwaard met een goede snijkant: 

Het is al waar dat ik u zeg.

45 Aymon zat te die tijden 

In een kostbaar kleed van groene zijde, 

Die duur was en goed, 

Daar menige steen in stond: 

Dat nee is geen leugen nee geen.

50 Hij had gekruist zijn benen, 

 Zijn ellenbogen stonden op zijn knie創, 

Mooier hof hield Aymon niet. 

Hij zat of hem was onderdanig 

Dat christenheid heeft bevangen;

55 En hij had met zijn tong 

Al dat hof alzo bedwongen, 

Dat er niemand spreken durfde, 

Geen zoユ n rijke landvorst. 

Nu kwamen die 4 ridders te ene maal

60 Voor Aymon in de zaal, 

En groeten Aymon met minne, 

En al dat ze vonden daarbinnen 

Groeten en met goede trouw, 

Ridders, vrouwen ende jonkvrouwen.

65 Maar daar was niemand zo koen, 

Die durfde zeggen welkom.

Ze bogen neder velen snel 

Aan Aymon alle 4. 

En hij was niet in die,

70 Dat hij op hen wilde zien. 

Toen zei de graaf Roelant: 

ヤWe zijn boden tot u gezonden, 

En komen van de koning van Frankrijk, 

Dat ge kroont Lodewijk;

75 Er is niemand zo edel nog zo mooi, 

Die Lodewijk mag spannen kroon; 

Door u is de hof toegestaan met kracht 

40 dagen en 40 nachten, 

Hij heeft u gezworen vrede

80 Met 12 de besten van christenheid.ユ 

Aymon hoorde wel de taal, 

Maar hij zweeg ze allemaal. 

Toen zijn vijanden 

Voor hem zag in zijn land,

85 Toen werd hij bleek en vaal

Hij kon spreken geen taal, 

En dat deed de ridders goed 

Allemaal zijn overmoed. 

Had hij ze zonder smaad mogen slaan,

90 Ze waren hem niet ontgaan. 

Andermaal sprak Roelant, 

Een ridder dapper en bekend: 

ヤSpreek tegen ons, Aymon heer, 

Dat u God geeft eer!

95 We bidden het u genadig; 

En zeg of ge Lodewijk 

Kronen wilt, laat het u zijn lief! 

Ge zou antwoorden een dief 

Of een echte moordenaar,

100 Al was het dat hij verdeeld was, 

 Nochtans zou u er spreken tegen.ユ 

Nog toe zweeg Aymon die degen. 

Toen zagen de landsheren 

Ieder op de andere zeer.

105 Toen stond op die mooie vrouw

Die hoffelijk was en trouw, 

Vrouwe Aye was ze genaamd, 

Een schaal nam ze gelijk, 

En ging ter aller beste wijn,

110 Daarvan kwam haar sinds pijn, 

En bracht het vol wijn gelijk, 

En zei: ヤdrink neef Roelant, 

Deze verse koele wijn: 

Uw schenker wil ik heden zijn,

115 En ook mijnheer Willem mede.ユ 

Toen gaf ze te drinken op die plaats

Die ridders allemaal

Uit die gouden schaal, 

En zei ze welkom te zijn.

120 Dus verbolg de graaf Aymon. 

Ze zei: ヤspreek, graaf heer, 

En antwoordt door uw eigen eer 

Mijn neven en de uwen mede: 

Het zijn de beste van christenheid,

125 Dat ge zo lang zwijgt is dorpsheid.ユ 

En eer ze het woord volledig zei, 

Aymon de hand droeg, 

Daar hij de vrouwe mede sloeg 

Zoユ n vreselijke slag,

130 Dat ze het hoorde nog zag. 

Daar durfde niemand te zeggen: ヤlaat!ユ 

Nog daartoe spreken goed nog kwaad, 

Nochtans dat haar dat bloed 

Neerstortte op de voet.

135 Dit zag de graaf Roelant, 

En Bertram, die strijder, 

Mijnheer Willem en Bernaert, 

En vervloekten alle hun zwager, 

En zeiden: de duivel moest het willen,

140 Dat ze er ongewapend komen zouden! 

Ze hieven op die mooie vrouwe, 

Die hoffelijk was en trouw. 

