De roman der Lorreinen.

 

Uit; https://www.dbnl.org/tekst/_lor001lorr02_01/_lor001lorr02_01_0001.php

Door Nico Koomen.

 

[1] Roman der Lorreinen.

I.  Eerste boek.

 

Eerste fragment.
Begge's dood.

Begge, doodelijk door een pijl getroffen, spreekt:

Enen goeden vrient ter noet 

Ende al mijn gheslechte groet. 

Beide mine kindre van minen wive 

Moghen nu leven met droeve live:

5. Haddic mi iet ghehoedt van desen, 

Si hadden riddren nu ghewesen!ユ 

Doe dus gheclagt die ridder goet 

Hadde, nam hi onder sinen voet 

Drie bladre, die hi in Gods ere

10 . Nutte over onsen Here. 

Doe starf die edele palezin: 

God moet sijns ontfarmich sijn 

Ende halen die ziele daer hi es

Die twe glotoene, dies sijt ghewes,

15. Omdat hi was sonder were, 

Stackene elc met sinen spere 

Twe wonden ochte drie.

[2] Nu waenden wel dese twee 

Doet hebben enen glotoen;

20. Neen si, mer enen stouten baroen, 

Den vroemsten verre uitvercoren, 

Die noit van moeder wart geboren, 

Begge hiet hi die Lorrain, 

Die daer lach doet op dat plain

25. Die twee glotoene die daer waren 

Maecten ene bare twaren, 

Daer si die knechte mede hene vuren. 

Oec loeden si ter selver uren 

Dat swijn op een part voren.

30. Oec namen si spriet ende horen, 

Ende vordent te Lens daernaer. 

Die drie honden lieten si daer, 

Want sine constense niet gewinnen. 

Dese bleven in den woude binnen

35. Liggende bi den doeden grave, 

Daer si niet en wouden sceden ave, 

Want gheene dinc es so getrouwe; 

Si briesten ende huilden ende dreven rouwe. 

Oec voerden si mede wech tien tide

40. Bancente dat goede rosside

[3] Dus voiren wech die pauteniere

Met haren quaden forestiere 

Tote Lens in die sale. 

Daer leiden si haren vorster tale,

45. Dat ors settense inden stal, 

Dat metten voeten maecte ghescal 

Ende brieschte ende neide sere, 

Ende hadde rouwe om sinen here. 

Oec leiden si op ene banc

50. Den ever, die die tande lanc 

Ute enen halven voet wel hinghen. 

Daer quamen sien ende gingen 

Beide riddren ende knapen,

 Sariante, vrouwen ende papen,

55. Ende seiden dat si nie en vernamen, 

In wat lande dat si quamen, 

So groten noch so starken swijn; 

Si seiden, dat moeste emmer sijn 

Een coene man diet nie bestoet

60. Te stekene desen ever goet 

Daer was oec die rouwe groet 

Van den ghenen die hadde doet 

Die grave in dat wout gheslagen 

Ende daer oec die quamen gedraghen.

65. Fromont die verhorde dat 

In sine camere daer hi sat. 

Doe ginc hi in die zale binnen, 

Doe sachi daer in allen sinnen 

Die liede staen den ever bi.

70. Met luder stemme so riep hi;

[4] ヤWat rouwen so maecti daer? 

Putenkinder, nu segmi waer! 

Wanen compt dat swijn ende die spriet 

Ende die horen? en liegt mi niet!

75. Laet mi sien in mine hant 

Den wel gheraecten olifant, 

Die scone was ende goet, 

Ende daer menech steen an stoet, 

Ende met goude al omme beslaghen.

80. Noit en leveden liede die saghen 

Horen bat beset met goude. 

Doe seide Fromont die oude: 

Dits goet garnement ende fier, 

Dit en droech noit knecht no bernier,

85. Noch oec onedel man mede. 

Nu segt mi die waerhede, 

Wanen dat u comen si; 

Bi minen barde, liegdi mi, 

Ghi dogtere omme rouwe ende seer,

90. Ic saelt noch weten, inne weet wanneer. 

Die knechte, die hen vervarden sere, 

Seiden: ヤwi waren, here,

[5] In ghene bosch varen jagen, 

Daer wi voer ons staen saghen

95. Enen leckeren truwant, 

Die daer hadde vor sine hant 

Enen ever doet ghesteken. 

Wi quamen daer ende woudent wreken, 

Ende woudene u hebben bracht,

100. Maer hi hadde selke cracht, 

Dat hire drie daer versloch 

Metten spriete dien hi droch.ユ 

Fromont seide doe, die grave: 

ヤWat daetdi vort daer ave?ユ

105. ヤHereユ, seidense, ヤwi doetdenne daer, 

Ende liettenne int bosch, dats waer, 

Liggende, ende oec sine honde.ユ 

Fromont seide: ヤdats grote sonde.ユ 

Fromont seide: ヤdits groote scade.

110. Noch mochte comen wel die stade, 

Dat hi mochte ghewroken wesen. 

Ghaet, haeltene,ユ seide hi mettesen, 

ヤEnde bringten hier; in derre nachte 

Ic wille dat menne hier wachte

115. Ende doe alle sine behove: 

Selc magt sijn, ic saels sijn drove, 

Want edel man es recht dat si 

Serech ende droeve, gheloves mi, 

Alse andren edelen man messciet.

120. Ghaet, haelten mi, en lates niet.ユ

[6] Si seiden: メHere, wi selent doen.ユ

Doe keerden si toten baroen 

In den woude daer hi lach.

Op ene bare, so men irst mach,

125. Leiden si den stouten man, 

Ende vordene henen van dan 

Te Lens wert ten grave Fromonde, 

Ende hen volgeden die drie honde 

Tote Lens in die zale.

130. Daer leiden si den ridder tale 

Op ene tafle die daer lach, 

Daer Fromont op tetene plach 

Met sinen riddren ende sinen ghenoeten 

Ten hoghen feesten ende ten groten.

135. Die honde ginghen om hem staen 

Ende lecten sine wonden saen, 

Sine hande ende sijn antscijn. 

Scoenre man en mochte niet sijn 

Dan die grave die daer lach,

140. Elken ontfarmes diene sach.

[7] Sijn lijf was claer ende wit. 

- ヤDeus, wat ridder so was dit!ユ 

Seiden riddren ende vrouwen, 

Alle waren sijs in rouwen:

145. ヤHet was scade dat hi hier quam, 

Daer hi dus sinen ende nam. 

Deus, hoe scone was sijn mont!ユ 

Elc prisdene die daer stont; 

ヤHet es scade al te groet

150. Dat hi dus es bleven doet 

Van onwerdeghe vule quadien. 

Een edel man met sire pertien 

Hadden cume dorren bestaen.  

Mettien quam Fromont toe gegaen,

155. Ende besachene al te male 

Vore ende achter alse wale. 

Levende hadde hine ghesien, 

Doet mochts hem te bat gescien 

Hi herkindene bi eerre wonden,

160. Die hi selve tenen stonden 

Hem gaf in danscijn den ridder fier 

Vor Sinte Quintijns int vergier. 

Tirst dat hine dus verkinde, 

Daer hi stoet onder sijn gesindeノ

Eerste fragment.
Begge's dood.

Begge, dodelijk door een pijl getroffen, spreekt:

Een goede vriend ter nood 

En al mijn grote geslacht. 

Beide mijn kinderen van mijn wijf 

Mogen nu leven met droevig leven:

5. Had ik me iets behoed van deze, 

Ze hadden ridders nu geweest!ユ 

Toen aldus geklaagd die goede ridder

Had, nam hij onder zijn voet 

Drie bladeren, die hij in Gods eer

10.  Nuttigde voor onze Heer. 

Toen stierf die edele dienaar van de vorst: 

God moet zich over hem ontfermen 

En halen de ziel daar hij is! 

Die twee schelmen, dat is zeker,

15. Omdat hij was zonder verweer, 

Staken hem elk met hun speer 

Twee wonden of drie.

[2] Nu waanden wel deze twee 

Gedood te hebben een schelm;

20. Neen zij, maar een dappere baron, 

De dapperste ver uitverkoren, 

Die ooit van moeder werd geboren, 

Begge heet hij de Lorraine, 

Die daar lag dood op de vlakte

25. De twee schelmen die daar waren 

Maakten een baar zeker, 

Daar ze de knechten mede heen voeren. 

Ook legden ze terzelfder tijd 

Dat zwijn op een paard voren.

30. Ook namen ze speer en horen, 

En voerden het te Lens daarna. 

De drie honden lieten ze daar, 

Want ze konden ze niet overwinnen. 

Dezen bleven in het woud binnen

35. Liggen bij de dode graaf, 

Waar ze niet van wilden scheiden, 

Want geen ding is zo getrouw; 

Ze briesten en huilden en dreven rouw. 

Ook voerden ze mede weg te die tijd

40. Bancente dat goede strijdpaard

[3] Dus voeren weg die schelmen

Met hun kwade houtvester 

Tot Lens in de zaal. 

Daar leidden ze hun houtvester naar beneden,

45. Dat paard zetten ze in de stal, 

Dat met de voeten maakte lawaai 

En brieste en hinnikte zeer, 

En had rouw om zijn heer. 

Ook legden ze op een bank

50. De ever, die de tanden lang 

Uit een halve voet wel hingen. 

Daar kwamen zien en gingen 

Beide ridders en knapen,

Bedienden, vrouwen en papen,

55. En zeiden dat ze niet vernamen, 

In wat land dat ze kwamen, 

Zoユ n groot nog zoユ n sterk zwijn; 

Ze zeiden, dat moest immer zijn 

Een koen man die het iets bestond

60. Te steken deze goede ever 

Daar was ook de rouw groot 

Van diegene die gedood had 

De graaf in dat woud geslagen 

En daar ook die kwamen gedragen.

65. Fromont die vernam dat 

In zijn kamer daar hij zat. 

Toen ging hij die zaal binnen, 

Toen zag hij daar in alle opzichten

De lieden staan bij de ever.

70. Met luide stem zo riep hij;

[4] ヤWat rouw zo maak je daar? 

Hoerenkinderen, nu zeg me waarheid! 

Waarvan komt dat zwijn en die speer 

En die horen? en belieg me niet!

75. Laat me zien in mijn hand 

De goed gemaakte olifant, 

Die mooi was en goed, 

En daar menige edelsteen aan stond, 

En met goud alom beslagen.

80. Nooit leefden lieden die zagen 

Horen beter bezet met goud. 

Toen zei Fromont die oude: 

Dit is een goed sieraad en edel, 

Dit droeg nooit knecht nog bernier, (1)

85. Nog ook onedele man mede. 

Nu zeg me de waarheid, 

Waarvan dat het u gekomen is; 

Bij mijn baard, belieg je me, 

Ge gedoogt er om rouw en pijn,

90. Ik zal het nog weten, ik weet niet wanneer. 

De knechten, die zich zeer schrikten, 

Zeiden: ヤwe waren, heer,

[5] In dat bos gaan jagen, 

Daar we voor ons zagen staan

95. Een boze landloper, 

Die daar had door zijn hand 

Een ever dood gestoken. 

