Alexanders geesten. Jacob van Maerlant, 1266. Verhalen van Alexander de Grote. 

Alexander de Grote, reizen, verhalen.

uit literatuurmuseum.nl.  veldslag van Alexander de Grote en Darius.

Geschreven en vertaald door Nico Koomen.

 

Uit; http://www.dbnl.org/tekst/maer002jfra01_01/

Nochtan, wilmen die waerheit kinnen,

855 So waest een wonderliker dinc,

Dat so lettel volcs ende een coninc,

Binnen twalef jaren al die lande,

Bedwongen hadden ende hare viande.

Wilmen dan merken dies conincs doghet,

860 Ende sijn volc ende sine joghet,

Ende binnen hoe corten tijt hi dwanc,

Al dier werelt ommeganc,

Alle die orlogen, diemen vint,

En sijn hierjeghen niet een twint.

865 Die eerste stede die, hare dorste,

Setten jeghen den edelen vorste,

Dat was Athenen, die edel stede-

Die Cycrops eerst maken dede -

Bi den rade van Domestoene,

870 Die beide fier was ende coene.

Dit verhoorde Macedo,

Ende hi was haerde blide ende vro.

Hi porret there metter vaert

Ende voer tote Athenen waert.

875 Ende eer si hem mochten versien,

Ofte verweren, ofte vlien,

Was Alexander voor die stede,

Ende ooc sijn here mede.

Domestoen hi riep te rade,

880 Die hoochste, doe hijs hadde stade,

Bede poorters ende clerke.

Hi sprac di tale in Pallas kerke:

Ghi heren, enwetti dat,

Dat Cerces voor Athenen sat,

885 Die allegader Europen dwanc?

Nochtan hielden wi an sinen danc,

[p. 24] Jeghen hem die vaste poort.

Suldi werken na mine woort,

Wi sullen wederstaen dit kint.

890 Sijn doen dats rechte maer een wint.

Alse Domestoen dit seide aldus,

Doe andwoorde hem Encinus.

Hi scout Domestoene sere,

Dat hi jeghen sinen here,

895 Wilde houden eneghen strijt.

En, es, sprac hi, enghenen tijt,

Goet orloghen jeghen recht.

Wi hebben ghesijn nu ende echt,

Sinen voorders onderdaen.

900 Noch so sullen wijt ane vaen,

Salmen doen minen raet.

Orloghe ende strijt es emmer quaet.

Twi verliesen wi dese stede?

En es niet so goet alse vrede.

905 Hier binnen onderseinden si boden,

Ende si sworen bi haren goden,

Dat si altoos hem dienen wilden,

Ende si anderen here niene hilden.

Alexander was goedertieren,

910 Ende vergaf hem allen sciere,

Sinen groten tornen moet,

Want hi was te biddene goet.

Hi liet die clerke ter scolen gaen,

Ende die stat al onghevaen

915 Ende die scepe varen uut ende in,

Ende souken hare ghewin.

Alse Athenen hem algader,

Diende, alset sinen vader,

Philip te voren hadde ghedaen,

920 Doe porredi danen harde saen,

Te Teben vore die oude poort.

Die jonghelinghe quamen voort,

Die poorten sloten si jeghen den here,

Dat scade hem sint harde sere.

925 Had sine willen ontfaen met minnen,

Ende over haren here bekinnen,

Sonder wapen met scoonre tale,

[p. 25] Alse hem hadde betemet wale,

Bi aventuren si waren tien stonden,

930 Van orloghen quite vonden.

Ende om dat sine onweert maecten,

Waest goet recht, dat sine smaecten,

Ende sine wapene ende cracht.

Men street daer beide dach ende nacht.

935 Die van Theben waren mesmaect,

Ende so ghewont ende so gheraect,

Dat si behouden haren leven,

Gherne hadden die stat upgheven.

Nochtan baedsi ghene ghenaden.

940 Die coninc hi was saen beraden,

Wat hiere mede hadde te doene.

Mettien quamen die baroene,

Van den lande ende seiden dat,

Dat daer woonden in die stat,

945 Die quaetste scalke, diemen weet.

Ooc hadden si die Grieken leet,

Ende dicke hebben sise versleghen,

Ende hare stat ghehouden der jeghen.

Men vint bescreven aldus:

950Het was een coninc, hiet Ydipus,

Die sinen vader te doot sloech.

Nochtan was dat niet quaets ghenoech:

Siere moeder nam hi te wive,

Ende wan bi haren live,

955 Twee twillinge, eer hi staerf.

Maer nochtan tere waerf,

Doe hijt wiste, hine const ghedoghen,

Ende stac uut beide sine oghen.

Deen van dien hiet Polinices,

960 Ende dander hiet Etiocles.

Si daden hem in dese poort,

Onderlinghe meneghe moort,

Ende hare orloghe moesten becopen,

Al die lande van Europen.

965 Men leest in romansc noch heden,

Dat si onderlinghe streden.

Dese dinc ende dese moort,

[p. 26] Es ghesciet in dese poort.

Doe dit die baroene telden,

970 Peinsde Alexander dat ontghelden,

Souden, die binnen Teben waren,

Ende dede ten assaute varen,

Ene scare van dertienhondert up orsse,

Ende daden der stede grote porsse,

975 Want sine mochtse niet verdriven.

Nochtan deden sire vele bliven.

Doe quamen die voetganghers fel,

Met taertscen overdect wel.

Doe brachtemen die evenhoghen,

980 Daer vele quarele ute vloghen.

Som was tfolc verdect met scilden,

Die si boven hare hovet hilden.

Aldus ghinc men ten mure.

Daer vant menech quade aventure.

985 Met piken braken si die veste.

Die van Teben verloren die beste.

Die van wonden ontflien mochten,

Si scuulden daer in haghedochten.

Die van Grieken braken die mure,

990 Ende quamenre ghelopen dure;

Si sloeghen algader doot,

Jonc, out, clene ende groot,

Het was alleens, wijf ende man.

Mettien volghede daeran,

995 Die nieuwe coninc Alexander,

Ende met hem noch een ander,

Hiet Cleades, met ere haerpe.

Doe die coninc aldus scaerpe,

Alle die van Teben dwanc

1000 Sanc hi den coninc desen sanc.

Gheweldech here Alexander,

Du best alleene, engheen ander,

Dien die sterren sijn onderdaen.

Si doen ons al dat verstaen,

1005 Dattu sals hebben haestelike,

Die viere houke van ertrike.

[p. 27] Hevestu nu al dat vergheten,

Datti dijn meester leerde weten,

Aristotiles, die vroede,

1010 Dattu souts met sachten moede,

Dine gramscap laten sinken?

En woutu niet daeromme dinken?

Peinse doch om dijns meesters woort!

Waer omme woutu dese poort,

1015 Testoren aldus?

Hier was gheboren Liberbacus,

Die dlant dwanc van Endi.

Dien eersten wijngart plantte hi,

Dien men in Europen sach.

1020 Die boeke doen ooc ghewach,

Dat Hercules hier was gheboren,

Die was die meeste vele te voren,

Dienmen vant in ertrike.

Anfioen maecte sekerlike,

1025 Desen mure, ende al die stede,

Leestmen dat Cadmus maken dede.

Verwonnen lieden doe ghenaden,

Ende onverwonnen saltu scaden.

Dat rike mach niet sijn ghestade,

1030 Daer men vecht sonder ghenade.

Ende oftu emmer tfolc wils doden,

Wes genadech doch dien goden,

Ende dien kerken van dier poort!

Dus ende Cleades sine woort.

1035 Maer die coninc hi gheboot,

Dat ment al sloughe te doot.

Daer na gheboot hi den knechten,

Dat si die mure souden slechten.

Doe dede hi verbernen sciere,

1040 Al die stat met griexen viere,

Doe hi Teben hadde ghevelt,

Ende hi dlant hadde in sine ghewelt,

Ende hem ooc was al onderdaen,

Senden die van Rome saen,

1045 Emulium haren bode,

[p. 28] An Alexander, dien ertscen gode,

Ende gaven hem die roomsce crone.

Dit was ene ghifte scone.