Graag zou de gravin 

Breken deze grote onmin,

145 Ende ze riep met haast groot: 

ヤGij heren, ik heb geen nood.ユ 

Die hoffelijke vrouwe en die goede 

Waste zichzelf van het bloed, 

En liep daar Aymon stond,

150 En kusten aan zijn mond,

En omhelsde met behouden zin 

En zei: ヤspreek graaf,  lieve minne!ユ 

Toen Aymon zijn gramschap

Vergaan was sprak hij daar hij stond:

155 ヤWat mag ik zeggen lieve vrouwe? 

Dat maan ik u in trouw 

Ik ben de ongelukkigste man, 

Die ooit ziel of lijf won, 

En gij het ongelukkigste wijf,

160 Die ooit ontving ziel of lijf.ユ 

ヤWaarom,ユ zei ze; ヤlieve minneユ? 

ヤIk wil het u zeggen, vrouwe gravin. 

Ik heb u gehad, dat is waar, 

Weinig minder dan 30 jaar,

165 Had me God de eer gegund, 

Ik had een kind aan aan u gewonnen, 

Dat nu ten wapen was zo goed, 

Dat mijn land had behoed. 

Nu moet blijven al mijn land

170 Mijn hatelijke vijand, 

Hij wordt zo krachtig in korte dagen, 

Hij ontweldigde mijn verwanten: 

Daarbij staat me niet fraai, 

Hij wil dat ik hem span de kroon,

175 Dat ontbieden ze me allemaal, 

Ik haat hem meer dan de vader. 

Wie ik van de zijne mag begaan, 

Die zou ik wel graag slaan. 

Ze grepen me ook, weet Christus!

180 Ze gaven me nee geen uitstel, 

Zo sloegen me ook zeker, 

Dus is mijn hart te ongemak, 

Dat ik hem kroon spannen zou,ユ - 

Aldus sprak Aymyon die oude, -

185 ヤEn mijn goed hem zou blijven, 

Liever liet ik me ontlijven.ユ 

Toen antwoordde de gravin

ヤGraaf,ユ zei ze, ヤlieve minne, 

Als het zaak was dat ge had kinderen,

190 Waren ze groter of minder, 

Zou ge ze doden?ユ sprak die vrouwe.

 ヤNeen ik,ユ zei hij, ヤbij mijn trouw! 

Ik zou ze wel houden allemaal, 

Alzo schuldig is de vader

195 Te houden zijn lieve kind, 

Dat hij voor al de wereld bemint.ユ 

ヤIn vertrouwen, heer, zo zijn verloren 

Die eed die ge hebt gezworen, 

Het is omtrent 32 jaar.ユ

(1)      Uit Wikipedia: ヤDe ridder Aymon (ook wel Haymijn of Aymes, in het Nederlands verbasterd tot Heems) van de Ardennen was een trouwe leenman van Karel de Grote. Hij zou getrouwd geweest zijn met Aye, een zuster van Karel. Zij schonk haar echtgenoot vier zonen: Ritsaert, Writsaert, Adelaert en Reinout. Van het viertal was Reinout de sterkste. De vier zonen kregen van hun vader, naar oude traditie, elk een paard als geschenk. Reinout was echter zo sterk, dat hij zijn rijdier per ongeluk doodde. Toen werd hem een tweede paard aangeboden, maar brak hij het reeds bij de eerste rit de lendenen.

Heer Aymon wist echter raad. Omdat een ridder toch een paard moest hebben, bracht hij zijn zoon naar een burcht waarin de beruchte hengst Bayard (het Ros Beiaard) opgesloten zat, een driftig beest dat door iedereen gevreesd werd en nog nooit zijn meester gevonden had. Onverschrokken trad Reinout het briesende paard tegemoet, dat hem onmiddellijk met een fikse trap enkele meters verder gooide. Reinout wilde het echter niet opgeven, en na een hero不che strijd slaagde hij erin het wonderbare paard aan zijn wil te onderwerpen. Vanaf dat moment zou het Ros Beiaard ridder Reinout blindelings gehoorzamen.

Maar er ontstond een ernstige vete tussen Karel de Grote en Aymon en zijn zonen. Tijdens een partijtje schaak aan het hof volgde een hoogoplopende ruzie tussen Reinout en zijn neef Lodewijk, Karels zoon, waarbij de driftige Reinout in zoユn woede ontstak, dat hij alle stukken omver gooide en zijn tegenspeler een dodelijke dreun op het hoofd gaf met het zware zilveren schaakbord. Karel zwoer dat hij Lodewijk zou wreken, en hij achtervolgde de vier broers, die wegvluchtten op de rug van het ros Beiaard en zich verborgen in het ontoegankelijke Ardense woud. Vanuit hun sterke burcht Montalbaen verdedigen de vier ridders zich tegen de aanvallende legerbenden van hun oom.