We kwamen daar en wilden het wreken, 

En wilden het u hebben gebracht,

100. Maar hij had zulke kracht, 

Dat hij er drie daar versloeg 

Met de speer die hij droeg.ユ 

Fromont zei toen, de graaf: 

ヤWat deed ge verder daarna?ユ

105. ヤHeerユ, zeiden ze, ヤwe doodden hem daar, 

En lieten hem in het bos, dat is waar, 

Liggen, en ook zijn honden.ユ 

Fromont zei: ヤdat is grote zonde.ユ 

Fromont zei: ヤdit is grote schande.

110. Nog mag wel komen die tijd, 

Dat hij gewroken mag wezen. 

Ga, haal hem,ユ zei hij gelijkertijd, 

ヤEn breng hem hier; in deze nacht 

Ik wil dat men hem hier bewaakt

115. En doe al zijn behoefte of eer: 

Zoals het mag zijn, ik zal droevig zijn, 

Want edelman is recht dat is 

Treurig en bedroefd, geloof me, 

Als andere edelman misgaat.

120. Ga, haal hem me, en laat het niet.ユ

[6] Ze zeiden: メHeer, we zullen het doen.ユ

Toen keerden ze tot de baron 

In het woud daar hij lag.

Op een baar, zo goed men kon,

125. Legden ze de dappere man, 

En voerden hem henen vandaar 

Te Lens waart te graaf Fromont, 

En hen volgden de drie honden 

Tot Lens in de zaal.

130. Daar legden ze de ridder beneden

Op een tafel die daar lag, 

Daar Fromont op te eten plag 

Met zijn ridders en zijn genodigden

Te hoge feesten en te grote.

135. De honden gingen om hem staan 

En likten zijn wonden gelijk, 

Zijn handen en zijn aanschijn. 

Mooiere man mocht er niet zijn 

Dan die graaf die daar lag,

140. Elk ontfermde het die hem zag.

[7] Zijn lijf was helder en wit. 

- ヤGod, wat ridder zo was dit!ユ 

Zeiden ridders en vrouwen, 

Allen waren ze in rouw:

145. ヤHet was zonde dat hij hier kwam, 

Daar hij aldus zijn einde nam. 

God, hoe mooi is zijn mond!ユ 

Elk prees hem die daar stond; 

ヤHet is schande al te groot

150. Dat hij aldus is dood gebleven

Van onwaardige vuile booswichten. 

Een edelman met zijn partij

Had het nauwelijks durven wagen.  

Meteen kwam Fromont toe gegaan,

155. En bekeek hem helemaal 

Voor en achter alzo goed. 

Levend had hij hem gezien, 

Dood mocht het hem te beter geschieden 

Hij herkende hem bij een wond,

160. Die hij zelf te enige tijd 

Hem gaf in het aanschijn de edele ridder

Voor Sint Quentin in de boomgaard. 

Ten eerste dat hij hem dus herkende, 

Daar hij stond onder zijn hofgezinノ

(1) diegene die verantwoordelijk was voor het verzorgen van hondenvoer.

 

[8] Tweede fragment.
Begge's lijk.

 

Fromont beweent Begge:

165 ヤGhi wart die alre beste een

Die noit ors hevet bescreen

Haddi ghad wapine an

U en hadden .XL. man  

Niet en bies en connen gescaden.

170. Mer neegi, gi wart verraden 

Onder die glottoene putertiere

Nu dat gi versciet so sciere, 

Daeraf ben ic in rouwe groet. 

Soe sere dert mi uwe doet,

175. Edel prince goedertieren, 

Dat niemen en mochte gevisieren.ユ 

Doe die claghe was gedaen, 

Sende Fromont henen saen 

Omme den goeden abt Letrijs

180. Van sinte Amans, dies sijt wijs. 

Hi was neve sgraven Beggen, 

Veertech riddren tere reggen 

Brachte hi met hem te male, 

Ende .XV. moneke alse wale.

[9] 185 Tirst dat hi in die sale quam, 

Ende hi die bare vernam, 

Doe vragede hie den grave Fromonde: 

ヤWat dat ware datter stonde, 

Ende die man, diere stont,

190. Waer hi doet ochte gewont?  

Fromont seide: ヤIn loechens niet, 

Hets Begge die grave die gire siet, 

Cnechte hebbene verslaghen 

Om een swijn, dat si hem saghen

195. Hebben gevaen in ghenen woude.ユ 

- ヤDat dert mi sereユ, seide Fromonde doude. 

Doe die abt dat verstoet, 

Wart hi herde swaer gemoet, 

Ende seide te Fromonde mettesen:

200, ヤWat duvel, wat sal dit wesen? 

Ghi hebt mijnen oem verslagen, 

Nu sal men mi ane sien dragen 

Die starke witte halseberchringe, 

Ende laeten der ordenen heilege dinge,

205. Ende sal ontbieden mine mageユ.

[8] Tweede fragment.
Begge's lijk.

 

Fromont beweent Begge:

165 ヤGe was een van de allerbesten, 

Die ooit een paard heeft beschreden

Had ge gehad wapens aan

U had 60 man  

Vrijwel niet kunnen beschadigen.

170. Maar nee gij, gij werd verraden 

Onder de hardvochtige schelmen

Nu dat ge scheidt zo snel,

Daarvan ben ik in grote rouw. 

Zo zeer deert me uw dood,

175. Edele prins goedertieren, 

Dat niemand zich mag voorstellen.ユ 

Toen dat klagen was gedaan, 

Zond Fromont heen gelijk 

Om de goede abt Letrijs

180. Van Saint Amand, dus wees bekend. 

Hij was neef van graaf Begge, 

Veertig ridders in een rij

Bracht hij met hem in een keer, 

En 15 monniken alzo wel.

[9] 185 Ten eerste dat hij in de zaal kwam,

En hij de baar vernam, 

Toen vroeg hij de graaf Fromont: 

ヤWat dat was dat er stond, 

En die man, die er stond,

190. Was hij dood of gewond?  

Fromont zei: ヤIk loochen het niet, 

Het is Begge de graaf die ge er ziet, 

Knechten hebben hem verslagen 

Om een zwijn, dat ze hem zagen

195. Hebben gevangen in dat woud.ユ 

- ヤDat deert me zeerユ, zei Fromont de oude. 

Toen de abt dat verstond, 

Werd hij erg droevig, 

En zei tot Fromont tegelijkertijd:

200, ヤWat duivel, wat zal dit wezen? 

Ge hebt mijn oom verslagen, 

Nu zal men me aan zien dragen 

Die sterke witte mali創kolder, 

En laten ordenen heilige dingen,

205. En zal ontbieden mijn verwantenユ.

 

[10] Fromont verzoekt den abt hem niet te dooden:

ヤGi sijt abt tote Sinte Amande, 

Ende ic ben grave van den lande, 

Die u mesdade, het soude mi deren, 

Ende soudi met minen live weren.

210. Dies seldi en lettel dor mi doen: 

Ghi selt den lichame van den baroen 

Voeren den hertoghe Gerine saen, 

Ende segt hem dat ic hebbe gevaen 

In minen kerkeren die mordenaren

215. Die sgraven doet sculdech waren; 

Die willic hem senden altemale, 

Dat hire over rechte wale 

Ende doese doeden ende ontliven, 

Magic hiermet sijn vrient bliven

220. Dabt seide: ヤdits goede tale, 

Doet dit, soe mogdi noch wale 

Genesen ende leven met vreden.ユ 

Doe hief men op met haestechede

[11] Den grave alsoe alse hi stoet,

225. Op twe mule sachte gaende ende goet. 

Vier cnapen gingen daer mede, 

Dine hilden in elke stede.  

Vort seggic u van Begs maisnieden, 

Die inden woude van hem scieden:

230. Si reden ten Valencen wert 

Te Berargire haren wert. 

Den nacht bleven si daer en trouwen, 

Mer si en consten van groeten rouwen 

En twinteken niet gheslapen,

235. Noch die riddren, noch die cnapen 

...........

[10] Fromont verzoekt de abt hem niet te doden:

ヤGe bent abt te Saint Amand, 

En ik ben graaf van het land, 

Die u misdeed, het zou me deren, 

En zou u met mijn lijf verweren.

210. Dus zal ge weinig ten behoeve van mij doen: 

Ge zal het lichaam van de baron 

Voeren de hertog Gerine gelijk, 

En zeg hem dat ik heb gevangen 

In mijn kerker de moordenaars

215. Die van de graaf dood schuldig waren; 

Die wil ik hem zenden allemaal 

Dat hij er over goed berecht 

En laat ze doden en van het leven beroven, 

Mag ik hiermee zijn vriend blijven

220. De abt zei: ヤdit is goed gezegd, 

Doe dit, dan mag je nog wel 

Behouden blijven en leven met vrede.ユ 

Toen hief men op met haast

[11] De graaf alzo zoals hij stond,

225. Op twee muilezels die zacht en goed gaan. 

Vier knapen gingen daarmee, 

Die hem hielden in elke plaats  

Voors zeg ik u van Beggeユ s manschappen, 

Die in het woud van hem scheiden:

230. Ze reden te Valence waart 

Te Berargire hun waard. 

Die nacht bleven ze daar waarlijk, 

Maar ze konden niet van grote rouw 

Een beetje niet slapen,

235. Noch die ridders, noch de knapen 

ノノノ..

 

Berangier roemt Begge en zegt:  

ヤOnd...............hire 

Ende wijs ende goedertieren

Hi gaf mi van den halse sijn 

Desen mantel sabelijn

240. Ende desen pels hermerijn.

[12] Dies salic den grave fijn, 

Semmi die goede sinte Amant! 

Soeken al dor dit lant, 

Tote daer ickene vinden can.ユ

245. Rygaut seide: ヤSo sitte dan 

Stappans op, lieve here wert, 

Sint gine mede te soeke gert.ユ 

Ende si dadent sonder respijt, 

Ende porden vore mettentijt,

250. Ende voeren van Valescijn 

Rechte tote Chambelijn 

Ten cloesterkine daer men plach 

Gode in te diene nacht ende dach. 

Die goede wert hi voir vore

255. Ende sach comen uter dore 

Enen monec, dien vrageden si, 

Ochte hi iet den grave vri 

Daer vore hadde liden gesien  

Die monec bepeinsde hem mettien,

260. Daerna seide hi: ヤghi riddren fier, 

Gistern avond so leet hi hier,

 Ende jaghede een everswijn;

[13] Oec waren die honden sijn 

Som so mat, hi moestse voren.

265. En luttel rusten si hem tier uren 

Ende voeren vort daer naer. 

Die goede monec voir mede daer, 

Die horne setten si te monde. 

Dies vernam hen te dier stonde

270. Die grave Fromont, die daar reet, 

Als hi van Lense quam gereet. 

Hi voerde den lichame, dat ic las, 

Den abt riep hi, sijt seker das, 

........., so seide hi:

275. ヤIc hore hier, gheloves mi, 

Comen inne wete welke liede, 

Maer het sijn van Begs maisniede, 

Die haren here soeken varen, 

Ic wilre en ghene twaren

280. Noch ontmoeten, noch oec sien; 

Want lichte moechter af mescien, 

Want erre liede vrome ende goede 

Doen dicke in haren moede 

Daer af compt toren ende pine;

285. Dies willic keren ende die mine: 

Vort vort te Mes desen grave.ユ

[14] Mettesen sciet Fromont ave, 

Ende voir te Lens in sine stat, 

Die hi dede vervesten bat,

290. Ende warneerde doe sijn lant; 

Wat hi cranc ende tebroken vant 

Dede hi vermaken altemale, 

Want hi en was niet seker wale 

Dies hi hadde recht harde groet,

295. Want om den grave, die doet 

Lach, hadde hi menegen viant. 