Hi besette Grieken lant,

1050 Ende ghereide al te hant,

Tote Asien sine vaert,

Te vaerne te Darise waert.

Bedi sciet hi sijn here.

Die bloot waren ende van cranker were,

1055 Ende die van cleinen name waren,

Diere wildi al ontbaren,

Ende hietse in Grieken bliven,

Dat si helpen souden den wiven.

Selve dede hi scepe laden,

1060 Met wapen ende met dieren ghewaden,

Beide met dranke ende met spisen,

Dat altoos in ghere wisen,

Hem en ghebrake up die see.

Siere scepe en waren nemmee,

1065 Dan tweehondert, achttiene min.

Wonder hebbic in minen sin,

Hoe dat hi noit was so coene,

Dat hi provetsce stont te doene,

Met so cranker herecracht,

1070 Jeghen algader Daris macht.

Doe si die havene begonden rumen,

Vloghen si ghelike ere plumen.

Die hoorne maecten selke gheblas,

Dat wonderlike te hoorne was.

1075 Daer riep menech: owi! owach!

Ende daer na was groot hantgheslach.

Hare herte seide hem te waren,

Datter lettel soude ontfaren,

Ende van allen groten heren,

1080 Dare lettel souden keren.

Owi, here god, hoe macht sijn,

[p. 29] Dat elken minsce int herte sijn,

So soete dunct sijns selves lant?

Die Brabantsoen prijst Brabant,

1085 Ende die Fransois Vrankerike,

Die Duutsce dat keyserrike,

Die Baertoene prisen Baertanien,

Die Tsampanoise Tsampanien.

Also mint die voghel dwout,

1090 Daer hi in hevet grote ghewout.

Al dademene in een waerme mute,

Mach hi, hi vlieghet ute.

Dus priset elkerlijc sijn lant.

Maerlant seide dat hi noit en vant,

1095 Also goet lant, alse Bruxambocht.

Ic waens hem daerbi heeft ghedocht,

Om dat hiere in was gheboren,

Bedi prijst hijt te voren.

Aldus so waest bi den Grieken.

1100 Alsi niet meer en saghen vlieken

Dien rooc van haers selfs poort,

Nochtan stoeden si upt boort,

Ende saghen weder te lande,

Dor al dat si met ghenen viande,

1105 Haers ondanx en waren ghevaen.

Maer Alexander, sonder waen,

Die hadde so groten sin torloghen,

Dat hi altoos niet sine oghen,

Te lande en wilde keren weder.

1110 Der moeder sorghe leide hi neder,

Up sine twee suster en achte hi niet,

Die hi algader achter hem liet.

Hi was die ierste, die Asien sach,

Daer hi up dien stevene lach,

1115 Ende die berghe van Cilicia.

Die blijscap ghinc hem so na,

Ende hem was te moede so sochte,

Dat hi cume spreken mochte.

Hem dochte de seil te lettel doen

1120 Ende dede sine liede roen.

[p. 30] Doe hem dlant so na sceen,

Dat een slinghere enen steen,

Ghewerpen mochte upt lant,

Nam hi een spere in sine hant,

1125 Ende scoot ghoont spere, dat het stac,

Int sant, ende dattie eerde brac.

Doe riepen sine ghesellen alle,

Dat wel gheleke goeden ghevalle.

Men scoot die ankere buten die boort,

1130 Ende men warp die bote voort.

Men sloech te hant die pauwelioene,

Up ene plaetse, die was groene.

Si maecten een groot gheluut,

Ende daden hare wapen uut.

1135 Daer na ghingen si eten saen,

Ende daer na wilden si slapen gaen.

Doe hiet die coninc wachten there,

Met ridders van groter were.

Die wachteren spraken onderlinghe,

1140 Omme menegherande dinghe,

Ende corten haren langhen nacht.

Doe was een ridder daer bedacht,

Ere avonturen, die hi vertelde,

Van Alexandere daer upten velde,

1145 Die hem ghesciet was te voren,

Tien tiden, dat hi dede toren,

Dien coninc Clause van Atervaen,

Ende hi hadden verwonnen saen,

In een prijchspel, daer si waren.

1150 Cortelike daer na te waren,

Sende die vrouwe van Endi,

Ene maghet hovesch ende vri,

So volmaect van allen leden,

Dat men in dien daghe heden,

1155 Niet en vonde hare ghelike.

So scone was soe sekerlike,

So wie diese met oghen sach,

Hi seide dat onder dien dach,

Enghene ware so volmaect.

[p. 31] 1160 Daer toe was soe so welgheraect,

Dat soe hare botscap wale,

Conde segghen in griexer tale.

Alexander wart bevaen,

Met haerre minnen ende soudse saen,

1165 Hebben ontfaen tere amien.

Hi deedse sinen cnape vrien.

Alse Aristotiles dit ane sach,

Mercte hi wat an hare ghelach,

Ende ondervant met siere liste-

1170 Want hi vele wijsheiden wiste -

Dat soe oit was upghehouden,

Van haerre joncheit tot haerre ouden,

Met serpenten ende met venine.

Hi deet dien coninc wel in scine,

1175 Ende toghet, hem al openbare,

Dat niemen so staerc en ware,

Hadde hi met hare te doene,

Hine ware steendoot eer noene

Dus ware die coninc doot tien stonden,

1180 En hadt sijn meester niet ondervonden.

Dit sprac deen toten anderen,

Ende ghinghen om dat here wanderen,

Tote dat begonde daghen.

Doe die ridders dat versaghen,

1185 Ghincsi in hare tenten slapen,

Ende hieten wachten hare knapen.

Die leewerke, die nachtegale,

Ende ander voghele songhen wale,

Doe si saghen die dagheraet.

1190 Als Alexander dat verstaet,

Vaert hi up ende cleede hem saen,

So dat hi up was ghestaen,

Ende ghecleet na conincs wisen,

Doe die sonne begonde risen.

1195 Hi ghinc uut dien pauwelioene,

Ende met hem menech ridder coene,

Ende ooc menich coene serjant.

[p. 32] Hi clam up enen berch tehant,

Daer si Asien mochten sien.

1200 Hi keerde hem omme ende sach mettien,

Dat coren up die campanien,

Ende die bossce up die montanien,

Ende ooc meneghe praierie,

Ende meneghe stede vrie,

1205 Ende meneghen wingaert mede.

Doe sprac hi ter selver stede:

Lieve ghesellen, het es ghenouch,

Asia es wel mijn ghevouch,

Ic later mi ghepait mede.

1210 Europen ende mijn erflijchede,

Ende dlant, dat mi liet mijn vader,

Dat ghevic u up algader.,

Dit sprac hi ende met milder hant,

Gaf hijt dien heren al te hant,

1215 Ende si ontfinghent daer te lene.

Dat en was loghene enghene.

Dus onvervaert was sijn sin,

Dat hi waende sijn ghewin,

Hebben an dlant, dat hi woude.

1220 Hi hiet dat ment niet roven en soude.

Doe brac men up die pauwelioene,

Ende Macedo, die deghen coene,

Brachte dlant in sulken sorghen,

Dat si hem steden ende borghen,

1225 Al up gaven sonder strijt.

Dies was te meerre sijn jolijt,

Dan hise met crachte hadde bestaen.

Ende die hem niene woude ontfaen,

Die sloech hi ende dwanc so haerde,

1230 Dat hi gherne nam die vaerde.

Alse Alexander die Ciliciene,

Hadde bedwonghen, so dat siene,

Over haren here helden,

Dede hi there vorweert telden,

1235 In dat lant van Frigia.

Daer leghet dat oude Troien na,

Ende Troien so was bi,

[p. 33] Ene riviere, hiet Santi,

Die heet in fransois Clarente.

1240 Daer waren wilen die parlemente,

Tusscen die Grieken ende die Troiiene.

Daer waren wilen ridders siene.

Aldaer vant Alexander, die fiere,

Staende enen ouden popeliere,

1245 Daer Paris in hadde bescreven,

Die minne, die hi hadde bedreven,

Met Ennones, die vrie,

Die talre eerst was sine amie,

Eer hi Elenam vercoos,

1250 Daer menich tlijf om verloos.

Hier beneden was een dal,

Daer die werringhe in was al,

Tusscen Venus ende Pallas,

Ende Juno, wie die scoonste was.