Intussen was hun vader Aymon in de handen van Karel de Grote gevallen. Karel was enkel bereid vrede te sluiten en Aymon vrij te laten, indien het duivelse Ros Beiaard aan hem werd uitgeleverd. Reinout weigerde aanvankelijk op dit voorstel in te gaan, maar zwichtte uiteindelijk toch onder de smeekbeden van zijn moeder. Omdat het paard de reputatie had onoverwinnelijk te zijn, besloot Karel het te verdrinken. Met gebroken hart en lede ogen moest Reinout lijdzaam toezien hoe het naar de rivier werd gebracht en met zware molenstenen om de nek in het water werd gegooid. Tot tweemaal toe verbrijzelde het paard met 試n hoefslag de stenen en zwom het terug naar de oever, waar Reinout stond te kijken. Bij een derde poging werden de stenen verzwaard, maar toch kwam het Ros Beiaard weer boven water, reikhalzend naar zijn meester, maar die kon het het lijden van het beest niet meer aanzien en wendde zijn hoofd af. Denkend dat zijn meester niets meer van hem wilde weten, liet het nobele dier zich verdrinken.ユ

II. 
Tweede fragment. Vgl. Heemsk. IX-X, 49-55.

Hoe Renout ende sijne broeders tot koning Yewe van Dordoene reden ende gaven hem ヤt hooft van koning Saforet, ende hoe hijse onthielt, ende Renout sijne dochter gaf met een rotse, daer Renout een casteel op timmerde.

Doe sei Adelaert: stont de raet aen mij, ende hadde ic ヤt ros in myn gewelt,

200 ヤIc vlo mi liever uter noot, 

Dan ic dus soude bliven doot.ユ 

Renout andworde mettesen: 

ヤBroeder, dan mach niet wesen,ユ 

Seide die rudder onvervaerde.

205 Si reiden echt in met Beijarde, 

Ende vochten so lange wile, 

Dat men gaen soude .i. mile. 

Si maecten so menigen doden, 

Dat men there sach verbloden.

210 Die sterke ruddren entie goede 

Braken dore met overmoede. 

Doe reitsi, waer si wilden, 

Maer sine hadden niet van haren scilden, 

No van helmen niet geheel

215 Behouden trechte derden deel. 

Doe seide die maregrave Adelaert: 

ヤNu ne wetic, warewaert 

Wi mogen varen omme onthout.ユ 

ヤSone doeic ooc,ユ seide Renout.

220 Doe seide Writsaert, die degen snel

[p.7] ヤIc weet utermaten wel, 

Bi Gode van Nazarene! 

Dattie werlt ons es te clene.ユ 

Ridsaert seide: ヤbroeder Renout,

225 Ic weet noch harde goet onthout.ユ 

ヤWaer eist?ユ seide die rudder coene. 

ヤTote Yewen van Dordoene: 

Saforet, die wigant, 

Was oit sijn meeste viant,

230 Bedi hi slouch Yewes vader 

Ende sine broeder bede gader, 

Ende hi hadde .iij. castele gevest 

In Yewes lande, daert was best.ユ 

Ridsaert sprac: ヤdegen vrome,

235 Wi sullen hem sijn willecome, 

Ende wi sullen hebben goet onthout.ユ 

ヤSo varewi daer!ユ seide Renout. 

ヤSo doewi dan!ユ seide Ridsaert. 

Do so voersi daerwaert

240 So verre bin .iij. dagen, 

Dat si Yewes borch sagen, 

Die rikelijc was ende goet. 

Nu willic u maken vroet: 

Binden castele van Vaucoloene

245 Wonde Yewe up die Dordoene. 

Als Ridsaert die borch sach, 

Mogedi horen, wes hi plach. 

Hi seide: ヤic bem sonder sorgen, 

Ic zie sconinx Yewen borgen.ユ

250  ヤWelc essoe?ユ seide Renout. 

ヤNeven der rootsen an dat wout, 

Gene hoge castel, die ginder staet, 

Daer gone muur al omme gaet, 

Met gonen diepen groten grachten,

255 Dats daer wi te ridene achten.ユ - 

Doe seide Adelaert, die rudder goede: 

ヤWi rusten ons bat, wi sijn moede, 

Mallijc verbinde andren sine wonde.ユ 

Si beetten ten selven stonden,

260 Die rudders stout ende milde 

Leiden haer hooft in hare scilde, 

Ende sliepen toten stonden,

[p.8] Datsi verbonden hare wonden 

Mallijc andren met gemake.