Daer af so porde al te hant 

So groete orloghe, gheloeft mi das, 

Dats Vrankerike te quader was.

300. Nu vert dabt siere straten, 

Die Fromonde heft gelaten. 

Soe verre reet hi dat hi vernam 

Waer Begs maisniede quam. 

Die wert heft den abt versien,

305. Ende heftene verkint mettien. 

Den abt vragede hi tier stont: 

ヤHere, es doet ochte gewont 

Die man die ligt op die bare? 

Gerne wistic wie hi ware.ユ

310. Die abt seide: ヤdat sal syn

Hets Begge, die goede palesijn, 

Garijns broedere shertoghen, 

Die rike es ende vermoghen, 

In desen woude, hets scade groet,

[15] 315 Slogene Fromonts liede doet.ユ

Doe dat horde die maisniede, 

En sagdi noit so droeve liede. 

Dat kint Rigaut gegreep die bare 

Met beiden handen, met groeten vare,

320. Ende helsede menech werf dat scrijn, 

Hi ontecte den oem sijn, 

Ende scoerde die hertene huit 

Ende dat wassen cleet uit, 

Ende sach al bloet den grave gheert,

325. Sijn ogen donker ende verkeert, 

Sine arme bleec ende dien lichame, 

Dat hem was herde ombequame

ヤAy oemユ, seit hi, ヤdits quade mare, 

Dat g dus ligt in desen bare.

330. Ende wat pe地sde hi die u versloch? 

Hem bliven v誕nde gnoch, 

Ende den dag dat ic leve mede 

En hebbense van mi pais no vredeユ. 

Ende die joncheren die mede waren,

335. Die daer hilden neven der baren, 

Weenden herde bitterlike, 

Want het soutse die grave rike 

Riddren hebben gemaect al.

[16] Si clageden sere haer mesval,

340. Si riepen: ヤwat selew, caytive? 

Ende wat selewi uwen goeden wive 

Beatrisen segghen moghen, 

Waer wi quite worden shertoghen? 

Ende oec Hernase ende Gerine

345. Den tween sconen kindren sine? 

Wine selen dorren te lande keren, 

So sere selewise verseren.ユ 

- ヤGawise soeken,ユ seide Rygaut, 

ヤEnde doen hen menech swar assaut,

350. Inne prise mijn leven niet .ij. sporen.ユ

De abt ontraadt dit:

ノノノ..

351 ヤfノ en oec fノノ

ノ.zijnノ..

eノ..

Dies selt ghi varen sekerlike

355. Ende keren mitten like 

Tote Garine tote Mes, 

Ghi selt daer horen, gheloeft mi des,

[17] Ander niemare die ghi ee

Selt horen, al es u therte seer.ユ

360. Rigaut seide: ヤdit sal sijnユ. 

Dus reden si tote Valencijn, 

Tot haren wert Berragiere. 

Dat lijc ontcleden si sc弾re, 

Ende settene in die meeste sale.

365. Daer quamen, dat wet wale, 

Riddren, knapen ende vrouwen, 

Die dat lijc wouden scouwen, 

Ende dine clageden herde sere. 

Men sette daer oec om den here

370. Stallichte van dieren werke. 

Daar quamen papen ende clerke, 

Die daer songhen die vigilien  

Rigaut riep te selver wilen 

Sinen wert Beragiere:

375. - ヤHer wertユ, seit hi, ヤgheleit m scire 

Den rechte wech te Cellijs, 

Ic sal u gheven, des sijt wijs, 

Mine cleeder die ic hebbe ane mi; 

Ochte leit mi tote Crespi,

380. Ende neempt tehans die cleeder hier.ユ 

- ヤGerneユ, seide her Berargier. 

Doe saten si op alle beide, 

Ende reden in die Gods gheleide. 

Rigaut sciet van den andren daer,

[18] 385 Ende reet met sinen wert, dats waer, 

Ende reden dien nacht aldure, 

Die wert leitdene wel ter cure

ノ..ノ..

Te Crespi kerde die wert weder, 

Rigaut ne dranc no beette neder,

390. Maer hi reet altenen doe 

Sere tote Parijs toe. 

Het was bedempt, doe hire quam, 

Ende sijn ors was al lam, 

Dat vorder niet en mochte gaen.

395. Tsiere herberghen beette hi saen. 

Doe hi van den orse ginc, 

Vielt onder den jongelinc. 

Sijn wert sacht ende wart ververt, 

Ende vragede hem wat hem dert,

400. Ende ware sijn here ware, die grave? 

Rigaut seide: ヤic scieter ave, 

In Loraine so es hi, 

Ende hi hiet keren mi 

Te lande wert, daer hi mi sinde.

405. Nu segt mi ochte ic hier vinde 

Die wel gheraecte keiserinne?ユ 

Die wert hi antwerde met sinne: 

ヤJagi here, bi mire trouwen, 

Si was heden tonser Vrouwen

[19] 410 Te messen daar icse sach.ユ

Rigaut haeste hem wat hi mach, 

Ende ginc te hove wert boude. 

Omdat menne niet kennen en soude, 

Hadde hi sinen capruin getogen

415. Tote verre over sijn oghen, 

Ende ginc ter coninginnen na dat 

In die camere daer si sat, 

Ende groettese haestelike. 

Doe verkindene die vrouwe rike,

420. Ende seide: ヤsidi dit, Rigaudijn? 

Waer es Begge, die here dijn?ユ 

- ヤVrouweユ, seit hi, ヤsprect jegen mi, 

Ic sal u segghen, waar hi siユ 

Doe gingen si in ene camere saen,

425. Die vrouwe ginc besiden staen. 

ヤVrouweユ, seit hi, ヤdor Gode genade!

 Dat ic u seggen sal in rade,

[20] Moeti helen over alユ.

 Die vrouwe seide: ヤVrient, ic sal

430. Die sake helen, op dats es noet.ユ 

Rigaut seide: ヤVrouwe, jaet groet: 

Beg is doet, die here mijn, 

Dies ic niet drovere en mach sijn, 

Noch rouweger in ghere wisen,

435. Tybaut doetdene van den plankisen.  

Doe die vrouwe dat verstoet, 

Wart si harde swaer gemoet, 

Ende ware in onmacht gesegen, 

En hadt gedaen Rigaut die degen,

440. Diese onthilt ende seide: ヤVrouwe, 

Doer God en maect enghene rouwe, 

Soe dats iemen werde geware! 

Want eer weten die niemare 

Selen onse doetviande,

445. Salicse in haren lande 

Hebben gedaen pine groet, 

Ende meneghen, hopic, hebben doet. 

Maer vrouwe! mi sciede wonder: 

Daer ic beten soude hieronder,

450. Doe viel mijn pert onder mi, 

Van pinen wanic wel dat si.ユ 

Die vrouwe seide: ヤen sal niet scaden, 

Een beter salic u beraden.ユ

[21] Si riep haren capellaen,

455. Ende hiet hem halen saen 

Hare goede ors arabi, 

Dat haer gaf dabt van Lengi. 

Die capellaen deet eer iet lanc, 

Rigaut seits hare groten danc,

460. Rigaut seide: ヤbi Gode, vrouwe! 

Ic hebbe ghad so groten rouwe, 

Dat ic in twen dagen lanc 

Noch en at noch en dranc, 

Noch en sliep oec en twint.ユ

465. Die vrouwe seide: ヤlieve kint;ノ.

Berangier roemt Begge en zegt:  

ヤOnd...............hier 

En wijs en goedertieren

Hij gaf me van zijn hals 

Deze sabelen mantel

240. En deze hermelijnen pels.

[12] Dus zal ik de mooie graaf, 

Zo helpt me de goede Sint Amand! 

Zoeken al door dit land, 

Tot daar ik hem vinden kan.ユ

245. Rigaut zei: ヤZo sta dan 

Terstond op, lieve heer waard, 

Sinds ge hem mede te zoeken begeert.ユ 

En ze deden het zonder respijt, 

En gingen voort met de tijd,

250. En voeren van Valence

Recht tot Chamberlain 

Ter kloostertje daar men plag 

God in te dienen nacht en dag. 

De goede waard hij ging voort

255. En zag komen uit de deur 

Een monnik, die vroegen ze, 

Of hij iets de edele graaf

Daarvoor had hij voorbij zien gaan  

De monnik bedacht zich meteen,

260. Daarna zei hij: ヤgij edele ridders, 

Gisteravond zo ging hij hier,

En jaagt op een everzwijn;

[13] Ook waren de honden van hem

Sommige zo mat, hij moest ze eerst.

265. Een weinig rusten ze zich te die tijd 

En voeren voort daarna. 

Die goede monnik ging mede daar, 

De horen zetten ze aan de mond. 

Dus vernamen ze te die tijd

270. De graaf Fromont, die daar reed, 

Toen hij van Lens kwam gereden

Hij voerde het lichaam, dat ik las, 

De abt riep hij, wees zeker van dat, 

........., zo zei hij:

275. ヤIk hoor hier, geloof me, 

Inkomen weten welke lieden, 

Maar het zijn van Beggeユ s manschappen, 

Die hun heer gaan zoeken, 

Ik wil er geen zeker

280. Noch ontmoeten, noch ook zien; 

Want licht mag er iets van misgaan, 

Want vertoornde lieden dappere en goede 

Doen dikwijls in hun gemoed 

Daarvan komt toorn en pijn;

285. Dus wil ik keren en de mijne: 

Voort verder te Metz deze graaf.ユ

[14] Gelijker tijd scheidde Fromont af, 

En voer te Lens in zijn stad, 

Die hij beter liet versterken,

290. En versterkte toen zijn land; 

Wat hij zwak en gebroken vond 

Liet hij helemaal herstellen, 

Want hij was niet goed zeker 

Dat hij had recht erg groot,

295. Want om de graaf, die dood 

Lag, had hij menige vijand. 

Daarvan zo ontstond gelijk 

Zoユ n grote oorlog, geloof me dat, 

Dat in Frankrijk te ongeluk was.

300. Nu gaat de abt zijn straten, 

Die Fromont heeft gelaten. 

Zo ver reed hij zodat hij vernam 

Waar Beggeユ s manschappen kwamen. 

De waard heeft de abt gezien,

305. En heeft hem meteen herkend. 

De abt vroeg hij te die tijd: 

ヤHeer, is dood of gewond 

De man die ligt op die baar? 

Graag wist ik wie hij is.ユ

310. De abt zei: ヤdat zal zijn

Het is Begge, de goede dienaar van een vorst, 

Garijnユ s broeder hertog, 

Die rijk is en machtig, 

In dit woud, het is schande groot,

[15] 315 Sloeg hem Fromontユ s lieden dood.ユ

Toen dat hoorde de manschappen, 

Zag men nooit zulke droevige lieden. 

Dat kind Rigaut greep de baar 

Met beide handen, met groot gevaar,

320. En omhelsde menigmaal de schrijn, 

Hij ontblootte zijn oom, 

En scheurde de herten huid 

En dat gewassen kleed uit, 

En zag al bloot de ge粗rde graaf,

325. Zijn ogen donker en verdraaid, 

Zijn armen bleek en dat lichaam, 

Dat hem was erg ongeschikt

ヤAy oomユ, zei hij, ヤdit is een slecht bericht, 

Dat ge dus ligt in deze baar.