1255 Dit was om enen appel goet,

Want daer inne bescreven stoet,

Dat menne der scoonster gheven soude.

Parijs, die dat sceiden woude,

Gaf Venus dien appel in die hant;

1260 Daeromme was sider al dat lant,

Ende Troien ghestoort ooc al.

Daer at quam ghint groot ongheval.

Nu es Troien een clene dinc.

Doch sach wel die coninc,

1265 Dat wilen niene was clene.

Want daer laghen so vele stene,

Men mocht merken vele te bat,

Dat wilen was een grote stat.

Doe Alexander hadde besien,

1270 Troien, ghinc hi mettien,

Daer die ridderen van groten prise,

Laghen begraven in hare wise.

Up dat graf stont bescreven,

Hoe dat si waren bleven,

1275 Ende hoe hare namen waren.

[p. 34] Mettien so quam hi ghevaren,

Daer hi Achilles graf sach staen.

Bi den litteren kinde hijt saen,

Die hi ant graf hevet vonden.

1280 Dus spraken die littren, diere stonden:

Achilles, die Hector verwan,

Leghet hier, die edele man,

...... scotene.....doot,

Onder den voet, daer hi was bloot.

1285 Doe dat sach die jonghelinc,

Wel behaghede hem dese dinc.

Hi begoot met melke deerde,

Ende wirokede haerde weerde.

Doe so sprac hi dese tale,

1290 Die ic mach gheseghen wale:

Ey, edel man, men mach wel prisen,

Dine aventure in elker wisen.

Dat Omerus screef dine geeste,

Dat dunct mi die alre meeste.

1295 Al verwonstu ooc sekerlike,

Hectore, den staercsten van dien rike,

Hets meerre ere dat sulc een clerc,

Alse Omerus was, sulc werc,

Makede van dinen daden.

1300 Woude mi god also beraden,

Dat welctijt so ic doot bleve,

Sulc een cleerc mine daet bescreve!

Alse de werelt durenture,

Mine wet gheet ende mine cure,

1305 Al van daer die sonne up staet,

Tote daer soe neder gaet,

Ende van dien suden totien norden,

Aldaer die werelt mijn es worden,

Ende alse ic bem in eertrike,

1310 Enich prince gheweldelike,

Also alse maer een sonne en es:

Nochtan ontsie ic mi al des,

Dat mi na dit grote gheval,

[p. 35] Een scrivere ghebreken sal.

1315 Ic ware mi des liever wijs,

Dan te vaerne int paradijs.

Edele Grieken, nu hoort na mi!

Siet dat u niet leet en si,

Dat u dit wert te sure.

1320 Al es soe fel die aventure,

Die altoos niet ghestade en blivet,

Siet dat soe u niet en verdrivet!

Die niet besuert, niet besoet,

Die niet mesdoet, niet en boet;

1325 Na pine comet goet gheval.

Hoort wat ic u seghen sal,

Waer bij mijn troost es so goet,

Ende wat mi dus verhoghen doet.

Doe mijn vader was onlanghe doot,

1330 Ende Grieken was in groter noot,

Ende ic die crone hadde ontfaen,

Omtrent midnacht, sonder waen,

Lach ic in mine kemenade,

Ende was in meneghen rade.

1335 Mine ridders sliepen achter borghe,

Maer ic was in sulker sorghe:

Om dat ic was een nuwe man,

Enwistic doe wat vanghen an,

Weder so volghen mine viande,

1340 So bescermen mine lande.

In wiste wat eerste ane vaen.

Mettien quam ene claerheit saen,

Die nacht teghinc alse een ghedwas,

Daer ic in die camere was,

1345 Ende ic selve toe ghesach,

So dochte mi worden dach.

Ic wane tlicht was van hemelrike;

Van anxene swetic sekerlike.

Een hemelsch man dochter mi comen -,

1350 Mochtic hem man bi orlove nomen -,

Die vremde cleder hadde an,

Die ic ghenomen niet en can,

[p. 36] So menegherande waren si ghedaen.

Maert dochte mi sonder waen,

1355 Dat hi ghecleet was....ghegare

Alse ocht eens jodenbisscop ware.

Sine scoen waren beleit met goude,

Also alse hijt selve woude,

Een soom van goude diere ende goet,

1360 Beneden omme sijn cleder stoet,

Vor die borst haddi twalef stene,

Die sere lichten al ghemene,

Te middewaerde in sijn voorhooft,

Stoet bescreven, dies ghelooft,

1365 Met vier litteren ene name.

Mer en was mi ghene scame,

Dac ic die litteren niene ghelas,

Bedi dat gheen griex en was.

Ene crone stont up sijn hovet,

1370 Ene goutspanghe vor tforhovet,

Omt haer ghinc hem een soom van goude,

Ende hi was grau van scoonre oude.

Aldus was die grote here,

Alse ic u seghe, min no mere.

1375 Ic hadde achtinghe openbare,

Te vraghene, wie dat hi ware,

Ende wat hi woude, ende wanen hi quame,

Ende hoe dat ware sine name.

Maer hi sprac eerst te mi waert,

1380 Ende seide: ghereide dine vaert,

Alexander, machtich man,

Ende vare uut dinen lande dan,

Ic sal di gheven in dine ghewout,

Al tfolc, dat die werelt hout.

1385 So waer dattu in eertrike,

Enen sies in mine ghelike,

Dat es mijn volc, en doe hem niet!

Ende mettien hi van mi sciet.

Alse hi en weghe voer, dedi die sale,

[p. 37] 1390 Rieken utermaten wale.

Dit es die sake die mi doet,

So blide sijn in minen moet.

Dat sprac hi met groter joien,

Daer hi ghelogiert lach bi Troien.

1395 Dus machmen merken wel te voren,

Dat hi van gode was vercoren,

Prince te sine van al eertrike.

Want hi waest selve sekerlike,

Ofte sijn bode, die daer quam,

1400 Daer hi de ghewelt af nam.

Dus nemet inde deerste bouc.

So wiere an naide enen douc,

Van valscher rimen, hi mesdoet,

Want die rime es al goet. [p. 38]

Nochtans, wil men de waarheid kennen,

Zo was het een wonderlijk ding,      

Dat zo weinig volk en een koning,

Binnen twaalf jaren al die landen,

Bedwongen had en hun vijanden.

Wil men dan merken de konings deugd,

En zijn volk en zijn jeugd,

En binnen hoe korte tijd hij bedwong,

Al die wereld omgang,

Al die oorlogen, die men vindt,

Zijn hiertegen vrijwel niets.

De eerste stad die zich durfde,

Te verzetten tegen de edele vorst,

Dat was Athene, die edele stede

Die Cycrops eerst maken deed,

Bij de raad van Domestoen,

Die beide fier was en koen.

Dit hoorde Macedo,

En hij was erg blijde en vrolijk.

Hij porde het leger met een vaart

En voer tot Athene waart.

En eer ze hem mochten zien,

Of verweren of vlieden,

Was Alexander voor die stad

En ook zijn leger mede.

Domestoen hij riep ten rade,

De hoogste, toen hij had gelegenheid,

Beide poorters en klerken.

Hij sprak de taal in Pallas kerk:

Gij heren, weet ge dat,

Dat Xerxes voor Athene zat,

Die geheel Europa bedwong?

Nochtans hielden we tegen zijn wil

Tegen hem die vaste poort.

Zal ge werken naar mijn woord,

We zullen weerstaan dit kind.

Zijn doen dat is echt maar een wind.

Zoals Domestoen dit zei aldus,

Toen antwoordde hem Encinus.

Hij beschuldigde Domestoen zeer,

Dat hij tegen zijn heer,

Wilde houden enige strijd.

Er is, sprak hij, geen tijd,

Goede oorlog tegen recht.

We hebben geweest nu en echt,

Zijn voorouders onderdanig.

Noch zo zullen wij het aanvangen,

Zal men doen mijn raad.

Oorlog en strijd is immer kwaad.