265 Si hadden menigertiere sprake. 

Si ombeiten .i. lettel, ende reden 

Wech met groter haesticheiden. 

Daer ne was gene lette. 

Si namen thooft van Saforette

270 Met hoverden met alre macht, 

Ende stakent boven up .i. scacht 

Boven der banieren scone. 

Renout banter an de crone. 

Aldus reden si sonder sorgen

275 Vor sconinx Yewes borgen. 

Yewe stont ten tinne, 

Ende wert der rudders in inne, 

Ende seide: ヤic sie vremthede 

Ende wonder hier vor de stede:

280 .iiij. ruddren van snellen leden 

Comen gewapent hier gereden 

Ende hebben maer .i.strijdbescreden, 

Si scinen ooc van sconen seiden: 

Bi Gode, die mi geboot,

285 Tors es bagel ende groot.ユ 

Doe liepen rudders ende vrouwen 

Ende joncfrouwen, die bescouwen 

Wilden tors van sconen leiden, 

Entie rudders diere quamen gereden.

290 Yewe die coninc streec te dale, 

Hem behages harde wale, 

Dat hi de rudders comen sach 

Te sire herbergen up dien dach. 

Si beetten vorden coninc goet,

295 Ende gingen in sijn gemoet, 

Ende groeten alsi best mochten. 

Thooft dat si vor hem brochten, 

Ende .i. crone daerup gebonden, 

Ende knielden vor hem tien stonden,

300  Ende boden hem utermaten scone. 

Hi nam thooft al metter crone, 

Ende si seiden: ヤconinc rike, 

Wi willen u sekerlike 

Dienen dach ende nacht,

[p.9] 305 Ende helpen u met onser cracht.ユ 

Doe seide Yewe, die coninc vrome: 

ヤGi sijt mi harde willecome 

Hier ter herbergen mijn: 

Ic geve u broot ende wijn.ユ

310 Renout sprac: ヤdat lone u God! 

Ic wille doen al u gebod.ユ 

Doe seide Yewe: ヤwaert u bequame, 

Ic wiste gaerne uwe name.ユ 

Renout seide: ヤwi willen allegader

315 Seggen onse namen. Onse vader 

Es Haymijn, die rudder namecont, 

Dat seggic u te deser stont; 

Mijn oudste broeder heet Ridsaert, 

Dander die heet Writsaert,

320 Adelaert heet die derde mede, 

Dits gerechte waerhede! 

Ic heete Renout, .i. rudder snel, 

Nu wetti onse name wel.ユ 

Yewe onthaletse of hi hare vader

325 Hadde geweist allegader. 

Hem allen dedi cleder maken, 

Groene samijt jegen root scarlaken. 

Ende Renout donvervaerde 

Dede wel achterwaren Beijarde.

330 Yewe dede hem ten selven stonden 

Meesters hebben te haren wonden, 

Hi deitse hem helen met dranke. 

Aldus diendi hem te danke, 

Dattie rudders namecont

335 In .vij. weken waren gesont, 

Ende geheelt al hare leide 

Ende hare goede orse mede. 

Doe dede hem Yewe, die coninc milde, 

Maken scone nuwe scilde,

340 Hare orse maerscalken ende dagen, 

Ende hare zwaerde vervagen, 

Hare ijsere dade men verscuren, 

Si daden maken coverturen, 

Alle gader van enen sticke

345 Met enen tekene wel gemicke 

Dat hadden si gedaen in corten tiden.

[p.10] Die Yewen sullen helpen striden 

Si gereedden hem ter vaert, 

Ende hare ors Beijaert

350  Dede men uutleden met gewelt. 

Ende men sadelet ant velt, 

Het was verdect, entie ruddren goede 

Saten up met overmoede. 

Yewe vergaderde haestelike

355 In sijns selves conincrike 

.I. groot here, die wigant, 

Ende voer in sijn lant, 

Daer hi die castele vant - 

Si daden hem groten pant -

360 Die Saforet hadde doen maken. 

Sie vulden de gracht ende braken 

De mure, die daer stonden, 

Ende slougen doot dat sire vonden, 

Dat binden castele was ginder,

365 Sonder wijf ende kinder. 

Doe voersi haestelike 

In Saforeten conincrike, 

Ende lagen in sijn lant, 

Ende stichten roof ende brant,

370 Ende oorlogeden, dat es waer, 

.I. lettel min dan .iij. jaer. 