330. En wat peinsde hij die u versloeg? 

Hem blijven vijanden genoeg, 

En de dag dat ik leef mede 

En hebben ze van mij rust nog vredeユ. 

En de jonkheren die mede waren,

335. Die daar staan nevens de baar, 

Weenden erg bitter, 

Want hen zou die edele graaf 

Ridders hebben gemaakt alle.

[16] Ze beklaagden zeer hun ongeval,

340. Ze riepen: ヤwat zullen we, ellendige? 

En wat zullen we uw goed wijf 

Beatrijs zeggen mogen, 

Waar we kwijt geworden zijn de hertog? 

En ook Hernaude en Gerine

345. De twee mooie kinderen van hem? 

We zullen niet te lande durven keren, 

Zo zeer zullen we ze verdriet doen.ユ 

- ヤGaan we ze zoeken,ユ zei Rigaut, 

ヤEn doen hen menige zware aanval,

350. Ik prijs mijn leven helemaal niet.ユ

De abt ontraadt dit:

ノノノ..

351 ヤfノ en ook fノノ

ノ.zijnノ..

eノ..

Dus zal ge gaan zeker

355. En keren met het lijk 

Tot Gerine te Metz, 

Ge zal daar horen, geloof me dus,

[17] Ander nieuws die ge eerder 

Zal horen, al is uw hart bedroefd.ユ

360. Rigaut zei: ヤdit zal zijnユ. 

Dus reden ze tot Valence, 

Tot hun waard Berargiere. 

Dat lijk ontkleden ze snel, 

En zetten hem in de voornaamste zaal.

365. Daar kwamen, dat weet wel, 

Ridders, knapen en vrouwen, 

Die dat lijk wilden aanschouwen, 

En die zich belaagden erg zeer. 

Men zette daar ook om de heer

370. Stallichten van duur maaksel. 

Daar kwamen papen en klerken, 

Die daar zongen de lijkdienst  

Rigaut riep terzelfder tijd

Zijn waard Berargiere:

375. - ヤHeer waardユ, zei hij, ヤbegeleid me snel 

De rechte weg tot Celles, 

Ik zal u geven, dus wees bekend, 

Mijn kleren die ik aan me heb; 

Of leidt me tot Crespi,

380. En neem gelijk die kleren hier.ユ 

- ヤGraagユ, zei heer Berargier. 

Toen zaten ze op alle beide, 

En reden in Gods geleide. 

Rigaut scheidde van de anderen daar,

[18] 385 En reed met zijn waard, dat is waar, 

En reden die hele nacht door, 

De waard leidde hem wel terdege

ノ..ノ..

Te Crespi keerde de waard weer

Rigaut dronk niet nog steeg af,

Maar hij reed aanhoudend door 

Zeer tot Parijs toe. 

Het was duister, toen hij er kwam, 

En zijn paard was zo lam, 

Dat het verder niet mocht gaan.

395. Tot zijn herberg steeg hij af gelijk. 

Toen hij van het paard ging, 

Viel het onder de jongeling. 

Zijn waard zag het en werd bang, 

En vroeg hem wat hem deert,

400. En waar zijn heer was, de graaf? 

Rigaut zei: ヤik scheidde van hem, 

In Lorraine zo is hij, 

En hij zei me te keren

Te lande waart, daar hij me zond.

405. Nu zeg me of ik hier vindt 

Die zeer voortreffelijke keizerin?ユ 

De waard hij antwoordde met verstand: 

ヤJa gij heer, waarachtig, 

Ze was heden te onze Vrouwe

[19] 410 Te mis daar ik haar zag.ユ

Rigaut haastte hem wat hij kon, 

En ging snel te hof waart. 

Opdat men hem niet herkennen zou, 

Had hij zijn muts getrokken

415. Tot ver over zijn ogen, 

En ging ter koningin na dat 

In de kamer daar ze zat, 

En begroette haar snel. 

Toen herkende hem die edele vrouwe,

420. En zei: ヤben jij dit, Rigaut? 

Waar is Begge, uw heer?ユ 

- ヤVrouweユ, zei hij, ヤspreek tegen mij, 

Ik zal u zeggen, waar hij isユ 

Toen gingen ze in een kamer gelijk,

425. Die vrouwe ging bezijden staan. 

ヤVrouweユ, zei hij, ヤdoor Gods genade!

 Dat ik u zeggen zal in raad,

[20] Moet  ge helen overalユ.

 De vrouwe zie: ヤVriend, ik zal

430. Die zaak verhelen, indien het nodig is.ユ 

Rigaut zei: ヤVrouwe, ja het is erg: 

Begge is dood, die heer van mij, 

Dus mag ik niet droeviger zijn, 

Nog rouwvoller op geen manier,

435. Tybaut doodde hem van de plankisen. (1)

Toen die vrouwe dat verstond, 

Werd ze erg zwaar van gemoed, 

En was in onmacht gevallen, 

En had niet gedaan Rigaut die held,

440. Die haar opving en zei: ヤVrouwe, 

Door God maak geen rouwe, 

Zodat iemand het gewaar wordt! 

Want eer weten dat nieuws 

Zullen onze doodsvijanden,

445. Zal ik ze in hun landen 

Hebben gedaan grote smart, 

En menigeen, hoop ik, hebben gedood. 

Maar vrouwe! Mij geschiedde wonder: 

Daar ik afstijgen zou hiervoor,

450. Toen viel mijn paard onder mij, 

Van vermoeidheid denk ik wel dat het is.ユ 

De vrouwe zei: ヤhet zal u niet schaden, 

Een betere zal ik u bezorgen.ユ

[21] Ze riep haar kapellaan,

455. En zei hem halen gelijk 

Haar goede Arabische paard, 

Dat haar gaf de abt van Lengi. 

De kapelaan deed het al gauw, 

Rigaut zei haar grote dank,

460. Rigaut zei: ヤbij God, vrouwe! 

Ik heb gehad zoユ n grote rouw, 

Dat ik in twee dagen lang 

Nog at nog dronk, 

Nog sliep ook iets.ユ

465. De vrouwe zei: ヤlieve kind;ノ.

(1) versterkte plaats.

  

Derde fragment.

Beggeユ s familie en vrienden. Gerbert de zoon van Garijn.

Garijn, Beggeユ s broeder spreekt tot de te Metz verzamelde vrienden:

ヤGhi herenユ, seit hi, ヤverstaet mi: 

Begge, die hertoghe vri, 

Was in Fromonts wout geslagen, 

Om een swijn dat hi ginc jagen,

470. Van Fromonts vrienden ende maghen, 

Dat ic ewelike mach claghen. 

Nu was hier Fromont tenen daghe 

Ende sine vriende ende sine maghe. 

Die dach over niet teginc.

[22] 475 Nu hebbewi vor den coninc 

Pippine enen andren ghenomen, 

Daer willic met minen vrienden comen. 

Ic ducht vergaen sal qualike, 

Want die Bordeloise sijn rike,

480. Doch en moghense hem onthouden niet. 

Ic wille Gierberte, dien gi hier siet, 

Ridder maken, raetdijt mi, 

Merghen vroech, ende so mach hi 

Mi hulpen mine veede dragen

485. Met minen vrienden, met mine magenユ  

Doe seide die hertoghe Auberi: 

ヤHet ees te doene, dat dunke mi, 

Mer sentene Pippine den coninc, 

Dat hi make den jongelinc

490. Ridder ende wapene gheve: 

Hi saelt wel doen, hi es sijn neve.ユ 

Garijn seide: ヤdanne mach niet sijn, 

Ic duchte dat die sone mijn 

Soude werden onderweghen

[23] 495 メVan sinen vianden versleghen.ユ

Doe seide Ouri die Aelman: 

ヤOem, daer en vrucht niet an; 

Ghi selt hier u lant bewaren, 

Ende ic sal met minen neve varen

500. Met vele riddren gewapent wel. 

Ende vielt oec vor den coninc el 

Dan al goet van Fromonts maghen, 

Si souden hen van ons versaghen; 

Ontmoettewi se oec onderwegen,

505. Wi souden hen comen jeghen 

Ende bestridense in der straten,

Wi en souden ons niet verdrucken laten.ユ 

Garijn seide: ヤghi segt wale, 

Nu bereit u altemale,

510. Ende vart met hem enweghe, 

God gheve u ghelucke ende sege!ユ  

Garijn dede met hen vuren 

Gout ende zilver te dier uren, 

Viftien someren gheladen.

515. Si voeren enwech met goeden staden, 

Ende porden eens maensdags vroech. 

Si hadden so wel haer gevoch,

 Dat si tsavonts te Chalon quamen, 

Daer si haer herberghe namen

[24] 520 Metten biscop, Garijns oem, 

Die daer wale hens nam goem. 

Smargens doe si souden riden 

Ende bereet waren [waren] hare rossiden, 

Bat die bisscop hen, hare wert,

525. Wanneer si keerden te lande wert, 

Dat si weder aldaer quamen 

Ende sire provenden namen. 

Si ghelovedent onder hen lieden. 

Mettesen worden si henen scieden,

530. Ende varen haren wech enweghe, 

God die gheve hen ere ende seghe! 

Soe langhe redense, dies sijt wijs, 

Dat si quamen te Parijs. 

Si name hare herberghen in die stat,

535. Ende die mare quam na dat 

Vor den coninc Pippine 

Ende vore die coninginne fine, 

Dat daer quame in de stat ghevaren 

Gherart van Ludeke twaren,

540. Ende die Aleman Ouri, 

Ende die Borghenioen Auberi, 

Ende Hughe van Camerike, die getrouwe, 

Ende Wouter van Henegouwe 

Met x.m. riddren coene,

545. Ende brachte Gierbeerte, Garijns sone, 

Die riddre gerne werden soude,

[25] Wart dat die coninc woude.

Die coninginne seide: ヤwillecome 

Moete sijn mijn neve vrome!

550. Bringet mi laken van samite 

Ende cleder met groten vlite, 

Die willic gheven mine neve, 

In dien dat hem God ere geve; 

Die coninc hoede hem wale dat hi recht

555. Doe minen neve den cnecht 

Ende voldoe sine begheren.ユ 

ヤVrouweユ, seide Peppijn, ヤinne saels niet weren. 

Hierrenbinnen quam in gevaren 

Gierbert ende die met hem waren,

560. Ende groetten den keiser Peppine 

Ende alle die baroene sine. 

ヤHereユ, seit hi, ヤmi sent hier 

Mijn vader, die hertoghe fier, 

Ende ontbiet u, here, dat

565. Dat gi mi al hier ter stat 

Riddre maect om sine minne,

[26] Ochte merghen ten beginne, 

Ende gheft mi wapene ende pert, 

Heerlec sende hi mi herwert.ユ

570. Die keiser seide: ヤdat sal sijn 

Merghen gedaen, neve mijn.ユ 

Mettien hine in sinen arme geprant, 

Ende custene an sinen mont te hant 

Vriendelike, ende mettien

575. Heft Gierberte die coninginne versien, 

Ende liep te hare haestelike, 

Ende groette die vrouwe rike, 

Daerna soe sede hi: ヤVrouwe mijn, 

U ontbiet mijn vader Garijn

580. Bi mi v.c. God houdenユ. 

Die vrouwe seide: ヤonvergouden 

En moet hem God nemer laten, 

Hi en moet hem gheven te baten. 