Waarom verliezen we deze stad?

Er is niet zo goed als vrede.

Hierbinnen zonden ze boden,

En ze zworen bij hun goden,

Dat ze altijd hem dienen wilden,

En ze andere heren niet hielden.

Alexander was goedertieren,

En vergaf hen allen snel,

Zijn grote vertoornde gemoed,

Want hij was te bidden goed.

Hij liet de klerken ter school gaan,

En de stad geheel ongevangen,

En de schepen varen uit en in,

En zoeken hun gewin.

Toen Athene hem helemaal,

Diende, zoals het zijn vader

Philippus te voren had gedaan,

Toen ging hij er vandaan gelijk,

Te Thebe voor die oude poort.

De jongelingen kwamen voort,

De poorten sloten ze tegen de heer,

Dat schaadde hen sinds erg zeer.

Hadden ze hem willen ontvangen met minnen,

En voor hun heer bekennen,

Zonder wapens met mooie taal,

Zoals het hen goed had betaamd,

Mogeijk waren ze te die stonden,

Van oorlog kwijt gevonden.

En omdat ze hem onwaardig maakten,

Was het goed recht dat ze het smaakten,

En zijn wapen en kracht.

Men streed daar beide, dag en nacht.

Die van Thebe waren mismaakt,

En zo gewond en zo geraakt,

Dat die behielden hun leven,

Graag hadden die stad opgegeven.

Nochtans baden ze geen genaden.

De koning hij was gelijk beraden,

Wat hij er mee had te doen.

Meteen kwamen die baronnen,

Van het land en zeiden dat,

Dat daar woonde in die stad,

De kwaadste schalken, die men weet.

Ook hadden ze de Grieken leed,

En vaak hebben ze hen verslagen,

En hun stad gehouden daartegen.

Men vindt beschreven aldus:

Er was een koning, heet Oedipus,

Die zijn vader dood sloeg.

Nochtans was dat niet kwaad genoeg:

Zijn moeder nam hij tot wijf,

En won bij haar lijf,

Twee tweelingen, eer hij stierf.

Maar nochtans te ene maal,

Toen hij het wist, hij kon het niet gedogen,

En stak uit beide zijn ogen.

De ene van die heet Polynices,

En de ander heet Eteocles.

Ze deden in deze poort,

Onderling menige moord,

En hun oorlog moest bekopen,

Al die landen van Europa.

Men leest in romans noch heden,

Dat ze onderling streden.

Deze dingen en deze moord,

Is geschied in deze poort.

Toen dit de baronnen vertelden,

Peinsde Alexander dat ontgelden,

Zouden die binnen Thebe waren,

En liet ten aanval varen,

Een schaar van dertienhonderd op paarden,

En deden de stad grote druk,

Want ze mochten ze niet verdrijven.

Nochtans lieten ze er veel blijven.

Toen kwamen de voetgangers fel,

Met schilden overdekt goed.

Toen bracht men die even hoog,

Daar vele pijlen uitvlogen.

Soms was het volk bedekt met schilden,

Die ze boven hun hoofd hielden.

Aldus ging men ten muren.

Daar vond menigeen kwade avonturen.

Met pieken braken ze de vesting.

Die van Thebe verloren de beste.

Die van wonden ontvlieden mochten,

Ze schuilden daar in spelonken.

Die van Griekenland braken die muren,

En kwamen er gelopen door;

Ze sloegen allen dood,

Jong, oud, klein en groot,

Het was alle gelijk, wijf en man.

Meteen volgde daaraan,

De nieuwe koning Alexander,

En met hem noch een ander,

Heet Cleades, met een harp.

Toen de koning aldus scherp,

Alle die van Thebe bedwong

Zong hij de koning deze zang.

Geweldige heer Alexander,

U bent alleen, en geen ander,

Die de sterren zijn onderdanig.

Ze laten ons alle dat verstaan,

Dat u zal hebben gauw,

De vier hoeken van aardrijk.

Bent u nu al dat vergeten,

Dat je uw meester leerde weten,

Aristoteles, die verstandige,

Dat u zou met zacht gemoed,

Uw gramschap laten zinken?

En wou u niet daarom denken?

Peins toch om uw meesters woord!

Waarom wou u deze poort

Verstoren aldus?

Hier was geboren Liberbacus,

Die het land bedwong van Indien.

De eerste wijngaard plantte hij,

Die men in Europa zag.

De boeken doen ook gewag,

Dat Hercules hier was geboren,

Die was de grootste veel tevoren,

Die men vond in aardrijk.

Anfioen maakte zekerlijk,

Deze muren en de hele stad

Leest men dat Cadmus maken deed.

Overwonnen lieden doe genaden,

En onoverwonnen zal u beschadigen.

Dat rijk mag niet zijn gestadig

Daar men vecht zonder genade.

En als u immer het volk wil doden,

Wees genadig toch die goden,

En die kerken van die poort!

Aldus eindigde Cleades zijn woord.

Maar de koning hij gebood,

Dat men alles sloeg dood.

Daarna gebood hij de knechten,

Dat ze de muren zouden slechten.

Toen liet hij verbranden snel,

De hele stad met Grieks vuur,

Toen hij Thebe had geveld,

En hij het land had in zijn geweld,

En hem ook was geheel onderdanig,

Zonden die van Rome gelijk

Emulium, hun bode,

Aan Alexander, die aardse god,

En gaven hem de Romeinse kroon.

Dit was een gift schoon.

Hij bezette Griekenland,

En bereidde al gelijk,

Tot Azi zijn vaart,

Te varen tot Darius waart.

Daarbij scheidde hij zijn leger.

Die bang waren en van zwak verweer,

En die van kleine naam waren,

Die wilde hij al ontberen,

En zei ze in Griekenland te blijven,

Dat ze helpen zouden de wijven.

Zelf liet hij schepen laden,

Met wapens en met dure gewaden,

Beide met drank en met spijzen,

Zodat het altijd op geen manier,

Hem ontbrak op de zee.

Zijn schepen waren er nimmermeer,

Dan tweehonderd, achttien minder.

Verwondering heb ik in mijn zin,

Hoe dat hij nooit was zo koen,

Dat hij dapperheid stond te doen,

Met zon zwakke leger kracht,

Tegen alle Darius macht.

Toen ze de haven begonnen te ruimen,

Vlogen ze gelijk een pluim.

De horens maakten zon geblaas,

Dat het wonderlijk te horen was.

Daar riep menigeen: eilaas! helaas!,

En daarna was groot handgeklap.

Hun harten zei hen te waren,

Dat er weinig zouden ontkomen,

En van alle grote heren,

Dat er weinig van zouden keren.

Helaas, heer god, hoe mag het zijn,

Dat elke mens in zijn hart,

Zo goed denkt van zijn eigen land?

De Brabander prijst Brabant,

En de Fransman Frankrijk,

De Duitser dat keizerrijk,

De Britten prijzen Brittanni,

Die van Champage Champagne.

Alzo bemint de vogel het woud,

Daar hij in heeft grote macht.

Al deed men hem in een warme kooi,

Mag hij, hij vliegt er uit.

Dus prijst elk zijn land.

Maerlant zei dat hij nooit vond,

Alzo goed land, zoals Brussel.

Ik waan dat hij het heeft gedacht,

Omdat hij er in was geboren,

Daarom prijst hij het te voren.

Aldus zo was het bij de Grieken.

Toen ze niet meer zagen vliegen,

De rook van hun eigen poort,

Nochtans stonden ze op de boort,

En zagen weer te lande,

Door al dat ze met die vijanden,

Tegen hun wil waren gevangen.

Maar Alexander, zonder waan,

Die had zon grote zin te oorlogen,

Dat hij altijd niet zijn ogen,

Te lande weer wilde keren.

De moeder zorg legde hij neer,

Op zijn twee zusters achtte hij niet,

Die hij allemaal achter hem liet.

Hij was de eerste die Azi zag,

Daar hij op die steven lag,

En de bergen van Cilici.

Die blijdschap ging hem zo aan,

En hem was te moede zo zacht,

Zodat hij nauwelijks spreken mocht.