Doe dede Yewe, die coninc milde, 

Castele maken, waer hi wilde. 

Hi lach int lant, oft hem algader

375 Comen ware van sinen vader. 

Die .iiij. ruddren streden met nide, 

Ende Yewe wasser harde blide, 

In wat wige si quamen, 

Dat si altoos den zege namen,

380 Ende si waren hem van herten hout, 

Hi gaf hem cierhede menichfout, 

Dit seit men ons overwaer. 

Die heren waren daer .iiij. jaer. 

Binnendien vereesscet up .i. tijt,

385 Des willic dat gi seker sijt, 

Karel, die coninc van Vrancrike, 

Ende was hem geseit sekerlike 

Van .i. spiere, die daer quam,

[p.11] Entie heren daer vernam.

390 Doe sende Karel in corter stont 

Enen bode namecont, 

Ende omboot Yewen bi brieve, 

Dat hi hem dor sine lieve 

Sende die mordadige liede.

395 Also alsict u bediede, 

Waest gescreven daer ict las. 

Ghi moget mi geloven das, 

Dat Karel dies bat genadelike, 

Dat hi hem sende sekerlike

400  Den gonen die hem in Vrancrike 

Doot slouch sinen sone Lodewike. 

Alstie bode vernam, 

Dathi in Gasscoengen quam,

Doe vragedi haestelike

405 Om den coninc van den rike. 

Men wijsdene hem in corten stonden. 

So heifti Yewen den coninc vonden. 

Hi boech neder over sine knie,

Ende sede: ヤconinc, God houde di!

410 U doet groeten vriendelike 

Karel, die coninc van Vrankerike.ユ 

Die bode was een coene wigant, 

Den brief gaf hi hem in de hant, 

Ende seide: ヤhere, eist u lief,

415 So doet lesen desen brief. 

Dats waerlike dinc, 

U sentene Carel die coninc.ユ 

Die coninc was .i. degen coene, 

Ende nam den brief van den garsoene,

420 Ende in corten stonden 

Heifti den brief ontwonden, 

Ende lasen selve te hant, 

Dat hire in gescreven vant 

Karels bodscap ende sine niemare,

425 Dathi hem sonde den mordenare, 

Die hem hadde in Vrankerike 

Verslegen sinen sone Lodewike. 

Als Yewe de bodscap verstoet,

[p.12] Wert hi drouve in sinen moet,

430 Ende riep te rade sonder sparen 

Alle sine man, die daer waren, 

Met also groter listen, 

Dats de heren niet ne wisten. 

ヤGi heren!ユ sprac Yewe die coninc,

435 ヤWat radet gi tot dese dinc? 

Hier heift geeist Karel die coene 

Om Aymijns kinder van Dordoene. 

Ne sendicse niet den coninc goet, 

So hebbic sinen evelmoet.

440 Ghi heren, sprac die coninc doe, 

Wat rade gevedi mi hier toe, 

Dat ic blive in miner ere? 

Van Renout hebbic grote were 

Ende groten zege ontfaen

445 In der hedine lant sonder waen.ユ 

Doe sprac Anceel van Ribemont, 

Daer hi bi den rade stont: 

ヤWi hebben gehort te meniger stonden, 

Dat wi de waerheit hebben vonden,

450  Dat si groten lachter daden 

Den coninc in sire kemenaden, 

Daer si slougen jamerlike 

Doot den coninc Lodewike. 

Om behouden goet ende leven,

455 Seldise bi minen rade geven. 

Si dat sake dat gijs oec niet 

Ne doet, u es evele gesciet: 

Karel sal comen in u lant 

Ende stichten roof ende brant,

460 Mach hi u selven bevangen, 

Hi doet u bider kelen hangen.ユ 

Huge dAvernaes sprae te desen: 

ヤDese raet moete vermalediet wesen. 

Her conincユ, sprac Huge te waren,

465 ヤGeifdi aldus up dese ridtaren,

[p.13] Men sal u heten verrader hiernaer, 

Dat weit wel, over .M. jaer. 

So menigen dienst si u daden: 

Soudise also sere verraden?

470 So menigen hedene hebsi verslegen, 

So menigen...uten sadele gedregen. 