Nu segt mi, neve, wat hi doet,

585. Ende Aalys, die vrouwe goet, 

Dijn moeder, die vrouwe vroede?ユ 

Tkint seide: ヤsi sijn met goede, 

Ende met hen es, dies sijt wijs, 

Mijn moye, die scone Beatrijs,

590. Die drovet utermaten sere 

Om Begge, den stouten here.ユ 

Die keiserinne seide echt: 

ヤTwaren, neve, si heft recht

[27] Dat sire drove omme si,

595. So ben ic oec, gheloves mi.ユ

Die keiser riep Gierbeert dat kint, 

Ende heft om dander gesint, 

Om den Borghenioene Aubrine. 

Die vrouwe hadde Hernaude ende Gerine,

600. Ende cussese herde menechfout, 

Want si en waren niet out. 

Die coninc hiet den Borghenioen, 

Dat hi soude baden doen 

Gierberte den nuwen man:

605. ヤHi soude hem gheven dan 

Bont ende grau ende hermeryn.ユ 

Die hertoghe seide: ヤdat sal sijnユ.  

Dus sijn si van den coninc gesceeden, 

Ende gingen daer bened

610. In haer herberghen, daer si daden 

Cupen setten ende ginghen baden. 

Girbeert hadde ene cupe allene, 

Die ne was niet groet, want hi was clene. 

Banderside so baetden wel

615. Vierwerf . xx . joncheren snel, 

Die riddren mede worden gedaen. 

Die coninginne sende hem saen

[28] Mantel ende cleeder diere, 

Ghemaect na edele maniere,

620. Si sende hem orse ende rossiden. 

Die coninc sende hem oec tien tiden 

Bont ende grau al die ghelike, 

Ende orse bereit rikelike; 

Groet prosent, dat es waer

625. Gaf die coninc Gierbeerte daer, 

Ende die coninginne mede  

Nu hort wat dat Gierbeert dede: 

Hi sat op, ende sine joncheren, 

Ende reet te hove wert met eren,

630. Daer hi wel was ontfaen. 

Daerna gingen die heren dwaen, 

Ende gingen ten taflen eten. 

Na den etene, wildijt weten, 

Sijn die heren opgestaen,

635. Ende sijn te vespren gegaen 

In die kerke tonser Vrouwen, 

Die si baden met trouwen, 

Dat sise hoeden moete ende beverden 

Die daer riddren wouden werden.

[29] 640 Die nacht waecten si alle daer 

Vor onser Vrouwen outaer, 

Tote smargens dat die dach ontspranc 

Ende die bisscop misse sanc. 

Doe die misse was gedaen.

645. Quam die coninc vort gegaen, 

Ende gorde Gierbeerte sijn swert, 

Ende hieten wesen onververt, 

Ende gaf hem den halslach mede, 

Daerna hijt al den andren dede.

650. Ende doe si ridder ghemaect waren, 

Wouden si te hove varen, 

Daer si wel waren ontfaen  

Na den etene saten si saen 

Op, ende reden uit borderen.

655. Daer was ghesien van bachelleren 

Scone ghemoet ende scone gestreden. 

Deus! wat wartere afgereden

[30] Ende geworpen onder voet.

Mer bovenal so wasser goet

660. Gierbeert die jonghe hertoghe, 

God moet hem gheven dat hem doeghe!  

Die coninginne merctene wel.  

Mettesen so sciet dat spel, 

Ende keerden ter herberghen toe.

665. Deus, wijn ontboet men daertoe, 

Die men gaf willechlike. 

Doe saten up die heren rike, 

Ende voiren te hove wart, 

Daer ginc men eten ongespart.

670. Die coninc nam den jonghen hertoge

 Ende dedene bi hem sitten hoghe. 

Ende doe dat eten was gedaen, 

Nam Gierbert orlof saen 

An den coninc, sinen here,

675. Ende seide: ヤhets tijt dat ic kere, 

Here, te minen vader nu, 

Uwen orlof biddic u,

Want mergen vroech willic varen.ユ 

Die coninc hi antwerde twaren:

680. ヤNeve, God moet u gheleiden!

[31] Hoe, en wildi niet langer beiden?ユ 

- ヤHereユ, seit hi, ヤnenic niet.ユ 

Ende daer hi van den coninc sciet, 

Helsedine te meneger stont,

685. Ende custene ane sinen mont, 

Ende bevalne onser Vrouwen. 

Daerna ginc Gierbeert en trouwen 

In die camere ter coninginnen, 

Die sijns was blide in allen sinnen,

690. Ende custene te meneger stont 

Sine liere ende sinen mont.  

Si seide: ヤNeve, hort na mi, 

Mijn herte, mijn sin so sidi; 

Mint uwe vriende, radic u,

695. Ende vort biddic u nu: 

Sijt getrouwe uwen neven, 

Die jammerlec verweest sijn bleven, 

Si ghelicken altemale 

Van gedaenten Begge wale.

700. Deus, hoe blide hadde hi gesijn, 

Hadde hi u, lieve neve mijn, 

In dese ordene ghesien! 

Mer dat en mochte niet gescien. 

Peinst dat ghine vreken selt,

705. God gheefs u macht ende gewelt!ユ 

ヤAmen!ユ seide Gierbeert die jonghe, 

ヤMerghen, vrouwe, alsic ontspronge, 

Soudic gherne thuswert keren. 

God moet u houden in ure eren

710. Ende in ure gesontheiden!ユ

[32] –ヤVrient, God moet u gheleiden!ユ

Seide die coninginne wijs, 

ヤGod ende die goede sinte Danijs, 

Moet u gheleiden waer gi vart!

715. Ic sal u gheven een scone part, 

Ende .CCC. marc ghuldijn 

Ture welvart, neve mijn.ユ 

Gierbeert seits hare groten danc. 

Daerna over niet lanc

720. Sciet hi uter cameren daer. 

Die coninginne riep daer naer 

Hernaude ende Gerine, 

Ende seide: ヤHort, lieve neven mine, 

Sijt ghedinstech ende wert cone,

725. Twaren, dies hebdi te doene,ユ 

Dit seide si met wenenden ogen, 

ヤSi moeste hare vrientscap togen.ユ 

Die kinder seiden allebeide: 

ヤSi souden doen dat si seide,

730. Wouts hen onnen God onse here.ユ 

Doe sciedense van hare wenende sere 

Ende bevalense onser Vrouwen. 

Die coninginne bleef met rouwen 

Dor die doet van den grave Beggen

735. Nu willic u vort van Gierbeerte seggen, 

Die te sire herbergen ginc.

[33] Smergens porde die jongelinc 

Ende sine gheselscap altemale. 

Hi hadde vii.xx. wale

740. Riddre in sijn gheverde, 

Die saten alle op haer perde, 

Ende keerden weder te lande. 

Om dat si hadden vele viande, 

Hadden si hen wapenen doen.

745. Dus reden si tote Chaloen 

Ten biscop, diese wel ontvinc, 

Ende blide was van den jongelinc  

Van desen willic u laten staen, 

Ende wil u vort doen verstaen

750. Van Bernaert van Naisel 

Ende van den biscop alsoe wel 

Van Verdun Lanceline, 

Die vernomen hadden dat te Peppine 

Gierbeert ware te Parijs.

755. Si ontboden, dies sijt wijs, 

Hare vriende ende hare maghe, 

Soe dat sire hadden tenen dage 

Vergadert tien dusen wel. 

Doe dede Bernaert van Naisel

760. Die straten wachten ende beleggen, 

Ende sweren diere ende seggen: 

ヤMogense Gierbeerte bevaen, 

Si selen hem sijn hooft afslaen 

Ende Beggen kindren mede;ユ

[34] 765 Dit was nochtan binnen ghelede.

Dus mach Gierbeert sijn in sorgen, 

Mer dien God wille borgen, 

Hi ontgeet den lieden wel. 

Een messelgier die was snel,

770. Hi ginc vaste te Chaloen toe, 

Ende savonts quam hire doe, 

Doe die heren sliepen al. 

Hi liep vort sonder gescal 

Te biscops cameren heimelike

775. Ende clopte lijslike. 

Die biscop seide: ヤwie bestu, 

Die daer vore cloppes nu?ユ 

- ヤHereユ, seit hi, ヤdies sijt wijs, 

Ic ben gheboren van Parijs,

780. Ende ben een messelgier, 

Van Verduin comic hier 

Ende segge u dat gegadert sijn 

Bernaert van Naisel ende Lancelijn, 

Ende hebben belegt die straten

785. Met vele lieden utermaten, 

Ende sweren: mogen sine gevaen 

Gierberte, si selen hem afslaen 

Thoeft, ende oec den neven, sine,

[35] Hernaude ende Gerine.ユ

790. Doe die biscop dat verstoet, 

Wart hi drove in sinen moet, 

Hi stont op ende ginc in de sale, 

Daer die heren altemaleノ

Garijn, Beggeユ s broeder spreekt tot de te Metz verzamelde vrienden:

ヤGij herenユ, zei hij, ヤbegrijp me: 

Begge, die edele hertog, 

Was in Fromontユ s woud geslagen, 

Om een zwijn dat hij ging jagen,

470. Van Fromontユ s vrienden en verwanten, 

Dat ik eeuwig mag beklagen. 

Nu was hier Fromont te ene dag 

En zijn vrienden en zijn verwanten. 

Die dag om niets voorbij ging.

[22] 475 Nu hebben we voor de koning

Pepijn een andere genomen, 

Daar wil ik met mijn vrienden komen. 

Ik vrees dat het slecht zal vergaan, 

Want die Bordelaise zijn rijk

480. Doch mogen ze zich niet verdedigen. 

Ik wil Gierberte, die ge hier ziet, 

Ridder maken, raad ge het me aan, 

Morgen vroeg, en zo kan hij 

Me helpen mijn vete dragen

485. Met mijn vrienden, met mijn verwanten.ユ  

Toen zei de hertog Auberi: 

ヤHet is te doen, dat lijkt me, 

Maar zend hem Pepijn de koning, 

Dat hij maakt de jongeling

490. Ridder en geeft wapens: 

Hij zal het wel doen, hij is zijn neef.ユ 

Garijn zei: ヤdan mag niet zijn, 

Ik vrees dat mijn zoon 

Zou worden onderweg

[23] 495 メVan zijn vijanden verslagen.ユ

Toen zei Ouri de Aelman (Duitser?): 

ヤOom, daar vrees niet van; 

Ge zal hier uw land bewaren, 

En ik zal met mijn neef gaan

500. Met vele ridders goed gewapend. 

En viel het ook voor de koning anders

Dan al het goed van Fromontユ s verwanten, 

Ze zouden van ons bang worden; 

Ontmoetten we ze ook onderweg,

505. We zouden hen tegenkomen 

En bestrijden ze in de straten,

We zouden ons niet verdrukken laten.ユ 

Garijn ze: ヤge zegt goed, 

Nu bereid u helemaal,

510. En ga met hem weg, 

God geeft u geluk en zege!ユ  

Garijn liet met hen voeren 

Goud en zilver te die tijd, 

Vijftien pakpaarden geladen.

515. Ze voeren weg met goede rust, 

En gingen een maandag vroeg. 