Hij dacht het zeil weinig te doen

En liet zijn lieden roeien.

Toen hem het land zo na scheen,

Dat een slinger van een steen,

Werpen mocht op het land,

Nam hij een speer in zijn hand,

En schoot ginds de speer zodat het stak

In het zand zodat het i de aarde brak.

Toen riepen zijn gezellen alle,

Dat het wel leek een goede toeval.

Men schoot het anker buiten het boort,

En men wierp de boten voort.

Men sloeg gelijk de paviljoenen,

Op een plaats die was groen.

Ze maakten een groot geluid,

En deden hun wapens af.

Daarna gingen ze eten gelijk,

En daarna wilden ze slapen gaan.

Toen zei de koning bewaken het leger,

Met ridders van groot verweer.

De wachters spraken onderling,

Om velerhande dingen,

En korten hun lange nacht.

Toen was een ridder die daar bedacht,

Een avontuur, die hij vertelde,

Van Alexander daar op het veld,

Die hem geschied was tevoren,

Te die tijden dat hij deed toren,

Die koning Clause van Atervaen,

En hij had hem overwonnen gelijk,

In een gevecht daar ze waren.

Kort daarna te waren,

Zond die een vrouw van Indien,

Een maagd hoffelijk en vrij,

Zo volmaakt van alle leden,

Dat men in die dagen heden,

Niet vond haar gelijke.

Zo schoon was ze zo zeker,

Zo wie haar met ogen zag,

Hij zei dat onder die dag,

Geen was zo volmaakt.

Daartoe was ze zo goed geraakt,

Dat ze haar boodschap goed

Kon zeggen in Griekse taal.

Alexander werd bevangen

Met haar minnen en zou haar gelijk,

Hebben ontvangen tot een geliefde.

Hij liet haar zijn knaap vrijen.

Toen Aristoteles dit aanzag,

Merkte hij wat aan haar lag,

En ondervond met zijn listen,

Want hij vele wijsheiden wist,

Dat zo ze ooit was opgevoed,

Van haar jeugd tot haar ouderdom,

Met serpenten en met venijn.

Hij deed het die koning wel in schijn,

En getuigde hem al openbaar,

Dat niemand zo sterk was,

Had hij met haar te doen,

Hij was steendood voor de noen,

Dus was de koning dood te die stonden,

Had zijn meester dit niet onderzocht.

Dit sprak de ene tot de anderen,

En gingen om dat leger wandelen,

Totdat het begon te dagen.

Toen die ridders dat zagen,

Gingen ze in hun tenten slapen,

En zeiden te wachten hun knapen.

De leeuweriken, de nachtegalen,

En andere vogels zongen goed,

Toen ze zagen de dageraad.

Als Alexander dat verstaat,

Staat hij op en kleedde hem gelijk,

Zodat hij op was gestaan,

En gekleed naar konings wijze,

Toen de zon begon te rijzen.

Hij ging uit dat paviljoen,

En met hem menig ridder koen,

En ook menige koene bediende.

Hij klom op een berg gelijk,

Daar ze Azi mochten zien.

Hij keerde hem om en zag meteen,

Dat koren op de vlakte,

En de bossen op de bergen,

En ook menige prairie,

En menige stede vrij,

En menige wijngaard mede.

Toen sprak hij terzelfder plaats:

Lieve gezellen, het is genoeg,

Azi is wel mijn gevoeg,

Ik ben er tevreden mede.

Europa en mijn erfelijkheden,

En het land dat me liet mijn vader,

Dat geef ik u op allemaal.

Dit sprak hij en met milde hand,

Gaf hij het die heren al gelijk,

En ze ontvingen het daar te leen.

Dat was een leugen en geen.

Dus onvervaard was zijn zin,

Dat hij waande zijn gewin,

Hebben aan het land dat hij wou.

Hij zei dat men het niet beroven zou.

Toen brak men op de paviljoenen,

En Macedo, die degen koen,

Bracht het land in zulke zorgen,

Dat ze hem steden en burchten,

Al op gaven zonder strijd.

Dus was te meer zijn jolijt,

Dan hij ze met kracht had bestaan.

En die hem niet wou ontvangen,

Die sloeg hij en dwong zo hard

Zodat hij graag nam de vaart.

Toen Alexander die van Cilici,

Had bedwongen zodat ze hem

Voor hun heer hielden,

Liet hij het leger voorwaarts gaan,

In dat land van Frigia.

Daar ligt dat oude Troje nabij,

En Troje zo was daarbij,

Een rivier, heet Santi,

Die heet in Frans Clarente.

Daar waren weleer die gesprekken

Tussen de Grieken en die van Troje.

Daar waren weleer ridders mooi.

Aldaar vond Alexander, die fiere,

Staande een oude populier,

Daar Paris in had beschreven,

De minne die hij had bedreven,

Met Ennones, die vrije,

Die het allereerste was zijn geliefde,

Eer hij Helena verkoos

Daar menigeen het lijf om verloor.

Hier beneden was een dal,

Daar die verwarring in was al,

Tussen Venus en Pallas,

En Juno wie die schoonste was.

Dit was om een appel goed,

Want daarin beschreven stond

Dat men het de schoonste geven zou.

Paris, die dat scheiden wou,

Gaf Venus die appel in de hand;

Daarom was sinds al dat land,

En Troje verstoord ook al.

Daaruit kwam ginds groot ongeval.

Nu is Troje een klein ding.

Toch zag wel die koning,

Dat het weleer niet was klein.

Want daar lagen zo vele stenen,

Men mocht het merken veel beter,

Dat het weleer was een grote stad.

Toen Alexander had bezien

Troje ging hij meteen

Daar die ridders van grote prijs,

Lagen begraven in hun wijs.

Op dat graf stond beschreven

Hoe dat ze waren gebleven,

En hoe hun namen waren.

Meteen zo kwam hij gevaren

Daar hij Achilles graf zag staan.

Bij de letters herkende hij het gelijk,

Die hij aan het graf heeft gevonden.

Aldus spraken die letters die er stonden:

Achilles, die Hector overwon,

Ligt hier, die edele man,

...... schoten.....dood,

Onder de voet daar hij was bloot.

Toen dat zag die jongeling,

Goed behaagde hem dit ding.

Hij begoot met melk de aarde

En bewierookte het erg waardevol.

Toen zo sprak hij deze taal

Dat ik mag zeggen wel:

Ey, edele man, men mag wel prijzen,

Uw avonturen in elke wijze.

Dat Homerus schreef uw verhaal,

Dat lijkt me de aller grootse.

Al overwon u ook zekerlijk,

Hector, de sterkste van dat rijk,

Het is meer eer dat zon klerk,

Zoals Homerus was, zulk werk

Maakte van uw daden.

Wou me god alzo beraden,

Dat welke tijd zo ik dood bleef

Zulk een klerk mijn daad beschreef!

Al de wereld door en door,

Mijn wet gaat en mijn keuren,

Al van daar de zon op staat

Tot daar zo ze neder gaat,

En van dat zuiden tot dat noorden,

Aldaar de wereld van mij is geworden,

En als ik ben in aardrijk,

Enige prins geweldig,

Alzo als er maar een zon is:

Nochtans ontzie ik me al dit,

Dat me na dit grote geval,

Een schrijver ontbreken zal.

Ik ware me dus liever wijs,

Dan te varen in het paradijs.

Edele Grieken, nu hoort naar mij!

Ziet dat u het niet leed is,

Dat u dit wordt te zuur.

Al is zo fel het avontuur,

Die altijd niet gestadig blijft,

Ziet dat ze u niet verdrijft!

Die niet bezuurt, niet verzoet,

Die niet misdoet, niet boet;

Na pijn komt goed geval.

Hoort wat ik u zeggen zal

Waarbij mijn troost is zo goed

En wat me dus verhogen doet.

Toen mijn vader was net dood,

En Griekenland was in grote nood,

En ik de kroon had ontvangen,

Omtrent middernacht, zonder waan,

Lag ik in mijn kamer

En was in menige raad.

Mijn ridders sliepen achter borgen,

Maar ik was in zulke zorgen:

Omdat ik was een nieuwe man,

Wist ik toen niet wat te vangen aan,

Of te achtervolgen mijn vijanden,

Of te beschermen mijn landen.