U vaendrager es Adelaert, 

.I. goet ridder es Ridsaert, 

Ende Writsart u drossate:

475 Verradise, het ware onmate, 

Dit sprac die Avernaes, 

Men soudu houden over dwaes, 

Gevedi up aldus dese heren, 

Ghi sout uwen lachter meren.ユ

480 Doe sprac die hertoge Ysoreit: 

ヤHer Huge, ghi hebt wel geseit.ユ 

Doe sprac van Gascoengen Renier, 

.I. coene ridder ende .i. fier: 

ヤVerloesdi dese heren .iiij.,

485 Gi wert onteert, coninc fiere. 

Wildise oec, sem mijn leven! 

Met verranessen upgeven,

Si sijn van so hogen magen, 

Si souden uwen lachter jagen.

490 Quamedi in Poelien of in Toscanen, 

Of in Calabren, u stonde tontfane 

Groten lachter, dat weit wel, 

Daer es so menich ridder fel, 

Die hem wel na sijn belanc,

495 Ende in Cecilien sonder wanc 

Sone mogedi dan niet comen, 

U ne quamer af grote onvromen. 

Quamedi in Grieken ofte in Ongerie, 

In Ingelant of in Normendie,

500  Of comedi in Vrancrike, 

U haten die hogeste van den rike: 

Jegen hare hoge magen 

Ne mogedi gene veete dragen. 

Ne dordise jegen Karel niet houden,

505 En wildi niet sijn bescouden

[p.14] Van haren magen, sonder waen, 

So moeti minen raet bestaen: 

So laetse varen haestelike 

In .i. ander conincrike,

510 Daer si Karel niet ontsien.ユ 

Mijn here Lambert sprac mettien: 

ヤHere, also moet ic met eren leven! 

Ic horde Anceline heden geven 

Goeden raet, ende vroescap seggen.

515 Wildise den coninc wederseggen, 

Ende gise wilt houden iegen hem, 

Ic segge u wies ic seker bem, 

Dat ghire dan sult winnen an, 

Als dede van Lacviden Jan,

520 Die hier voren maecte strijt 

Jegen Karel in ontijt.ユ 

Als Lambert sprac die wort, 

Ysoreit balch ende tart vort, 

Ende seide: ヤdie desen raet u gaf,

525 Hine gave niet om u ere .i. caf: 

Want ic segguユ, sprac die heilt fijn: 

ヤGeen coninc mag verrader sijn. 

Dat gi Renout entie broedre sine 

Upgavet daer men hem dade pine

530 Doen ende nemen tleven, 

So haddise qualike upgegeven. 

Maer doedi minen raet te waren, 

Here, gi sultse laten varen 

In Poelien of in ander lant,

535 Daer si in bliven ongescant.ユ 

Yewe ginc vort mettesen rade, 

Ende seide dat hijt gerne dade, 

Maer hem jamerde sere 

Om Renout den jonchere,

540 Ende om sine broedre, die met hem waren, 

Dat si hem souden ontfaren, 

Ende so menigen dienst hebben gedaen: 

ヤEnde in mach hem niet te hulpen staen, 

Develmoet van Kaerle den coninc

545 Ware mi al te zware dinc.ユ 

Die Avernaes andworde zaen, 

Die bi den rade was gestaen:

[p.15]  ヤHere coninc, ic seit u wel te voren, 

Geen goet man soude horen 

 Na den raet, die si geven. 

Anceel ende Lambert, die .ii. neven, 

Si sijn beede van den geslachte, 

Dat nie goeden raet vortbrachte 

Vor genen goeden man,

555 Also helpe mi sente Jan! 

Maer coninc! suldi houden u ere, 

So suldi Renout den jonchere 

Clarissien uwer dochter geven, 

So moeti vrolike leven

560 Emmermeer na dese stonde; 

Entie roche up die Geronde, 

Die geift hem, hi salre saen 

.I. vaste borch up doen staen, 

Bi den here van paradise!

565 Mach Renout, die helt van prise, 

Kinder hebben, als hi sal, 

Bi uwer dochter, heift hijs geval, 

Renout es van so hogen magen, 

Die veete suldi wel gedragen

570 Jegen Kaerl geweldelike, 

Puppins sone van Vrancrike.ユ 

Yewe was der talen snel: 

ヤAvernaes, gi segt wel, 

Des waric int herte vro,

575 Mocht mi comen noch also, 

Dat Renout, die wigant, 

Met mi bleve in mijn lant.ユ 

Mettien omboot die coninc fijn 

Renout entie broedren sijn,

580 Dat si vor hem quamen zaen. 

Doe ginc die grave wel gedaen 

Ende sine broedre tien stonden 

Daer si den coninc Yewe vonden. 