Ze hadden zo goed naar hun behoren,

Dat ze ヤs avonds te Chalon kwamen, 

Daar ze hun herberg namen

[24] 520 Met de bisschop, Garijnユ s oom, 

Die hen daar goed waar nam 

ユs Morgens toen ze zouden rijden 

En gereed waren hun paarden, 

Bad de bisschop hen, hun waard,

525. Wanneer ze keerden ter lande waart, 

Dat ze weer aldaar kwamen 

En ze er proviand namen. 

Ze beloofden het onder hen lieden. 

Gelijker tijd gaan ze heen scheiden,

530. En gaan hun weg en weg, 

God die geeft hen eer en zege! 

Zo lang reden ze, dus wees bekend, 

Dat ze kwamen te Parijs. 

Ze namen hun herberg in die plaats,

535. En het bericht kwam na dat 

Voor de koning Pepijn 

En voor de edele koningin, 

Dat daar kwam in die plaats gegaan 

Gherart van Luik zeker,

540. En de Duitser Ouri, 

En die Bourgondi喪 Auberi, 

En Hughe van Kamerik, die getrouwe, 

En Wouter van Henegouwen 

Met 10 000 koene ridders,

545. En brachten Gierberte, Garijnユ s zoon, 

Die graag ridder worden wilde,

[25] Was het dat de koning wilde.

De koningin zei: ヤwelkom 

Moet zijn mijn dappere neef!

550. Breng me laken van satijn 

En kleren met grote vlijt, 

Die wil ik aan mijn neef geven, 

Indien dat hem God eer geeft; 

De koning behoedt hem wel dat hij recht

555. Doet mijn neef de knecht 

En voldoet zijn begeren.ユ 

ヤVrouweユ, zei Pepijn, ヤik zal het niet verweren. 

Hierbinnen kwamen binnen

Gierberte en die met hem waren,

560. En begroetten de keizer Pepijn

En al zijn baronnen. 

ヤHeerユ, zei hij, ヤik wordt hier gezonden door 

Mijn vader, de edele hertog, 

En laat u weten, heer, dat

565. Dat ge me alhier ter plaatse 

Ridder maakt vanwege zijn liefde,

[26] Of morgen ten beginne, 

En geef me wapens en paard, 

Als edelman zond hij me hierheen.ユ

570. De keizer zei: ヤdat zal zijn 

Morgen gedaan, mijn neef.ユ 

Meteen hij hem in zijn armen genomen, 

En kusten hem aan zijn mond gelijk

Vriendelijk, en meteen

575. Heeft Gierberte de koningin gezien, 

En liep tot haar haastig, 

En begroette die edele vrouwe, 

Daarna zo zei hij: ヤVrouwe mijn, 

U ontbiedt mijn vader Garijn

580. Door mij 500 God goudenユ. 

De vrouwe zei: ヤonvergolden 

En moet hem God nimmer laten, 

Hij moet hem geven te baten. 

Nu zegt me, neef, wat hij doet,

585. En Aalys, die goede vrouwe, 

Uw moeder, die verstandige vrouwe?ユ 

Het kind zei: ヤze hebben het goed, 

En met hen is, dus wees bekend, 

Mijn nicht, de mooie Beatrijs,

590. Die bedroefd is uitermate zeer 

Om Begge, de dappere heer.ユ 

Die keizerin zei daarna: 

ヤZeker, neef, ze heeft recht

[27] Dat ze er droevig om is,

595. Zo ben ik ook, geloof me.ユ

De keizer riep Gierberte dat kind, 

En heeft om de andere gezonden, 

Om de Bourgondische Aubrine. 

Die vrouwe had Hernaude en Gerine,

600. En kuste hen erg menigvuldig, 

Want ze waren niet oud. 

De koning zie de Bourgondi喪,

Dat hij zou baden doen 

Gierberte de nieuwe man:

605. ヤHij zou hem geven dan 

Bont en grauw en hermelijn.ユ 

De hertog zei: ヤdat zal gebeurenユ.  

Dus zijn ze van de koning gescheiden, 

En gingen daar beneden

610. In hun herberg, daar ze lieten 

Kuipen zetten en gingen baden. 

Gierberte had een kuip alleen, 

Die nee was niet groot, want hij was klein. 

Aan de andere zijde zo baadden wel

615. Viermaal 20 jonkheren snel, 

Die ridders mede worden gedaan. 

De koningin zond hem gelijk

[28] Mantel en dure kleren, 

Gemaakt naar edele manier,

620. Ze zond hem paarden en strijdpaarden. 

De koning zond hem ook te die tijden 

Bont en grauw al diergelijke,

En paard rijk bereidt; 

Groot present, dat is waar

625. Gaf de koning Gierberte daar, 

En de koningin mede  

Nu hoort wat dat Gierberte deed: 

Hij zat op, en zijn jonkheren, 

En reed te hof waart met eren,

630. Daar hij goed werd ontvangen. 

Daarna gingen de heren wassen, 

Ene gingen ten tafel eten. 

Na het eten, wil ge het weten, 

Zijn de heren opgestaan,

635. En zijn te vesper gegaan 

In de kerk te onze Vrouwe, 

Die ze baden met vertrouwen, 

Dat ze hen behoeden moet en vrede geven

Die daar ridders wilden worden.

[29] 640 Die nacht waakten ze allen daar 

Voor onze Vrouwe altaar, 

Tot ユs morgens dat de dag ontsprong 

En de bisschop mis zong. 

Toen de mis was gedaan.

645. Kwam de koning voort gegaan, 

En omgorde Gierberte zijn zwaard, 

En zei hem te wezen onvervaard, 

En gaf hem de halsslag mede, 

Daarna deed hij het de anderen.

650. En toen ze ridder gemaakt waren, 

Wilden ze te hof gaan, 

Daar ze goed werden ontvangen  

Na het eten stonden ze gelijk 

Op, en reden uit te steekspel.

655. Daar was gezien van schildknapen

Mooie aanval en mooi gestreden. 

God! wat werd er afgereden

[30] En geworpen onder voet.

Maar bovenal zo was er goed

660. Gierberte de jonge hertog, 

God moet hem geven dat hem ten goede komt!  

De koningin bemerkte hem goed.  

Gelijker tijd zo scheidde dat spel, 

En keerden ter herbergen toe.

665. God, wijn ontbood men daartoe, 

Die men gaf gewillig. 

Toen stonden op de edele heren, 

En voeren te hof waart, 

Daar ging men eten onverwijld.

670. De koning nam de jonge hertog

En liet hem bij hem zitten verheugd. 

En toen dat eten was gedaan, 

Nam Gierberte verlof gelijk 

Van de koning, zijn heer,

675. En zei: ヤhet is tijd dat ik keer, 

Heer, tot mijn vader nu, 

Uw verlof bid ik u,

Want morgen vroeg wil ik gaan.ユ 

De koning hij antwoordde zeker:

680. ヤNeef, God moet u begeleiden!

[31] Hoe, en wil ge niet langer wachten?ユ 

- ヤHeerユ, zei hij, ヤneen ik niet.ユ 

En daar hij van de koning scheidde, 

Omhelsde hij hem te menige tijd,

685. En kuste hem op zijn mond, 

En beval hem onze Vrouwe. 

Daarna ging Gierberte voor zeker

In de kamer ter koningin, 

Die van hem blijde was in alle zinnen,

690. En kuste hem te menige tijd

Zijn wangen en zijn mond.  

Ze zei: ヤNeef, hoor naar mij, 

Mijn hart, mijn geest zo ben jij; 

Bemin u vrienden, raad ik u,

695. En voort bid ik u nu: 

Wees getrouw uw neven, 

Die jammerlijk wees zijn gebleven, 

Ze lijken helemaal 

Van gedaante goed op Begge.

700. God, hoe blijde had hij geweest, 

Had hij u, lieve neef van mij, 

In deze ridderorde gezien! 

Maar dat mocht niet geschieden. 

Peinst dat ge hem wreken zal,

705. God geeft u macht en kracht!ユ 

ヤAmen!ユ zei Gierberte de jonge, 

ヤMorgen, vrouwe, als ik opsta, 

Zou ik graag huiswaarts keren. 

God moet u houden in uw eren

710. En in uw gezondheid!ユ

[32] –ヤVriend, God moet u geleiden!ユ

Zei de koningin wijs, 

ヤGod en die goede Sint Denijs, 

Moet u begeleiden waar ge gaat!

715. Ik zal u geven een mooi paard, 

En 300 mark goud 

Tot uw welvaart, neef van mij.ユ 

Gierberte zei haar grote dank. 

Daarna al gauw

720. Scheidde hij uit de kamer daar. 

De koningin riep daarna 

Hernaude en Gerine, 

En zei: ヤHoort, lieve neven van mij, 

Wees gedienstig en wordt dapper,

725. Zeker, dat hebben jullie te doen,ユ 

Dit zei ze met wenende ogen, 

ヤZe moest haar vriendschap tonen.ユ 

De kinderen zeiden allebei: 

ヤZe zouden doen dat ze zei,

730. Wilde het hun gunnen God onze heer.ユ 

Toen scheiden ze van haar en weenden zeer 

En bevalen haar onze Vrouwe. 

De koningin bleef met rouw 

Door de dood van de graaf Begge

735. Nu wil ik u voort van Gierberte zeggen, 

Die naar zijn herberg ging.

[33] ヤs Morgens ging die jongeling 

En zijn gezelschap allemaal. 

Hij had 27 wel

740. Ridders in zijn gevolg, 

Die zaten allen op hun paarden, 

En keerden weer te land. 

Omdat ze hadden vele vijanden, 

Hadden ze zich wapenen laten.

745. Dus reden ze tot Chalon 

Ter bisschop, die ze goed ontving, 

En blijde was van de jongeling  

Van deze wil ik u laten staan, 

En wil u voort laten verstaan

750. Van Bernaert van Naisel 

En van de bisschop alzo goed 

Van Verdun Lanceline, 

Die vernomen hadden dat te Pepijn 

Gierberte was te Parijs.

755. Ze ontboden, dus wees bekend, 

Hun vrienden en hun verwanten, 

Zodat ze er hadden te ene dag 

Verzameld wel tien duizend. 

Toen deed Bernaert van Naisel

760. De straten bewaken en belegeren, 

En sterk zweren en zeggen: 

ヤMogen ze Gierberte vangen, 

Ze zullen hem zijn hoofd afslaan 

En Beggeユ s kinderen mede;ユ

[34] 765 Dit was nochtans binnen vrijgeleide.

Dus mag Gierberte zijn in zorgen, 

Maar die God wil helpen, 

Hij ontgaat de lieden wel. 

Een bode die was snel,

770. Hij ging snel te Chalon toe, 

En ユs avonds kwam hij er toen, 

Toen al die heren sliepen. 

Hij liep voort zonder lawaai

Ter bisschop kamer heimelijk

775. En klopte zachtjes. 

De bisschop zei: ヤwie bent u, 

Die daarvoor klopt nu?ユ 

- ヤHeerユ, zei hij, ヤdus wees bekend, 

Ik ben geboren van Parijs,

780. En ben een bode, 

Van Verdun kom ik hier 

En zeg u dat verzameld zijn 

Bernaert van Naisel en Lanceline, 

En hebben bezet de straten

785. Met uitermate vele lieden, 

En zweren: mogen ze vangen 

Gierberte, ze zullen hem afslaan 

Het hoofd, en ook zijn neven,

[35] Hernaude ende Gerine.ユ

790. Toen de bisschop dat verstond, 

Werd hij droevig in zijn gemoed, 

Hij stond op en ging in de zaal, 

Daar die heren allemaalノ

 

 

Roman der Lorreinen.
II.
Tweede boek, tweede partie
.
(Vervolg van de Lorreinen, uitg. Dr. Jonckbloet, Fr. I-V.)