Ik wist niet wat eerst aan te vangen.

Meteen kwam een helderheid gelijk,

Die nacht verging als een droombeeld,

Daar ik in die kamer was,

En ik zelf toe zag,

Zo leek het me te worden dag.

Ik waande het licht was van hemelrijk;

Van angst zweette ik zekerlijk.

Een hemelse man dacht ik tot me te komen

Mocht ik hem man bij verlof noemen,

Die vreemde klederen had aan

Die ik niet noemen kan,

Zo menigvormig waren ze gedaan.

Maar het leek me zonder waan,

Dat hij gekleed was....uitrusting

Als of het een Joden bisschop was.

Zijn schoenen waren belegd met goud,

Alzo zoals hij het zelf wou,

Een zoom van goud duur en goed

Beneden om zijn klederen stond,

Voor de borst had hij twaalf stenen

Die zeer oplichten algemeen,

Te midden waart in zijn voorhoofd,

Stond beschreven, dus geloof het,

Met vier letters een naam.

Maar het was me geen schaamte,

Dat ik die letters niet las,

Omdat het geen Grieks was.

Een kroon stond op zijn hoofd,

Een gouden band voor op het voorhoofd,

Om het haar ging hem een zoom van goud,

En hij was grauw van schone ouderdom.

Aldus was die grote heer,

Zoals ik u zeg, min of meer.

Ik had achting openbaar

Te vragen wie dat hij was,

En wat hij wou en vanwaar hij kwam,

En hoe dat was zijn naam.

Maar hij sprak eerst tot mij waart,

En zei: bereid uw vaart

Alexander, machtig man,

En vaar uit uw land dan,

Ik zal u geven in uw geweld,

Al het volk dat de wereld houdt.

Zo waar dat u in aardrijk,

Een ziet op mij gelijken,

Dat is mijn volk, en doe hen niets!

En meteen hij van me scheidde.

Toen hij weg voer deed de zaal,

Ruiken uitermate goed.

Dit is die zaak die me doet

Zo blijde zijn in mijn gemoed.

Dat sprak hij met grote vreugde,

Daar hij gelogeerd lag bij Troje.

Dus mag men merken wel tevoren,

Dat hij van god was uitverkoren,

Prins te zijn van geheel aardrijk.

Want hij was het zelf zekerlijk,

Of zijn bode die daar kwam,

Daar hij het geweld van nam.

Aldus neemt een einde het eerste boek.

Zo wie er aan naaide een doek,

Van valse rijmen, hij misdoet,

Want die rijm is al goed.

Alexander de Grote, de eerste slag.

Dander bouc.

 

Hier binnen quam die niemare,

Vor Darise al openbare,

Dat Alexander ware int lant,

Ende hijt al dwonghe metter hant.

5 Daris was gheweldich ende rike,

Ende langhe haddi sekerlike,

In groter weelden ende met vreden,

Sijn lant ghehouden ende sijn steden.

Al was meerre sijn conincrike,

10 Ende bat ghewapent sekerlike,

Ende ooc riker van groten goude,

Ende ooc bat met ghewoude,

Menech coninc onderdaen,

Ende hi ooc meer prijs hadde ontfaen,

15 Ende daer toe ouder was van daghen,

So en dochtes hem niet wel belaghen,

Dat hi te stride moeste riden;

Want hine plaechs in langhen tiden.

Bedi, wilmen die waerheit horen,

20 Hi dochtes mi luttel hebben te voren.

Al was sine name hoghe,

Sijn herte en wilde gheen orloghe.

Nochtan, omdat hi niet en wilde,

Dat ieman sijn sceren hilde,

25 Dreighedi den coninc openbare,

Om dat hi wesen soude in vare,

Ende sprac haerde hoghe tale,

Want hi mocht volbringhen wale,

Ende dede int lant ghebieden,

30 Herevaert al sinen lieden.

Ses hondert dusentich baroene,

Wel ghewapent ende coene,

Die beste die tien tiden saten,

Tusschen der see ende Eufraten,

35 Dede hi met Mennone varen,

Jeghen Alexanders scaren.

Alse dit volc aldus trac uut,

Sende Daris een saluut,

Tote Alexander, om dat hi wilde,

40 Dat menne over machtich hilde.

Hi gaf hem selven groten prijs,

Want hi sprac in derre wijs:

Daris die draeghet die hoochste crone,

Boven allen coninghen te lone,

45 Ende die ooc maech es alre gode,

Hi ontbiet met sinen bode,

Alexandere, sinen cnechte,

Dat hi verdient heeft te rechte.

Al bestu dapper ende jonc,

50 Ensprinc niet enen dullen spronc,

Ende wes te pijnlec niet een twint!

Du wasses noch, du bes een kint.

Die vrucht, die noch niet es ripe,

Die es quaet ghepluct van siere pipe.

55 Laet dine wapen, du enbes gheen man,

Met dulheiden daetstuse an,

Ganc tot dijnre moeder Olimpias,

Die selden gherne suver was.

Hi es dul, die hem niet en scaemt.

60 Ic sende di, datti bat betaemt,

Dats te dinen behouf een breidelkijn,

Dattu mi onderdaen salt sijn,

Ende in minen dienste bliven,

Of ic sal di als een paert driven.

65 Ic sinde di mede ooc enen stoet,

Die te diere kintsceit es goet.

Enen bigordel sindic di mede,

Dattu teringhe te derre stede,

Hebben moghes ende broot, [p. 40]

70 So enblijfstu niet van hongher doot.

Bestu so keytijf ende dul,

Enter riesheit so vul,

Ende int herte so premant,

Dattu liever heefs dinen viant,

75 Dan dinen vrient in alre tijt,

Ende du liever heefs den strijt,

Ende orloghe, danne vrede,

So hore, wat ic di segghe mede:

Jeghen di en sal gheen goet man vechten,

80 Maer quaden verwoeden knechten,

Sal ic di so sere doen blouwen,

Datti sal dijn leven rouwen,

Ende werpen di na minen wane,

Daer du en salt sonne sien no mane.

85 Dus nam ende sijn saluut,

Ende men laest al over luut.

Doe Alexander dat vernam,

Wart hi utermaten gram,

Ende een luttelkijn hi doe sweech.

90 Doe peisde hi dat dat ghedreech,

Luttel goet hem mochte scaden.

Doe antworde hi met staden,

Den heren, die dat saluut brochten,

Want hem sijn moet begonde sochten.

95 Aldus sprac hi totien lieden:

Hoort! ic sal u bet bedieden,

Wat betekent uwes heren present:

Die bal es ront al ommetrent:

Dat bediet de werelt ront,

100 Die mijn sal sijn in corter stont.

Die breidel bediet, dat ic sal riden,

Up die Persen in corten tiden,

Ende dwinghense met minen sweerde,

Ghelike of si waren peerde.

105 Wat dit bigordel bediet,

[p. 41] Dat en sal achterbliven niet:

Ic sal hebben allen Daris scat.

Doe dedi weder scriven dat,

Ende hingher sinen seghel an,

110 Ende sandet weder den hoghen man.

Den boden gaf hi selver ende gout,

Ende dede hem ere menichfout.

Cortelike na deser tijt,

Was een die bitterlijkste strijt,

115 Tusscen Alexander ende Mennoene.

Dit was up dien velde groene,

Up ene riviere, hiet Granike.

Daer bleef dat volc ghemenelike,

Met Mennoene, dien edelen here.

120 Alexander hadde daer die ere,

Ende Darise quam die niemare,

Dat Mennoen versleghen ware,

Ende al dat hi met hem brachte.

Die mare dede hem onsachte,

125 Van hem ende van den ridders mede.

Al was hi droeve, nochtan hi dede,

Alstie ghene, die die aventure,

Prouven woude durenture.

Hi dede sine liede comen,

130 Die men in den strijt sal nomen,

Ende ghereide sine vaert,

Met haesten ter Eufraten waert.

So menich edel man was daer,

Al en seidic anders niet dit jaer,

135 Ic soudes cume te voren comen,

In soudese al bi namen nomen.