Doe sprac Renout, .i. helt vri:

585 ヤConinc, wat gebiedi?ユ 

Yewe antworde nu: 

ヤRenout, dat seggic u, 

Hier heift omboden sekerlike 

Kaerl, die coninc van Vrancrike,

[p.16] 590 Beede met zegele ende met brieve, 

Dat ic u va dor sine lieve 

Ende al u broedre met, 

Dat seggic u bi mire wet! 

Ende ic u allen haestelike

595 Gevaen sende in Vrancrike.ユ 

Vort sprac Yewe mettesen: 

ヤGeen verrader willic wesen, 

Maer des sijt seker ende vroet: 

Te zwaer es mi sijn evelmoet.

600  Maer, Renout, wildi te waren 

In Poelien of in Calabre varen, 

Ofte over die zuutzee, 

In begeve u nemmermee 

No met scatte, no met goede.

605 Doedijt, so doedi alstie vroede. 

Nu segt mi ende doet verstaen: 

Soudijt willen anegaen?ユ 

Renout antworde te hant: 

ヤEdel here, hets ons bewant

610 Te sorgen jamerlike: 

Jegen Kaerl van Vrancrike 

Ne mogen wi striden min no mee, 

No in dit lant noch over zee.ユ 

Vort sprac Renout ter stonde:

615 ヤ.I. roche steet up die Geronde, 

Wildi mi de roche geven 

Ic wils verdienen al mijn leven, 

Want ic souder up doen werken 

.I. huus van al sulker sterken,

620 Datic Kaerl ende sine mage 

Van .i. baste niet ontsage, 

Dat seggic u ende doe verstaen.ユ 

Yewe andworde vele zaen: 

Gavic u de roche, coene wigant,

625 Ghi dwoncter met al mijn lant, 

Ende van Gascoengen alle die steden.ユ 

ヤIn dade, here, bi waerheden, 

Des willic u geven mine trouwe, 

Also helpe mi onse Vrouwe!

630 En wont so hoge man in dit lant, 

Mesdoet hi u, ic bem sijn viant,

[p.17] Ende hine sal niet met sinen cnapen 

Nachts met gemake slapen, 

No smorgens met rusten upstaen,

635 No eten no drinken, sonder waen. 

Wildi mi de roche geven, 

Ic sal u dienen al mijn leven, 

Ende mine broedre alle gader, 

Gelijc gi waert onse vader.ユ

640 Yewe andworde met staden: 

ヤHierup willic mi beraden.ユ 

Doe ginc hi te rade tehant 

Met al den hogesten, die hi vant. 

Doe sprac Yewe, die coninc stout:

645 ヤHeren,ユ seiti, ヤhiers Renout, 

Ende bit mi te derre stonde 

Om die roche up die Geronde, 

Want in Gasscoengen mach hi niet 

Hem onthouden, wats gesciet,

650  Jegen den coninc Kaerl vri. 

Gi heren, bedi wille hi 

.I. huus maken also vast, 

Dat hi niet gave .i. bast, 

Al quamer die coninc selve voren,

655 Hine soude wel sinen toren 

Daerin onthouden sekerlike 

Jegen de man van Vrancrike. 

Nu heift Kaerl, die coninc vri, 

Enen bode gesent te mi

660 Met zegele ende met brieve 

Dat ic hem sende dor sine lieve 

Renout ende sine broedre coene. 

Nu raet, ghi heren, gi baroene, 

Wat mag ic nu anegaen?ユ

665 Ysoreit andworde zaen: 

ヤGhi sult Renout, den wigant, 

Die vaste roche geven tehant, 

Vor ons allen, bi mire wet, 

Ende uwer dochter Clarissien met.

670 So sal men u in corter tijt 

Ontsien over de marken wijt, 

Waer ment vernemet, seggic u.ユ 

Lambert andwordem nu: 

ヤSo sulwi Yewe, den coninc wijs,

[p.18] 675 Doen setten iegen Kaerl van Parijs, 

So salne Kaerl comen vangen 

Ende hier in sinen lande hangen, 

Ende Renout, den grave fijn, 

Ende daertoe alle die broedren sijn.