Het zesde fragment.

Garijn zegt;

ヤIc woude desen kinde geven, 

Want hets een van onsen neven, 

Tlant al hier van Baioen, 

Het sal teer onsen wille doen.

5. Sine vordren hebbent, weet wale, 

Lange verdient te menegen male, 

Ende Rigaudijn sijn vader mede.ユ 

Ritsaert andworde daer ter stede: 

ヤHere, dat gire mede doet,

10. Dat lovic wel, het dunct mi goet, 

Ende wils hem harde wale onnen.ユ 

Van bliscapen doe der moeder ronnen 

Over die ogen die tranen heet, 

Om dat si die waerheit weet,

15. Dat weder dat lant van Baioen, 

Dat verloren hadde Gelloen, 

Weder comen es te rechte 

Ane Robbrechts van Meilaens geslachte. 

Dus heeft die vrouwe grote joie

20. Om dat hare noch te vernoie 

Ende te lede comen sal. 

Orlof namen die heren al;

[37] Ende manscap dede Rigaudijn 

Aldaer vor den sone sijn,

25. Ende seide dat hi in haren orbore 

Altoes woude wesen vore. 

In Gasscoengen quamen die heren, 

Daer si waren ontfaen met eren 

Van den heren van den lande,

30. Die hem ere daden menegerande. 

Daer bleef dagende here Yoen, 

Maar Garijn nam orlof doen 

Ende Gyrbert die sone sijn. 

Dus voer wech die hertoge Garijn

35. Te Nerboene, daer hi vant 

Aymerine, den stouten seriant, 

Ende Ermengarden, geloeft das, 

Die sher Garijns dochter was, 

Ende hare sonen alle sevene,

40. Dien allen wel luste te levene. 

Willeken, dat weet vorwaer, 

Was die meeste geprijsde daer 

Van den ouder vader sijn, - 

So was die jonge Aymerijn.

45. Die kindre heefti gecust al, 

Te Gode hise daerna beval, 

Ende es te lande wert gekeert, 

Hi ende sijn sone Gyrbeert. 

Te Medeborch quamen si doe,

50. Daer si waren ontfaen doe 

Harde wale, geloves mi, 

Van Alisen, der vrouwen vri, 

Ende Garijn custe Wanfreiden 't kint, 

Dat hi van goeder herten mint.

55. Dus bleven die heren daer, 

Maar onlange hadden si peis daernaer, 

Want Gelloen, dat quade broet, 

Dat noit en dachte ere no goet, 

Heeft gesent wech daerna

60. In die stat Telac Agulta 

Om beide die heidene sonen sijn 

Beligande ende Marcirijn, 

Die hem gaderden harde sere

[38] Met menegen heidenen here,

65. Ende voeren met scepe wel bewaert 

So si eerst mochten te Spaengen waert. 

Vort so hadde die grave Gelloen 

Tote in Grieken senden doen 

Om sine sonen alle beide,

70. Fromondine ende Hardreide. 

Oec beval hi Yrenen hoge 

Datsi op Siten orloge, 

Want Yoen noch Ritsaert 

En comen nemmermeer derwaert.

75. Dus ruurde die verradre quaet 

Waer hi mach strijt ende verraet; 

Maer wat hi dede noit te quade, 

Dat en was en gene scade 

Jegen die quatheid die hi nu rurt,

80. Ende daer hi selve in tlijf verbuurt. 

Jammer groet ende verdriet 

Es van deser veede dicken gesciet, 

Want Gelloen es fel ende quaet, 

So eest oec al dat hem bestaet,

85. Ende ic wane oec dat quaet al 

Wert datter ave comen sal: 

Hi heeft nu geruert een leet, 

Daer sere bi die crone tegeet, 

Entie geslachten in beiden siden.

90. Al en sal die veede niet liden, 

Si blijft staende in haren staet; 

Ende Gelloen, die verradre quaet, 

Salt oec becopen metten crage, 

Niet weetic in welke der dage.

95. Ritsart entie coninc Yoen, 

Die in Gasscoengen hadden doen 

Enen corten tijt gelegen 

Ende gebetert in allen wegen 

Wat gebrac in al haer lant,

100. Rigaudijn ontboden si te hant 

Ende wouden in Vrankrike varen. 

Rigaut quam, weet te waren, 

Als sine ontboden, haestelike, 

Ende voer met hem in Vrankrike.

[39] 105 Te Nerboene quamen si, 

Daer se wale die vrouwe vri 

Ver Ermengart wale ontfinc. 

Daer sach Yoen die coninc 

Ende Ritsaert hare vij. neven,

110. Dien si groten prijs geven, 

Ende custense te meneger stont 

Beide ane liere ende ane mont. 

Daerna hebben si orlof genomen 

Ende sijn te Belijn comen

115. Ten goeden ouden Bancelijn, 

Yoen entie sone sijn

Die stat daden si vermaken 

Dat haer gebrac in allen saken. 

Doe seide Bancelijn die oude

120. Dathi orlof hebben woude: 

ヤHi ware tsaremeer een cranc man, 

Hi en mochte doen wapene an 

Nemmermeer te genen stonden; 

Hi woude betren sine sonden,

125. Ende woude te sente Bertens varen 

Ende daer werden monec twaren, 

Ende woude daer inne tien.ユ 

Alse die heren dat sien, 

Dat hijs heeft so groten wille,

130. Swegen si onlange stille, 

Al waest dat hem was leet; 

Maer die in goeden wille steet, 

Men sals hem gebruken laten: 

Daeromme hem die heren maten.

135. Den abt dede ontbieden doen 

Van sente Bertins die coninc Yoen. 

Die haestelike te hem es comen. 

Teerst datten Yoen heeft vernomen, 

Eshi tote hem gegaen,

140. Ende deden bi hem sitten saen, 

Ende vertelde den abt daer 

Hoe dat Bancelijn oppenbaer 

Heme soude gerne begeven 

Ende leiden een helech leven

145. Ende in sinen cloester sijn,

[40] Opdats hem God ende sente Bertijn 

Hem wouden gehulpech wesen. 

Die abt andworde te desen: 

ヤTwaren, here, dat mochtemen doen,

150. Maer ic duchte dat die baroen 

Tout soude sijn daartoe, 

Snachts te liggene op dat stroe 

Ende tetene crankelike, 

Alse wi dicken doen, al sijn wi rike.

155. Oec ware hem te swaer te angane, 

Smargens vroech op te stane, 

Vele waken ende beden, 

Dies hi luttel heeft van seden. 

Al hadde hijt geleert van kinde,

160. Nochtan soude hi cume ten inde 

In die ordene altemale vulstaen, 

Hi soude weder saen ute gaen, 

Ende vermaledien die stat, 

Ende altemale oec mede dat

165. Dat dordene hilde ende maecte, 

Opdat hem iet daer ane mesraecte.ユ 

Yoen seide, die coninc: 

ヤHi soude doen node selke dinc, 

Want woude hi der ordene onberen,

170. Hi soude hem anders wel generen. 

Doch ontfatene, sint hijs begert: 

Twaren hijs alre eren wert. 

En heefti proeven doch .i. jaer? 

Es hem die pine iet te swaer,

175. Hi mach wale ute comen dan 

Ende leven als .i. ander man.ユ 

ヤHereユ, seide die abt doe, 

ヤGi segter alle redene toe, 

Wi selenne harde gerne ontfaen,

180. Ende eest dat hi ons wilt ontgaen 

Ende van ons henen sceet, 

Wi willens wesen ongeveet.ユ 

ヤDats wale rechtユ, seide Yoen, 

ヤWie souts op u veede doen?

185. Opdat hi daer niet wil duren, 

So comi ute ter goeder uren.ユ

[41] Die abt seide: ヤmet Gode si!ユ 

Dus wart Bancelijn, die ridder vri, 

In Sinte Bertins cloester ontfaen,

190. Daer hem ere in was gedaen, 

Ende daer hi in bleef vort an 

Wonende als .i. heilech man. 

Nochtan ontgout hi die veede doch, 

Alse gi wel selt horen noch.

195. Doe Bancelijn begeven was, 

Quamen weder, geloeft mi das, 

Yoen entie sone sijn 

Entie stoute Rigaudijn 

Te Belijn in die stede.

200. Nu hort wat die coninc dede: 

Hi riep Gelloens sone Pyroene, 

Die altoos gereet tharen doene 

Was ende getrouwe daertoe. 

Yoen seide te Pyroene doe:

205. ヤSiet, vassael, al dit lant 

Willic setten in u hant, 

Ende wille dat gijt achterwaert, 

Want gi en trect niet ws vaders art. 

Men vent u valsch no loes,

210. Maer in die trouwe staende altoes. 

Dit lant seldi ons achterwaren, 

Maer tesen male seldi varen 

Met ons tote in Vrankrike. 

Dit goet dit was sekerlike

215. Uwes ouders vaders Beggen, 

Na dien dat ict hebbe horen seggen. 

Gyronvile ende Lavendoen 

Willic mede onder u doen, 

Ende Montesclavorijn,

220. Nu houdet mi enten sone mijn 

Getroulike ende met eren 

Telken dat wire in willen keren.ユ 

ヤTwaren, hereユ, seide Pyroen, 

ヤDit salic harde gerne doen.

225. Maer liever hadic, weet te waren, 

Dat ic met u hadde gevaren.

Ic salt u houden na mine macht, 

Ende God verlene mi die cracht.ユ 

Dus maecte daer Yon te hande

[42] 230 Pyroene voget van den lande. 

Doe voeren si vort van daer 

Ten anderen steden, weet vor waer, 

Daer hi hem die slotle gaf. 

Ende van daer togen si af

235. Te Gyronville, daer hi saen 

Die slotle hevet ave ontfaen.

Ro. a is evenals Vo. c beschadigd. Van de eerstgenoemde kolom is slechts de laatste, van de laatstgenoemde slechts de eerste helft der versregels leesbaar.

Het zesde fragment.

Garijn zegt;

ヤIk wil dit kind geven, 

Want het is een van onze neven, 

Het land alhier van Bayonne, 

Het zal het ter onze wil doen.

5. Zijn voorouders hebben het, weet het wel, 

Lang verdiend in menige maal, 

En Rigaut zijn vader mede.ユ 

Ritsaert antwoordde daar ter plaatse: 

ヤHeer, dat ge er mee doet,

10. Dat keur ik goed, het lijkt me goed, 

En wil het hem erg goed gunnen.ユ 

Van blijdschap liet de moeder vloeien

Over de ogen de hete tranen, 

Omdat ze de waarheid weet,

15. Dat weer dat land van Bayonne, 

Dat verloren had Gelloen, 

Weer gekomen is terecht 

Aan Robbrechts van Milaanユ s geslachte 

Dus heeft die vrouw grote vreugde

20. Omdat het haar nog tot verdriet

En tot leed komen zal. 

Verlof namen al die heren;

[37] En trouw zweerde deed Rigaut 

Aldaar voor zijn zoon,

25. En zei dat hij in zijn dienst 

Altijd wilde wezen de eerste. 