Si quamen daer met groten prighe,

Die men sal nomen in dien wighe,

Hoe hare aventuren ghinghen;

140 Hier en mochtment niet volbringhen.

Doe Daris ter Eufraten quam,

Endi met toesiene vernam,

[p. 42] Dat daer was so menich scilt,

Ende daer so menich scare hilt,

145 Verhief hi sere sinen moet.

Ic wane, hi anders niene doet,

Dan hi tfolc telde metter vaert,

Teersten dat die dach upvaert,

Alse wilen Cerces dede,

150 Doe hi verwan meneghe stede.

Vijvendertich hondert dusent heren,

Waren daer ghetelt met eren.

Nochtan so blevere so vele, hem dochte,

Dat mense niet ghetellen mochte.

155 Hi bevalse met groter sorghen,

Sinen goden, dat sise borghen

Moesten jeghen dat griexe here,

Dat hi ontsach herde sere.

Teerste orloghe, dat Daris helt,

160 Alse ic u eerst hebbe ghetelt,

Jeghen die Grieken, die coene waren,

Dat was doe hi dede varen,

Seshondert dusent met Mennoene,

Edele ridders ende coene,

165 Up Alexander den jonghelinc.

Dat was wonderlike dinc,

Dat daer tien tiden ghesciede:

Al waest dat hi hadde min liede,

Jonc ende out, cleene ende groot,

170 Slouch hi al te gader doot,

Ende Mennoene den here mede.

Ooc wan hi ter selver stede,

Die rike borch, daer Midas,

Wilen eer coninc up was,

175 Midas was so dorerike,

Dat men seide sekerlike,

So wat hi hadde in de hant,

Dat gulden waert alte hant.

Gordia hiet wilen de sale-

180 Dat vint men bescreven wale

Ende nu te tiden heet soe Sardis,

Dit vint men wel dat waer is.

In enen hoec van Asia,

Staet soe ende Europen na.

185 Daer comen twee seen te samen,

Die men heet bi rechter namen

Narvel ende Oceanus.

Een fluvie, heet Sangarius,

Vallet daer in beide die seen,

190 Ten hoeke, daer si worden een.

Binder salen steet Jupiters kerke,

Groot ende van starken ghewerke.

Daer binnen so staet Midas waghen,

Die vele last mochte draghen.

195 An dat joc hinc die vreemde knoop.

So menegherande was sijn loop,

Datmen niemene en mochte vinden,

Die den knoop mochte ontbinden.

Het was over menech jaer,

200 In die stede voreseit aldaer,

So wie so den knoop ontcnochte,

Dat hem altoos niene ontfochte,

Hine soude wel saen daerna,

Here wesen van al Asia.

205 Doe Alexander dat hadde verstaen,

Was hi in den wille bevaen,

Dat hi den knoop woude ontstrecken.

So dat hiere an begonde trecken.

Doe hi sach dat niet en diet,

210 Ghesellen, het es al om niet,

Sprac hi in can niet ghemicken,

Hoe ic dit soude ontstricken.

Dit sprac hi ende trac uut sijn swaert,

Ende sneet ontwee ter vaert,

215 Ende ontcnochte al durenture.

Dus bedrooch hi de aventure.

Wat dunct u, sprac hi, van desen?

Asia sal noch mine wesen.,

Alse hi al dat hadde ghedaen,

220 Voer hi tote Acirien saen,

Dat was een poorte utevercoren.

Hi sende sine boden voren,

Int lant van Capadocia.

Al dat volc verre ende na,

225 Ghinghen ghewillike in hant,

Ende gaven up al hare lant.

Doe si al bedwonghen waren,

Woude die coninc henen varen,

Jeghen Darise mettier haest,

230 Daer hine wiste alre naest.

Hi voer binnen eens daghes wilen,

Eenendertich groter milen,

Want hi woude dien bloden tyrant,

Scoffieren ende winnen dlant.

235 Hi haeste hem ooc te seerre vele,

Want hi wiste harde wele,

Dattie rochen nauwe waren,

Daer hi dor soude moeten varen,

Dat hem Daris daer mochte weren,

240 Ende sinen volke sere deren.

Bedi haesti hem ten slechten lande,

Daer Daris was ende sine viande.

Daris hi was upghestaen,

Eens moorghens tilike; also saen,

245 Hi gheboot ter selver stonde,

Alsi dien dach bekinnen conde,

Dat men porrede metter vaert,

Tien lande van Cilicien waert.

Daer was groot uter maten,

250 Doe si voeren van der Eufraten,

Dat een scone riviere was,

Dat gheluut ende dat gheblas;

Die berghe dochten hem van pinen,

Te stucken breken ende dwinen,

255 Ende die stene dochten hem scoren.

Men mochte haerde verre horen,

Van dien hoornen die donringhe.

Van verre hoordemen tghedinghe.

Nu hoort algader harewaert,

260 Hoe dat volc was ghescaert!

Vor alt here voer een waghen,

Die in sijn casse brachte ghedraghen

Van finen selvere enen outaer,

Ende een vier lach up aldaer,

265 Dat volc van Persen anebede,

Over een grote gotlichede.

Daerna quam een waghen goet,

Daer Jupiters beelde up stoet.

Dien traken twee witte peerde.

270 Hi was ghemaect met groter weerde,

Van goude ende van dieren stenen.

Daerna quamen.......

Ende twalef manieren volcs ghevaren,

Eerlijc met haren scaren.

275 Daer quamen vor die ander alle,

Tfolc van dien lande van Triballe,

Die so dore langhe leven,

Dat si van groter oude sneven.

Het es daer wet, het es daer noot,

280 Dat tkint sla den vader doot.

Hine mach ander doot ontfaen,

Men moetene te doot met wapen slaen.

Tien dusent man so quamer sciere,

[p. 46] Ghevaren van dusdaenre maniere,

285 Up waghene, die vergult waren.

Daer na so quamen ghevaren,

Vijftien dusent van sconincs maghen,

Die cleder brochten ane ghedraghen,

Alsulke alse vrouwen nu plien,

290 Dat mense daer bi mochte sien.

Daerna quam dies conincs waghen,

Die Darise brochte ghedraghen.

Die sproten scemerden van goude,

Also alse hijt selve woude.

295 Bi hem stoeden gode bescreven,

Daer hi hem an hielt al sijn leven.

Met goude ende met dieren stenen,

Beide met groten ende met clenen,

Was die waghen versiert van binnen,

300 Ende van buten in allen sinnen.

Boven dien waghene, te waren,

Was ghemaect van goude een aren,

Die de sonne van hem weerde,

So dat soe hem niet en deerde.

305 Tien dusent man in waerre dinc,

Voeren vore dien coninc.

Hare scachte waren selverijn,

Ende hare yseren fijn goudijn.

Nochtan dede di coninc riden,

310 Twee hondert man bi siere siden,

Die alle waren conincs kinder,

Some meerre, some minder.

Nochtan ghinker daer alomme,

Dertich dusent teenre somme,

315 Van voetganghers teenre scaren.

Daerna so quamen ghevaren,

Dies conincs kinder ende sijn wijf,

Ende siere moeder ende sine joncwijf

Ende al die allame van dien hove.

320 Ende vijftich vrouwen van groten love

[p. 47] Quamen up vijftich waghen ghevaren,

Die Daris amien waren.

Ghevuerde cnapen alse capoene,

Diemen tien tide hiet spadoene,

325 Waren der vrouwen camerieren,

Want men plach doe diere manieren.

Tien tiden so waest ooc sede,

Welctijt so die coninc dede,

Van Percen roupen herevaert,

330 Dat al volghede ter vaert,

Man, wijf, quenen ende kinder,

Cnapen, cnechte, meer ende minder.

Daer na quam die scat ghevaren,

Up seshondert mulen te waren,

335 Ende driehondert kemele mede,

Brochten scat up hare lede.

Ene scare quam dwers daer an

Meer dan hondert dusent man,

Die scoten ende worpen stene.

340 Daerna so quamen alghemene,

Een trop van misseliken lieden,

Die nieman al en can bedieden.