680 Dat es onser alre scande, 

Hanget men Yewen in sinen lande, 

Ende Renout, den coenen here.ユ 

Des balch hem dAvernaes sere, 

Lamberte bet na streec,

685 Bi den hare hine greep, 

Sine hant hi verdrouch, 

In den hals hine slouch, 

Dat nes logene ne geen: 

Den hals slouch hi hem ontween,

690 So dat hi doot al met allen 

Vor sine voete quam gevallen.ユ 

ヤVrient,ユ sprac Huge dAvernaes: 

ヤNemmeer sprec als .i. dwaes! 

Dor dat gi beriet onsen here

695 Alsulke scande, alsulke onnere, 

Als dat men hangen soude 

Ende den iongen Renoude, 

U verga alsoot vergangen mach, 

Ghi hebter omme uwen domesdach.ユ

700  Doe sprac Yewe te desen: 

ヤGhi heren, laet de tale wesen, 

Also behoude mi God dat leven, 

Ic sal Renoude mine dochter geven, 

Entie roche up die Geronde

705 Die gevic hem te desen stonden, 

So sal hi mi te hulpen staen 

Ende jegen hem allen te staden staen.ユ 

Doe riep Yewe Renout zaen, 

Alsic u mach doen verstaen,

710 Ende sprac: ヤedel grave Renout, 

Wildi mi sijn van herten houd, 

Ende alle u broedren met,

So gevic u, bi mire wet, 

The hant die reahe up die Geronde

715 Ende mire dochter, die scone blonde, 

Tenen wive al u leven.

[p.19] Daertoe so willic u geven 

Die ene helt van minen goede, 

So mogedi van overmoede

720 .I. huus doen maken up die Geronde. 

Al quame Kaerl die nameconde 

Daer voren met al sinen here, 

Hine mochtu niet .i. pere 

Deren binnen .c. jaren.ユ

725 Renout andworde te waren: 

ヤDat lone u God van paradise! 

U dochter, die scone maget van prise, 

Die nemic gaerne hier ter stede, 

Ende daertoe die roche mede.ユ

730 Aldus gaf Yewe die coninc 

Heme, waerlike dinc, 

Sire dochter te wive, sonder wanc. 

Wat holpe dat ict updecte lanc 

Van der brulocht die daar was,

735 Also alsict gescreven sach? 

So verloric minen tijt. 

Daer was joie ende delijt, 

Die brulocht die was groot. 

Doe ginc Renout ende omboot

740 Al die temmerliede, die hi vant, 

Ende maetsers in dat lant, 

Alle die have willen winnen. 

.I. casteel wil hi beginnen 

Up die roche up die Geronde.

745 Si quamen diet vernemen conden, 

Entie goede meesters waren 

Camen ter roche, sonder sparen, 

Vesten dat huus up die Geronde 

Up die roche, in corter stonde.

750  Ons seit de bouc, bi sente Jan, 

Hi hadde wel .m. temmerman 

Ende .vij.c maetsenaren. 

Nu sal Renout al sonder sparen 

.I. casteel sal hi beginnen

[p.20] 755 Met vasten muren, met hogen tinnen. 

Dat seggic u, in waren dingen, 

Datter .ij. pare mure ommegingen. 

Doe omboot Renout, Godweet! 

Over al dat lantscap breet:

760 ヤSo wie dat vername, 

Dat hi toter roche quame, 

Renout soude hem huusingen geven 

Ende houden vri al haer leven.ユ 

Alle die dit vernamen,

765 Wijf ende man ter roche quamen, 

So dat Renout, die helt nameconde, 

Vergaderde in corter stonde 

Hem .xv.c bi getalle, 

Die van ambachte waren alle.

770 Sulke lieden wonnen wijngaerde, 

Mersche, bossce ende boomgaerde, 

Sulke wonnen coren ende lant, 

Ende stichten gonder altehant 

.I. utermaten scone stede.

775 Nu hort wat Renout doe deede: 

Hi omboot, waerlike dinc, 

Sinen zweer den coninc, 

Dathi te hem quame zaen. 

Alst Yewe heift verstaen,

780 Voer hi derwaert, bi sente Jan, 

Met menigen goeden man. 

Ende alstie coninc doe vernam, 

Dat hi toter roche quam, 

Doe sprac Yewe, sijt des wijs:

785 ヤRenout, bi Gode van paradijs! 

Ghi hebt gemaect .i. scone huus, 

Also helpe mi Jesus! 

Ende enen castele bequame. 

Renout, nu segt, hoe es sine name?ユ

790 Renout