In Gascogne kwamen die heren, 

Daar ze met eren werden ontvangen 

Van de heren van het land,

30. Die hen menigerhande eer deden. 

Daar bleef vertoeven heer Yoen, 

Maar Garijn nam verlof toen 

En Gyrbert zijn zoon. 

Dus ging weg de hertog Garijn

35. Te Narbonne, daar hij vond 

Aymerine, de dappere dienaar, 

En Ermengart, geloof dat, 

Die heer Garijnユ s dochter was, 

En haar zonen alle zeven,

40. Die allen wel lusten te leven. 

Gewillig, dat weet voorwaar, 

Was de meeste geprezen daar 

Van zijn grootvader, - 

Zo was de jonge Aymerijn.

45. De kinderen heeft hij allen gekust, 

Tot God hij ze daarna beval, 

En is te land waart gekeerd, 

Hij en zijn zoon Gierrbert. 

Te Medeborch (Medebach?) kwamen ze toen,

50. Daar ze waren ontvangen toen 

Erg goed, geloof me, 

Van Alisen, de edele vrouwe, 

En Garijn kuste Wanfreiden het kind, 

Dat hij van goed hart bemint.

55. Dus bleven die heren daar, 

Maar kort hadden ze vrede daarna, 

Want Gelloen, dat kwade gebroed, 

Die nooit dacht aan eer of goed, 

Heeft daarna weg gezonden

60. In de stad Telac Agulta 

Om beide de heidense zonen van hem 

Beligande en Marcirijn, 

Die zich erg zeer verzamelde

[38] Met menige heidense heer,

65. En voeren met goed bewaakte schepen 

Zo gauw ze konden naar Spanje. 

Voort zo had de graaf Gelloen 

Tot in Griekenland zenden laten 

Om zijn zonen alle beide,

70. Fromondine ende Hardreide. 

Ook beval hij Yrenen zeer

Dat ze op Sciten oorlogen, 

Want Yoen noch Ritsaert 

Komen nimmermeer derwaarts.

75. Dus beroerde (stookte) die kwade verrader 

Waar hij kan strijd en verraad; 

Maar wat hij deed nooit ten kwade, 

Dat was geen schande 

Tegenover de kwaadheid die hij nu beroert,

80. En waar hij zelf het lijf in verbeurt. 

Jammer groot en verdriet 

Is van deze vete dikwijls geschied, 

Want Gelloen is fel en kwaad, 

Zo is het ook alles dat hem verwant is,

85. En ik denk ook dat alles kwaad 

Wordt dat er van komen zal: 

Hij heeft nu beroert een leed 

Daar zeer de kroon bij vergaat, 

En de geslachten aan beiden zijden.

90. Al zal die vete niet doorgaan, 

Ze blijft staan in hun staat; 

En Gelloen, die kwade verrader, 

Zal het ook bekopen met de hals, 

Niet weet ik in welke dag.

95. Ritsaert en de koning Yoen, 

Die in Gascogne hadden toen 

Een korte tijd gelegen 

En verbeterd op alle manieren 

Wat ontbrak in al hun land,

100. Rigaut ontboden ze gelijk

En wilden naar Frankrijk gaan. 

Rigaut kwam, weet zeker, 

Toen ze hem haastig ontboden, 

En voeren met hem in Frankrijk.

[39] 105 Te Narbonne kwamen ze, 

Daar ze wel die edele vrouwe

Vrouw Ermengart goed ontving. 

Daar zag Yoen de koning 

En Ritsaert zijn zeven neven,

110. Die ze grote prijs geven, 

En kusten ze te menige tijd 

Beide aan wangen en aan mond. 

Daarna hebben ze verlof genomen 

En zijn te Belin gekomen

115. Tot de goede oude Bancelijn, 

Yoen en zijn zoon

Die plaats lieten ze vermaken 

Dat hen ontbrak in alle zaken. 

Toen zei de oude Bancelijn

120. Dat hij verlof hebben wou: 

ヤHij is voortaan een zwakke man, 

Hij mag wapens aandoen 

Nimmermeer te geen stonden; 

Hij wou verbeteren zijn zonden,

125. En wou tot Saint Bertin gaan

En daar zeker monnik worden, 

En wilde daarin trekken.ユ 

Als de heren dat zien, 

Dat hij heeft zoユ n grote wil,

130. Zwegen ze kort stil, 

Al was het dat het hen leed was; 

Maar die in goede wil staat, 

Men zal het hem gebruiken laten: 

Daarom zich de heren matigen.

135. De abt liet ontbieden toen 

Van Saint Bertin de koning Yoen. 

Die haastig tot hem is gekomen. 

Ten eerste dat Yoen hem heeft vernomen, 

Is hij tot hem gegaan,

140. En liet hem bij hem zitten gelijk, 

En vertelde de abt daar 

Hoe dat Bancelijn openbaar 

Hij zou graag monnik worden 

En leiden een heilig leven

145. En in zijn klooster zijn,

[40] Opdat hem God en Sint Bertin 

Hem behulpzaam zou wezen. 

De abt antwoordde op dit: 

ヤZeker, heer, dat kan men doen,

150. Maar ik vrees dat de baron 

Te oud zou zijn daartoe, 

ヤs Nachts te liggen op het stro 

En mager te eten, 

Zoals we dikwijls doen, al zijn we rijk.

155. Ook is het hem te zwaar te doen, 

ヤ s Morgens vroeg op te staan, 

Veel waken en bidden, 

Dat hij weinig heeft van gewoontes. 

Al had hij het geleerd van kindsbeen af,

160. Nochtans zou hij nauwelijks ten einde 

In de orde helemaal volharden, 

Hij zou er weer gelijk uitgaan, 

En verwensen die plaats, 

En helemaal ook mede dat

165. Dat de monniksorde hield en maakte, 

Opdat hem iets daaraan mislukt.ユ 

Yoen zei, de koning: 

ヤHij zou node doen zulk ding, 

Want wilde hij de orde ontberen,

170. Hij zou zich anders wel generen. 

Toch ontvang hem, sinds hij het begeert: 

Zeker hij is alle eer waard. 

En heeft hij het toch een jaar beproefd? 

Is hem die moeite iets te zwaar,

175. Hij mag wel weggaan dan 

En leven als een andere man.ユ 

ヤHeerユ, zei de abt toen, 

ヤGe zegt er alle redenen toe, 

We zullen hem erg graag ontvangen,

180. En is het dat hij van ons vandaan wil 

En van ons henen scheidt, 

Wij willen wezen zonder vete.ユ 

ヤDat is wel rechtユ, zei Yoen, 

ヤWie zou op u vete doen?

185. Opdat hij daar niet wil verduren, 

Dan komt hij eruit te goede tijd.ユ

[41] De abt zei: ヤmet God is!ユ 

Dus werd Bancelijn, die edele ridder, 

In Saint Bertinユ s klooster ontvangen,

190. Daar hem eer in werd gedaan, 

En waar hij in bleef voortaan 

Wonen als een heilig man. 

Nochtans ontgold hij de vete toch, 

Zoals ge nog wel zal horen.

195. Toen Bancelijn monnik was, 

Kwamen weer, geloof me dat, 

Yoen en zijn zoon 

En de dappere Rigaut 

Te Belin in die stad.

200. Nu hoor wat de koning deed: 

Hij riep Gelloenユ s zoon Pyroene, 

Die altijd gereed tot hun beschikking 

Was en getrouw daartoe. 

Yoen zei tot Pyroene toen:

205. ヤZie, vazal, al dit land 

Wil ik zetten in uw hand, 

En wil dat gij het verzorgt, 

Want ge trekt niet naar uw vaders aard. 

Men vindt u vals nog loos,

210. Maar staat altijd trouw. 

Dit land zal ge ons bewaren, 

Maar deze keer zal je gaan 

Met ons tot in Frankrijk. 

Dit goed dit was zeker

215. Uw grootvader Begge, 

Na dien dat ik het heb horen zeggen. 

Gyronvile en Lavendo 

Wil ik mede onder u stellen, 

En Montesclavorijn,

220. Nu hou ik het en mijn zoon 

Getrouw en met eren 

Telkens dat we er in willen keren.ユ 

ヤZeker, heerユ, seide Pyroen, 

ヤDit zal ik erg graag doen.

225. Maar liever was ik, weet voor zeker, 

Dat ik met u was gegaan.

Ik zal het houden naar mijn macht, 

En God verleent me die kracht.ユ 

Dus maakte daar Yoen gelijk

[42] 230 Pyroen voogd van het land. 

Toen gingen ze voort vandaar 

Naar andere plaatsen, weet voor waar, 

Daar hij hem de sleutel gaf. 

En vandaar trokken ze weg

235. Te Gyronville, daar hij gelijk 

De sleutel van heeft ontvangen.

 

 

 

Roman der Lorreinen.
III. Derde boek
.

Enig fragment.

Overwinning en dood van Frederik van Denemarken.

Ende Vrederijc heeft tswert vertogen, 

Die in den arm was vermogen, 

Ende sloecht hem toten tanden toe, 

Ende dandere versloegen doe

5. Sine cnapen, die met hem waren, 

Ende doe liet Vrederec al invaren 

Sine scepen ende sine galeiden. 

Doe en woudi niet langer beiden, 

Hi en si in die borg gegaen,

10. Die her Wibrecht hadde laten staen 

Open na sijn wederkeren, 

Dat menich ridder sal bereren, 

Want wat hi vant clene ende groet 

In die borch, dat sloechi doet.

15. Oec so vant hi, weet vor waer, 

Alle die slotele hangende daer 

Te Wibrechts hoeden wel te voren, 

Die ter borch toe behoren, 

Dies si harde blide waren.

20. Die borch hebben sie te waren 

Beset uter maten wale. 

Doe dede Vrederec te dien male 

Yoens teken steken boven 

Om te makene die liede verscoven.

25. Vrederec, die in Gardeterre

[[46] Aldus lach, en was niet erre 

Dat hi die borch dus heeft gewonnen. 

Hi pensde, hi sal te bat connen 

Ende eer die stat gewinnen,

30. Want meer liede heeft hire binnen 

Danre bennen der stat sijn, 

Want het hadse Fromondijn 

Doen alle comen te Pharat. 

Dus was gewarneert die stat

35. Niet dan van den portren daer, 

Diere hadden gewoent menech jaer, 

Ende die oec meer minden Yoene 

Ende Ritsaert sinen sone, 

Dan Fromondine ende Yrenen:

40. Dus mach si haer wel maken henen. 

Smargens als die dach ontspranc, 

Ende die lewerke sanc, 

Na dat ons die jeeste segt, 

Heeft Vrederec die porten belegt.

45. Ende als die portwerderen quamen buten 

Entie porten souden ontsluten 

Om dat quec te latene ut, 

So quamen sonder geluut 

Vrederecs liede, diese versloegen

50. Entie slotele met hem droegen, 

Ende gingen op die poorten saen, 

Ende staken daer op, sonder waen, 

Des coninx Yons baniere. 

Des worden geware sciere

55. Die Grieken, diere binnen waren, 

Ende seiden dat te waren 

Dat si verraden alle sijn. 

Ende Vrederec, die hertoge fijn, 

Dede in die straten roepen dat:

60. ヤWare daer iemen in die stat, 

Dat hi rume ende henen tie, 

Eer dat hem iet meer messcie 

Men salne laten rumen die stede, 

Maer niet en machi dragen mede.ユ