Manne warent wel na al;

Daer af en was gheen ghetal.

345 Dat here maecte sulc ghestof,

Dat die sonne waert verdonkert of,

Alse ocht die nevel hadde ghedaen;

Dat doetmen ons vorwaer verstaen.

Doe voer Alexander na,

350 Ende vant dat lant van Cilicia,

Verbernt ende verherghet doe

Van den volke datter vlo.

Hi voer te eenre stede ghereet,

Die Cyrus Pauwelioen heet.

[p. 48] 355 Hi seinde voren Permenioene,

Ende gheboot hem te doene,

Dat hi soude houden in vrede,

Tarcen, die goede stede.

Want Daris hiet die Parcen,

360 Verbernen die poort van Tarcen.

Hier was sinte Pauwels gheboren,

Die goods apostel was vercoren,

Ende hier was sijn vader gegraven,

Die rike was van groter haven.

365 Doe die viande verjaghet waren,

Quam Alexander na ghevaren,

Te Tarchen in die goede stede,

Ende alle sine ridders mede.

Door die stat loopt ene riviere,

370 Claer ende van goeder maniere,

Die Signus heet na minen wane.

Dat bediet in dietsce een swane.

Door hare witheit, wanic wel,

Heet soe Swane end niewer om el.

375 Men secht dat soe ne meer en bringt,

Waters, van al daer soe springt,

Dan hare gheeft die eerste adere,

Van dare soe comt al gadere;

Ander fonteine noch ander beke,

380 So en vallet in hare streke.

Hier waert Macedo gheware,

Dat niemen so gheluckech en ware,

Die sonder lettinghe aventure,

Hebben mochte altoos ter cure.

385 Ongheval ghesciede hem daer,

Daerom hi hadde groten vaer,

Ende alle die van Grieken toren,

Alse ghi nu hier moghet horen.

Het was int heetste van den jare,

390 Ende dat coren stont in sine are,

Ende et was half wedemaent,

Also alsemen die waerheit waent,

[p. 49] Recht omtrent middaghe.

Ooc segghe ic u al sonder saghe:

395 Dat sant van den velde stoof,

Entie aerde van heeten cloof.

Alexander was sere verhit,

Endi sach die Swane wit,

Ende ooc wel te maten diep.

400 Met haesten hi daerinne liep,

Ende spranc int water saen,

Om dat hi hem wilde dwaen.

Twater was uter maten cout,

Ende hi was verhit menichfout.

405 Dus vercoude hi te hant,

Bedi dat die gheest niene vant

Eneghe adere in dien tiden,

Daer hi toe mochte liden.

Dus verloos hi since cracht,

410 Ende seech neder in onmacht.

Die riddere si trakene uut,

Ende weenden sere over luut.

Si ghinghen carmen ende dinghen,

Si riepen: bloeme van jonghelinghen,

415 Waer heefstu dese doot verdient,

Te stervene onder dine vrient,

Sonder wapen aldus naect?

Wat onghevalle heefti ghestaect?

Owi! verbannen aventure,

420 Du bes tienwerf also sture,

Alse eneghe tyghere, diemen vint,

Ende wandelre, dan een wint,

Ende eiseliker dan Tisiphon,

Die in der hellen es ghewon.

425 Daer en es gheen duvel also fel,

Alse du, dat machmen merken wel.

Sech, waeromme dodestu dan,

Ere tijt desen man?

Tote nu so waerstu alse moeder;

430 Waer bi so bestu alse stiefmoeder?

[p. 50] Want du hads beheten desen,

Dat hi meester soude wesen,

Vander werelt tenen gader.

Owi! coninc, lieve vader!

435 Waer sal varen die griexe scare,

Di metti es comen hare?

Wi en moghen keren niet te lande,

Want si testoort sijn met brande

Ende algader sonder lijfnere.

440 Hoe sullen wi ons setten ter were,

Ende sonder di den strijt bestaen?

Ens nieman werdech sonder waen,

Noch en ware ooc up al die eerde,

Dat hi na di coninc weerde.

445 Die aventure hoorde dat,

Daer soe up die eerde sat.

Soe helt in die hant een wiel.

Alset keerde, een man viel,

Ende een ander man waert here,

450 Die derde rike ie lanc so mere,

Die vierde was al uut keytijf,

Ende bleef onsalich al sijn lijf.

Soe was blint, want soe en sach,

Niet, wie hi was die onder lach,

455 No wien soe maecte here.

Dat es hare doen emmermere.

Soe stont up ende bespotte die Grieken,

Die sere claegheden haren sieken,

Ende soe green met haren monde,

460 Soetelike ter selver stonde.

Soe scoutse dat si waren vervaert,

Ende sprac aldus ten Grieken waert:

Der liede gheclach es wel dul

Ende groter onweticheiden vul,

465 Dat si mi dus sere moeien.

Mi maechs te rechte vernoien,

Dat elc moet volghen siere nature,

Sonder allene die aventure.

Die liede ontseghen mi mijn recht.

[p. 51] 470 Alsic make here den cnecht,

Dan gheven si mi groten lof;

Als ickene werpe weder of,

Van der eren, dare icken brochte,

Dan sceldsi mi, alse of ic mochte,

475 Sijn ghestade bi miere nature.

So en ware mijn name niet aventure,

Mochte ic altoos ghestade bliven.

Het es onrecht dat si driven;

Bedi ic moet sijn onghestade,

480 Ende nu doen vrome ende nu doen scade,

Ende nu doen riden, ende nu doen beten,

Sal ic aventure heten.,

Doe sweech soe ter selver stont,

Entie coninc roerde sinen mont,

485 Ende begonde ademen doch,

Maer evel hadde hi binnen noch.

Hi slouch up sine oghen beide,

Ende sprac met groter serecheide:

Bedi hebbic dit ongheval,

490 Dat mi die coninc Daris sal,

Sonder were moghen slaen,

Die hier bi es, sonder waen,

Ende et staet mi harde onsiene,

En moghen niet fisiciene,

495 Mi ghehelpen in corten tiden:

Mijn viant en sal niet biden,

Hi en sal om mijn ongheval,

Blide sijn ende vanghent al,

Ende slaen mi mine ridders of.

500 Maer weet god! ic sal sonder lof,

Ende sonder ere verslaghen werden,

Ende ooc ligghen up der erden,

Onbegraven ende bloot,

Ende bliven in ellenden doot.

505 Nochtan mocht also wesen,

Dat mi fisiciene mochten ghenesen,

So woudic gheerne bi rade werken.

Ic secht ooc ridders ende clerken,

[p. 52] Dat ic vechten meer beghere,

510 Jeghen Darise ende sijn here,

Dan ic nu doe te desen stonden,

Van minen live die ghesonde;

Want al bem ic siec al noch,

Mochtic bi minen live doch,

515 Ene corte wile ghestaen,

Daris mochte sonder waen,

Met sinen lieden vlien ander weghen,

Ende Grieken souder vechten jeghen.

Mettien sweech die coninc stille,

520 Die heren ontsaghen, dat hi wille

Ende hi ooc int herte dochte,

Dat sijn evel meeren mochte.

Philip hiet sijn fisicien.

Alse hi dorine hadde besien,

525 Ghelovede hi dat hi soude wesen,

Binnen drien daghen al ghenesen.

Hem sende een paer letteren doe

Sijn riddere Parmenio.

Hi was ghevaren een deel bat voort,

530 Tote Yssoen, der vaster poort;

Hi screef dat hi hem soude vorsien,

Van Pilippe, sinen fisicien,

Want hine vergheven soude.

Hem ware ghelooft met groten goude,

535 Dat hi soude hebben sekerlike,

Daris suster in huwelike.

Hier af hadde de coninc vaer,

Ende twivelde oft ware waer,

Bedi hem gaffene up trouwe groot,

540 Philip, sijn vader, eer hi bleef doot.

Tien derden daghe brachti poisoen,

Daer hi hem met waende doen,

[p. 53] Ghenesen ende dat evel vlien,

Ende hiet hem drinken uut mettien.

545 Blodelike dranc hijt uut,

Maer teerst toochdi hem tsaluut

Min no meer da